MỔ XOANG NHƯ THẾ NÀO? CHỈ ĐỊNH, PHƯƠNG PHÁP VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT

Đọc ngay bài viết để hiểu rõ hơn về phẫu thuật xoang qua bài viết với tư vấn chuyên môn từ ThS.BS.CKII Lê Nhật Vinh – Phụ trách Khoa Liên chuyên khoa Mắt – Tai Mũi Họng – Răng Hàm Mặt – Da Liễu, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn. 

1. Mổ xoang là gì?

Phẫu thuật xoang có mục đích là mở thông hoặc loại bỏ các cấu trúc gây tắc nghẽn đường dẫn lưu xoang, từ đó khôi phục sự lưu thông tự nhiên của dịch nhầy, cải thiện thông khí và tạo điều kiện để niêm mạc xoang phục hồi [1].

Xoang là các hốc rỗng nằm trong xương sọ mặt, thông với hốc mũi qua những lỗ thông nhỏ. Khi các lỗ thông này bị bít tắc do viêm, polyp hoặc bất thường cấu trúc giải phẫu, dịch nhầy sẽ ứ đọng, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và nấm phát triển.

Hiện nay, đa số phẫu thuật xoang được thực hiện bằng phương pháp nội soi qua đường mũi, không cần rạch da bên ngoài. So với phẫu thuật mở truyền thống, phương pháp này ít gây đau sau mổ, hạn chế xâm lấn và giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn đáng kể [1].

2. Khi nào cần mổ xoang?

Phẫu thuật xoang không phải là lựa chọn đầu tiên mà được cân nhắc khi điều trị nội khoa đầy đủ nhưng không đạt hiệu quả [1]. Những chỉ định thường gặp gồm: 

• Viêm xoang mạn tính không đáp ứng điều trị: Triệu chứng kéo dài trên 12 tuần dù đã dùng kháng sinh và corticosteroid xịt mũi đúng phác đồ.
• Polyp mũi xoang: Khối polyp gây tắc nghẽn, khó thở, giảm hoặc mất khứu giác; thuốc chỉ giúp thu nhỏ tạm thời, còn phẫu thuật giúp loại bỏ tổn thương.
• Vẹo vách ngăn mũi: Vách ngăn cong lệch gây cản trở đường thở và dẫn lưu xoang.
• Phì đại cuốn mũi: Cuốn mũi sưng to kéo dài, gây nghẹt mũi nhưng không đáp ứng với thuốc.
• Viêm xoang có biến chứng: Viêm lan vào hốc mắt, nội sọ hoặc hình thành áp xe quanh xoang, cần can thiệp phẫu thuật khẩn cấp.
• Các bệnh lý khác: Mucocele xoang, khối u xoang hoặc dò dịch não tủy qua nền sọ trước.

Ở một số trường hợp, việc lạm dụng thuốc xịt thông mũi chứa chất co mạch trong thời gian dài có thể gây viêm mũi do thuốc, khiến niêm mạc phù nề, cuốn mũi phì đại và nghẹt mũi kéo dài. Khi ngừng thuốc và điều trị nội khoa không còn hiệu quả, người bệnh có thể được cân nhắc phẫu thuật để cải thiện tình trạng tắc nghẽn đường thở. 

3. Các loại phẫu thuật xoang

3.1. Phẫu thuật xoang nội soi chức năng (FESS)

Phẫu thuật nội soi xoang chức năng (Functional Endoscopic Sinus Surgery – FESS) là phương pháp được áp dụng phổ biến hiện nay và được xem là tiêu chuẩn vàng trong điều trị viêm xoang mạn tính không đáp ứng điều trị nội khoa [2]. Phương pháp này thường được chỉ định cho người bệnh viêm xoang mạn tính, polyp mũi xoang, viêm xoang tái phát nhiều lần, tắc nghẽn lỗ thông xoang hoặc một số bất thường cấu trúc trong hốc mũi cần can thiệp. 

Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ đưa một ống nội soi nhỏ qua đường mũi để quan sát rõ cấu trúc bên trong trên màn hình, sau đó sử dụng các dụng cụ vi phẫu để loại bỏ mô viêm, polyp hoặc xương bệnh lý và mở rộng lỗ thông tự nhiên giữa xoang với hốc mũi [2]. Toàn bộ thủ thuật được thực hiện hoàn toàn qua đường mũi, không cần rạch da bên ngoài.

Ưu điểm nổi bật của phẫu thuật xoang nội soi tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn là không để lại sẹo ngoài da, ít đau sau mổ, bảo tồn tối đa mô lành và giúp người bệnh hồi phục nhanh. Nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 85–90% người bệnh cải thiện rõ rệt các triệu chứng sau phẫu thuật [2]. Thời gian phẫu thuật thường kéo dài từ 1–3 giờ, dưới gây mê toàn thân hoặc gây tê kết hợp an thần, tùy từng trường hợp.

Liên hệ Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn miễn phí, đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để lựa chọn phương pháp phẫu thuật xoang phù hợp. 

3.2. Chỉnh hình vách ngăn

Chỉnh hình vách ngăn mũi (Septoplasty) là phẫu thuật dành cho người có vách ngăn mũi lệch, gây nghẹt mũi kéo dài, cản trở dẫn lưu xoang hoặc làm tăng nguy cơ viêm xoang tái phát [3]. Vách ngăn là cấu trúc sụn – xương chia hốc mũi thành hai bên. Khi bị lệch do bẩm sinh hoặc chấn thương, luồng không khí qua mũi bị cản trở, đồng thời gây khó khăn cho quá trình dẫn lưu tự nhiên của xoang.

Trong phẫu thuật, bác sĩ chỉnh lại và cố định vách ngăn về vị trí trung tâm thông qua một đường rạch nhỏ bên trong lỗ mũi nên không để lại sẹo bên ngoài. Thủ thuật này thường được kết hợp với phương pháp nội soi khi người bệnh vừa bị viêm xoang vừa có vách ngăn lệch, giúp cải thiện thông khí và tạo điều kiện thuận lợi cho phẫu thuật nội soi [3].

Người bệnh thường hồi phục sau khoảng 1 tuần, trong khi quá trình liền hoàn toàn của sụn và xương có thể kéo dài đến khoảng 1 năm [3].

3.3. Chỉnh hình cuốn mũi dưới

Chỉnh hình cuốn mũi dưới được chỉ định cho người bệnh phì đại cuốn mũi dưới, gây nghẹt mũi kéo dài nhưng không cải thiện sau điều trị nội khoa [4]. Cuốn mũi dưới là cấu trúc nằm dọc thành bên của hốc mũi, có vai trò làm ẩm, sưởi ấm và lọc không khí trước khi đi vào đường hô hấp. Khi niêm mạc cuốn mũi phì đại do dị ứng, viêm mạn tính hoặc rối loạn mạch máu, đường thở trong mũi bị thu hẹp, gây nghẹt mũi dai dẳng.

Điển hình, tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, ông N.T.S. (sinh năm 1972) bị nghẹt mũi kéo dài suốt 5 năm và lạm dụng thuốc xịt co mạch vì cảm giác thông mũi tức thì. Kết quả chụp CT cho thấy cuốn mũi dưới hai bên phì đại, vì vậy bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng đã chỉ định phẫu thuật nội soi chỉnh hình cuốn mũi dưới. 

Ca phẫu thuật kéo dài khoảng 40 phút. Bác sĩ loại bỏ phần mô và xương cuốn mũi phì đại để mở rộng đường thở, đồng thời bảo tồn tối đa niêm mạc và chức năng sinh lý của mũi. Nhờ kỹ thuật nội soi ít xâm lấn, người bệnh ít đau, ít chảy máu, không để lại sẹo ngoài da và đặc biệt không cần đặt gạc mũi sau mổ, giúp giảm đáng kể cảm giác khó chịu.

