HẬU MÔN BỊ SƯNG – NGUYÊN NHÂN, CÁCH CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

Bài viết dưới đây cung cấp thông tin về dấu hiệu, nguyên nhân, cách chẩn đoán và điều trị hậu môn bị sưng, với tư vấn chuyên môn từ BS.CKI Lê Thị Cẩm Thơ, Bác sĩ Nội Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

1. Hậu môn bị sưng là gì?

Hậu môn bị sưng là hiện tượng vùng da và mô xung quanh hậu môn phù nề, căng hơn bình thường, có thể kèm theo đỏ, đau, nóng rát hoặc xuất hiện khối sưng, cục bất thường [1]. Đây không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là triệu chứng có thể liên quan đến nhiều vấn đề như trĩ, nứt kẽ hậu môn, áp xe hậu môn hoặc một số bệnh lý khác ở vùng hậu môn – trực tràng.

Mức độ sưng có thể từ nhẹ, chỉ gây khó chịu khi ngồi hoặc đại tiện, đến sưng đau nhiều, thậm chí kèm sốt khi có nhiễm trùng. Do biểu hiện ban đầu của nhiều bệnh lý hậu môn – trực tràng có thể tương tự nhau, người bệnh nên đi khám nếu sưng kéo dài, đau nhiều, có sốt, chảy máu hoặc xuất hiện khối bất thường để được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp [1].

2. Nguyên nhân sưng hậu môn

2.1. Nứt kẽ hậu môn nhiễm trùng

Nứt kẽ hậu môn là vết rách nhỏ ở niêm mạc ống hậu môn, thường liên quan đến táo bón, phân cứng hoặc rặn nhiều khi đại tiện. Tình trạng này thường gây đau rát, đặc biệt trong và sau khi đi tiêu, đôi khi kèm chảy máu. Nếu vùng tổn thương bị nhiễm trùng, người bệnh có thể xuất hiện sưng, đỏ, đau tăng hoặc chảy dịch bất thường [2]. Khi có biểu hiện sưng đau nhiều, chảy mủ hoặc sốt, cần thăm khám để loại trừ áp xe hậu môn và các tình trạng nhiễm trùng khác.

Thăm khám cùng đội ngũ bác sĩ hơn 20 năm kinh nghiệm tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn. Liên hệ Hotline 1800 6767 (phím 2) để tư vấn và đặt lịch với bác sĩ miễn phí. 

2.2. Áp xe hậu môn

Áp xe hậu môn là tình trạng hình thành ổ mủ ở vùng quanh hậu môn hoặc trực tràng, thường do nhiễm trùng các tuyến bên trong ống hậu môn [3]. Đây là nguyên nhân điển hình gây sưng đau vùng hậu môn, với các biểu hiện như khối sưng, nóng, đỏ, đau tăng khi ngồi hoặc đại tiện, đôi khi kèm sốt [4].

Áp xe có thể nằm nông dưới da hoặc sâu giữa các lớp cơ quanh ống hậu môn. Áp xe nông thường gây sưng đau rõ tại chỗ, trong khi áp xe sâu có thể ít biểu hiện bên ngoài nhưng gây đau, sốt hoặc mệt mỏi toàn thân [12]. Áp xe hậu môn thường cần được bác sĩ đánh giá và điều trị, trong đó rạch dẫn lưu mủ là phương pháp điều trị chính đối với đa số trường hợp [3].

2.3. Rò hậu môn áp xe hóa

Rò hậu môn là đường thông bất thường nối giữa ống hậu môn và vùng da quanh hậu môn, thường hình thành sau áp xe hậu môn [5]. Khoảng 30–50% người bệnh áp xe hậu môn có thể hình thành rò hậu môn [6]. Khi đường rò bị tắc, dịch viêm và mủ không thoát được có thể tích tụ, tạo thành áp xe tái phát, gây sưng, đau và chảy dịch hoặc mủ qua lỗ rò trên da.

2.4. Hậu môn bị sưng do bệnh trĩ

Bệnh trĩ cũng có thể gây sưng vùng hậu môn, đặc biệt trong trường hợp trĩ ngoại huyết khối. Khi cục máu đông hình thành trong búi trĩ ngoại, người bệnh thường xuất hiện khối sưng căng, màu tím hoặc xanh tím và đau đột ngột, thường rõ nhất trong những ngày đầu [7].