Chỉ vài giờ sau phẫu thuật, tình trạng nghẹt mũi của ông S. cải thiện rõ rệt và người bệnh được xuất viện ngay trong ngày.

3.4. Nong lỗ thông xoang bằng bóng

Nong lỗ thông xoang bằng bóng là kỹ thuật ít xâm lấn, được chỉ định cho người bệnh viêm xoang nhẹ đến trung bình, có lỗ thông xoang bị hẹp nhưng chưa có polyp lớn hoặc bất thường giải phẫu phức tạp [5]. Thay vì cắt bỏ mô hay xương, bác sĩ đưa một quả bóng nhỏ vào lỗ thông xoang rồi bơm phồng để mở rộng đường dẫn lưu. Sau khi bóng được rút ra, lỗ thông xoang vẫn duy trì kích thước rộng hơn, giúp dịch nhầy lưu thông dễ dàng.

Ưu điểm của phương pháp này là ít xâm lấn, bảo tồn cấu trúc tự nhiên của xoang, có thể thực hiện dưới gây tê tại chỗ và người bệnh thường trở lại sinh hoạt bình thường sau 24–48 giờ [5].

Tuy nhiên, nong xoang bằng bóng không phù hợp với các trường hợp có polyp lớn, viêm xoang nặng hoặc cần loại bỏ nhiều mô bệnh lý. Khi đó, phẫu thuật nội soi xoang chức năng vẫn là lựa chọn ưu tiên [5].

Để được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng tư vấn và lựa chọn phương pháp phẫu thuật xoang phù hợp, vui lòng liên hệ Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) để đặt lịch khám nhanh chóng.

3.5. Phẫu thuật xoang ứng dụng hệ thống định vị dẫn đường Navigation 3D hiện đại 

Đối với những trường hợp viêm xoang phức tạp, đặc biệt khi ổ viêm nằm sát ổ mắt hoặc sàn sọ, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn ứng dụng hệ thống định vị dẫn đường Navigation 3D trong phẫu thuật nội soi xoang. Đây là công nghệ hiện đại vốn được sử dụng trong phẫu thuật thần kinh, nay được ứng dụng để hỗ trợ bác sĩ xác định chính xác vị trí tổn thương và tăng độ an toàn trong các ca mổ xoang khó.

Một trong những trường hợp được điều trị thành công tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn là chị T.N. (43 tuổi) bị viêm xoang trán tái phát sau phẫu thuật trước đó. Người bệnh đau đầu dữ dội do ổ mủ lớn nằm sát ổ mắt và sàn sọ. Quá trình viêm kéo dài cùng lần phẫu thuật trước khiến cấu trúc xoang trán bị biến đổi, nhiều mô xơ và sẹo che lấp ngách trán, làm dịch viêm ứ đọng và gây khó khăn cho việc tiếp cận ổ viêm.

Do đường tiếp cận nằm rất gần ổ mắt và sàn sọ, nếu thao tác không chính xác có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như tổn thương mắt, rò dịch não tủy hoặc viêm màng não.

Dựa trên hình ảnh CT dựng 3D của chính người bệnh, hệ thống giúp bác sĩ định vị chính xác ổ viêm, theo dõi vị trí đầu dụng cụ theo thời gian thực và kiểm soát hướng can thiệp trong suốt quá trình phẫu thuật. Nhờ đó, việc xử trí tổn thương trở nên chính xác hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến các cấu trúc quan trọng như ổ mắt và sàn sọ.

Sau phẫu thuật, tình trạng đau đầu của người bệnh hết hoàn toàn và được xuất viện sau 1 ngày.

>> Xem thêm: Ứng dụng định vị dẫn đường 3D xử trí ca viêm xoang trán tái phát phức tạp.

4. Các biến chứng mổ xoang có thể xảy ra

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, phẫu thuật xoang nội soi được thực hiện theo đúng chỉ định chuyên môn, với hệ thống nội soi hiện đại và đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng giàu kinh nghiệm. Đây được đánh giá là phương pháp an toàn, có tỷ lệ biến chứng nghiêm trọng thấp. Tuy nhiên, cũng như bất kỳ cuộc phẫu thuật nào, phương pháp này vẫn tiềm ẩn một số rủi ro. Vì vậy, trước khi phẫu thuật, người bệnh sẽ được bác sĩ tư vấn đầy đủ về lợi ích, nguy cơ và các biến chứng có thể gặp để đưa ra quyết định phù hợp.

4.1. Chảy máu

Chảy một ít máu hoặc dịch hồng từ mũi trong vài ngày đầu sau phẫu thuật thường là hiện tượng bình thường và sẽ giảm dần [6]. Chảy máu nhiều, kéo dài hoặc cần đặt bấc mũi và can thiệp thêm chỉ xảy ra ở một số ít trường hợp, đa số có thể được kiểm soát hiệu quả.

Trước phẫu thuật, người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc giảm đau kháng viêm. Việc tạm ngưng aspirin, clopidogrel, ibuprofen hoặc các thuốc có thể làm tăng nguy cơ chảy máu phải tuân theo chỉ định của bác sĩ, không nên tự ý ngưng thuốc.

4.2. Nhiễm trùng sau phẫu thuật

Nhiễm trùng sau phẫu thuật xoang không thường gặp và có thể được kiểm soát nếu phát hiện sớm [6]. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần theo dõi các dấu hiệu bất thường như sốt, đau tăng, sưng vùng mặt hoặc dịch mũi có mùi hôi sau mổ xoang.

Trong một số trường hợp hiếm, nhiễm trùng có thể tiến triển thành áp xe hoặc lan vào nội sọ, gây biến chứng nghiêm trọng như viêm màng não. Vì vậy, người bệnh cần tái khám đúng hẹn và đến bệnh viện ngay khi xuất hiện triệu chứng bất thường.

4.3. Viêm xoang tái phát

Phẫu thuật giúp mở rộng đường dẫn lưu, cải thiện thông khí và kiểm soát triệu chứng, nhưng không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn nguy cơ viêm xoang tái phát. Nguy cơ tái phát cao hơn ở người có cơ địa dị ứng, hen suyễn, polyp mũi xoang hoặc bệnh lý miễn dịch [1].

Khoảng 5–10% người bệnh có thể cần phẫu thuật bổ sung để cải thiện kết quả điều trị [7]. Sau mổ, người bệnh vẫn cần rửa mũi, sử dụng thuốc xịt corticosteroid và tái khám theo hướng dẫn để hạn chế viêm tái phát.

4.4. Rủi ro khác

Rò dịch não tủy: Xoang nằm gần nền sọ và chỉ được ngăn cách với não bởi một lớp xương mỏng. Trong một tỷ lệ rất thấp, khoảng dưới 0,1–0,5% trường hợp, lớp xương này có thể bị tổn thương, làm dịch não tủy rò xuống hốc mũi [7]. Nếu sau mổ xoang xuất hiện dịch trong suốt, loãng như nước chảy liên tục từ một bên mũi, đặc biệt khi cúi đầu, người bệnh cần đến bệnh viện ngay để được kiểm tra vì đây có thể là dấu hiệu rò dịch não tủy, làm tăng nguy cơ viêm màng não. 

Tổn thương mắt: Thành xoang sàng nằm sát hốc mắt nên trong những trường hợp rất hiếm, phẫu thuật có thể ảnh hưởng đến cơ vận nhãn hoặc dây thần kinh thị giác, gây nhìn đôi hoặc thay đổi thị lực [7]. Người bệnh cần báo ngay cho bác sĩ nếu xuất hiện sưng mắt nhiều, đau mắt, nhìn mờ hoặc giảm thị lực sau mổ.

Hội chứng mũi rỗng: Tình trạng này có thể xảy ra khi cuốn mũi bị cắt bỏ quá mức, khiến người bệnh vẫn có cảm giác nghẹt hoặc khó thở dù hốc mũi khá thông thoáng. Vì vậy, các kỹ thuật phẫu thuật hiện đại ưu tiên thu nhỏ cuốn mũi nhưng bảo tồn tối đa niêm mạc và chức năng sinh lý của mũi.