Trĩ nội sa ra ngoài cũng có thể gây sưng, phù nề và khó chịu. Nếu búi trĩ sa bị nghẹt, không thể tự co hoặc đẩy trở lại vào trong, tình trạng sưng đau có thể trở nên nghiêm trọng và cần được thăm khám, xử trí kịp thời.

2.5. Do viêm ống hậu môn, viêm da quanh hậu môn

Viêm da quanh hậu môn có thể gây sưng, đỏ, ngứa và đau rát. Nguyên nhân thường liên quan đến kích ứng hoặc dị ứng với sản phẩm vệ sinh, tình trạng tiêu chảy kéo dài, vệ sinh vùng hậu môn không phù hợp hoặc một số bệnh nhiễm trùng do nấm, vi khuẩn.

Nếu tình trạng viêm kéo dài, da quanh hậu môn có thể bị tổn thương, nứt hoặc trầy xước, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Người bệnh nên đi khám nếu triệu chứng kéo dài, lan rộng, đau nhiều hoặc xuất hiện dịch, mủ.

2.6. Bệnh Crohn

Bệnh Crohn là bệnh viêm ruột mạn tính có thể ảnh hưởng đến nhiều vị trí của đường tiêu hóa và gây tổn thương vùng hậu môn – quanh hậu môn [8]. Các tổn thương có thể gặp gồm nứt kẽ hậu môn, áp xe, rò hậu môn, hẹp hậu môn hoặc da thừa quanh hậu môn, từ đó gây sưng, đau, chảy dịch và tái phát nhiều lần.

Đặc biệt, áp xe và rò hậu môn liên quan đến bệnh Crohn có thể diễn biến phức tạp và tái phát. Vì vậy, khi xuất hiện sưng đau, chảy dịch hoặc tổn thương vùng hậu môn kéo dài, người bệnh cần thăm khám để được đánh giá nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp [8]. 

Thăm khám kín đáo, riêng tư – có áp dụng BHYT tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn. Gọi ngay 1800 6767 (nhánh 2) để được tư vấn và đặt lịch khám.

2.7. Quan hệ tình dục qua đường hậu môn

Quan hệ tình dục qua đường hậu môn có thể gây trầy xước hoặc rách niêm mạc do ma sát, từ đó dẫn đến đau, sưng hoặc chảy máu. Ngoài ra, quan hệ tình dục không an toàn còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục như herpes sinh dục, HPV, lậu hoặc giang mai. Một số bệnh có thể gây viêm, loét, tổn thương dạng u nhú, đau hoặc tiết dịch bất thường ở vùng hậu môn. 

2.8. Ung thư hậu môn

Ung thư hậu môn là nguyên nhân ít gặp nhưng cần được lưu ý khi tình trạng sưng hoặc tổn thương vùng hậu môn kéo dài, tiến triển hoặc không cải thiện sau điều trị. Bệnh có liên quan chặt chẽ với nhiễm HPV và có thể biểu hiện bằng khối bất thường ở hậu môn, chảy máu, đau, ngứa, cảm giác nặng tức hoặc tiết dịch bất thường [10].

Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng của ung thư hậu môn có thể tương tự một số bệnh lý lành tính như trĩ hoặc nứt kẽ hậu môn [9]. Vì vậy, người bệnh không nên tự chẩn đoán dựa vào triệu chứng. Nếu xuất hiện khối bất thường, vết loét lâu lành, chảy máu tái diễn hoặc triệu chứng kéo dài và ngày càng nặng, cần thăm khám để bác sĩ đánh giá và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, trong đó có sinh thiết khi có chỉ định.

3. Khi nào gặp nên bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám chuyên khoa Nội Tiêu hóa – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Sưng hậu môn kèm đau dữ dội hoặc đau ngày càng tăng, đặc biệt khi ngồi hoặc đại tiện.
• Sốt kèm sưng đau vùng hậu môn.
• Khối sưng ngày càng lớn hoặc không cải thiện sau vài ngày.
• Chảy mủ, dịch hoặc máu bất thường từ vùng hậu môn.
• Tình trạng sưng tái phát nhiều lần tại cùng một vị trí.
• Sưng kéo dài kèm sụt cân, mệt mỏi không rõ nguyên nhân hoặc xuất hiện khối bất thường.
• Người có bệnh Crohn hoặc bệnh viêm ruột mạn tính xuất hiện triệu chứng vùng hậu môn hoặc triệu chứng trở nên nặng hơn.