5. Mổ xoang mũi hết bao nhiêu tiền?

Chi phí phẫu thuật xoang tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như phương pháp phẫu thuật (phẫu thuật nội soi xoang đơn thuần hay kết hợp chỉnh hình vách ngăn, thu gọn cuốn mũi), mức độ tổn thương và phương thức gây mê. Sau khi thăm khám, bác sĩ sẽ tư vấn phương pháp điều trị phù hợp và thông báo chi phí dự kiến trước khi thực hiện.

Đối với người tham gia bảo hiểm y tế, một phần chi phí có thể được thanh toán theo quy định, tùy quyền lợi bảo hiểm. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn có áp dụng thanh toán bảo hiểm y tế theo quy định hiện hành. 

Để được tư vấn chi tiết về chi phí dự kiến và quyền lợi bảo hiểm, vui lòng liên hệ Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2).

6. Lưu ý gì sau khi mổ xoang?

Kết quả sau phẫu thuật không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật mổ mà còn phụ thuộc vào việc người bệnh tuân thủ hướng dẫn chăm sóc sau mổ. Chăm sóc đúng cách giúp vết thương nhanh lành, giảm biến chứng và hạn chế nguy cơ viêm xoang tái phát [6]. 

• Rửa mũi hằng ngày: Rửa mũi bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch theo hướng dẫn của bác sĩ từ 2–4 lần/ngày trong những tuần đầu để làm sạch dịch nhầy, vảy máu và giữ ẩm niêm mạc.
• Không xì mũi mạnh: Trong 1–2 tuần đầu sau mổ, tránh xì mũi mạnh để hạn chế chảy máu. Khi cần làm sạch mũi, nên hỉ nhẹ từng bên.
• Hạn chế vận động gắng sức: Không nâng vật nặng, chơi thể thao cường độ cao hoặc cúi đầu nhiều trong khoảng 2 tuần đầu nhằm giảm nguy cơ chảy máu.
• Kê cao đầu khi ngủ: Nằm đầu cao khoảng 30–45° trong những ngày đầu giúp giảm sưng nề và tạo cảm giác dễ chịu hơn.
• Dùng thuốc đúng chỉ định: Sử dụng thuốc xịt mũi, thuốc giảm đau, kháng sinh hoặc các thuốc khác theo đúng hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc.
• Tái khám đúng hẹn: Đây là bước rất quan trọng để bác sĩ làm sạch vảy trong hốc mũi, đánh giá quá trình lành thương và phát hiện sớm các bất thường nếu có.

Người bệnh cần đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Chảy máu mũi nhiều, không tự cầm được.
• Sốt trên 38,5°C kèm đau đầu dữ dội.
• Dịch trong suốt, loãng như nước chảy liên tục từ một bên mũi, đặc biệt khi cúi đầu.
• Mắt sưng đỏ, nhìn đôi hoặc giảm thị lực đột ngột.
• Cứng cổ kèm đau đầu dữ dội.

Khi xuất hiện các triệu chứng như nghẹt mũi kéo dài, đau vùng mặt, viêm xoang tái phát nhiều lần hoặc cần tư vấn về phẫu thuật xoang, người bệnh nên đến thăm khám tại Phòng khám Tai Mũi Họng – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

Tại đây, người bệnh được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng giàu kinh nghiệm, từng tu nghiệp tại Singapore, Hoa Kỳ, Đài Loan… trực tiếp thăm khám, nội soi mũi xoang và đánh giá tình trạng cụ thể. Hệ thống trang thiết bị hiện đại cùng phòng mổ bảo đảm điều kiện vô khuẩn hỗ trợ bác sĩ thực hiện phẫu thuật chính xác, bảo tồn tối đa mô lành và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Liên hệ Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn miễn phí và đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.