4. Chẩn đoán tình trạng hậu môn bị sưng đỏ

Để xác định nguyên nhân gây sưng đỏ hậu môn, bác sĩ chuyên khoa Nội Tiêu hóa tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn sẽ dựa vào triệu chứng, tiền sử bệnh, thăm khám vùng hậu môn và chỉ định các phương pháp cận lâm sàng phù hợp khi cần:

4.1. Soi hậu môn

Soi hậu môn (anoscopy) sử dụng một ống soi ngắn để quan sát trực tiếp bên trong ống hậu môn. Phương pháp này giúp bác sĩ đánh giá các bất thường như búi trĩ, tổn thương niêm mạc, lỗ rò hoặc các tổn thương khác ở ống hậu môn [12]. 

4.2. Soi đại tràng sigma

Soi đại tràng sigma (sigmoidoscopy) giúp quan sát trực tràng và phần dưới của đại tràng. Bác sĩ có thể chỉ định phương pháp này khi cần đánh giá các tổn thương nằm cao hơn vùng hậu môn, chẳng hạn viêm trực tràng hoặc những bất thường ở trực tràng – đại tràng sigma [13]. 

4.3. Nội soi đại tràng

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, nội soi đại tràng được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa giàu kinh nghiệm, sử dụng ống soi mềm có gắn camera đưa qua hậu môn để quan sát trực tiếp niêm mạc trực tràng và toàn bộ đại tràng. 

Phương pháp này có thể được chỉ định khi người bệnh có các triệu chứng bất thường như đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đi tiêu, đau bụng kéo dài hoặc khi bác sĩ nghi ngờ bệnh viêm ruột, tổn thương đại trực tràng và các bệnh lý cần khảo sát sâu hơn [13].

Thông qua hình ảnh thu được trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể đánh giá trực tiếp bề mặt niêm mạc, xác định vị trí, đặc điểm và mức độ của tổn thương. Nội soi đại tràng mang lại nhiều giá trị trong chẩn đoán và điều trị:

• Phát hiện bệnh lý đại trực tràng: Hỗ trợ phát hiện viêm loét, bệnh Crohn, polyp, vị trí chảy máu và tổn thương nghi ngờ ung thư.
• Đánh giá trực tiếp tổn thương: Giúp bác sĩ xác định vị trí, kích thước, hình dạng và mức độ bất thường của niêm mạc.
• Sinh thiết và can thiệp: Có thể lấy mẫu mô, cắt polyp, cầm máu hoặc thực hiện một số can thiệp ngay trong quá trình nội soi khi có chỉ định.

Nội soi tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn được thực hiện trên hệ thống Olympus EVIS X1 CV1500 tích hợp NBI, hỗ trợ quan sát niêm mạc và đánh giá tổn thương. Người bệnh có thể lựa chọn phương pháp có gây mê, được bác sĩ Gây mê Hồi sức đánh giá trước thủ thuật và theo dõi trước – trong – sau nội soi, giúp quá trình thực hiện nhẹ nhàng, giảm đau và khó chịu. 

Bên cạnh trang thiết bị nội soi, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn còn có hệ thống xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh hỗ trợ quá trình đánh giá khi cần, giúp người bệnh được tiếp cận từ thăm khám – chẩn đoán – nội soi – sinh thiết đến định hướng điều trị phù hợp với tình trạng.

An tâm nội soi đại tràng không đau tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn. Liên hệ 1800 6767 (phím 2) để được tư vấn và đặt lịch. 

4.4. Siêu âm lòng hậu môn: Chẩn đoán áp xe hậu môn

Siêu âm lòng hậu môn (endoanal ultrasound) cung cấp hình ảnh các cấu trúc quanh ống hậu môn, hỗ trợ đánh giá ổ áp xe, đường rò và mối liên quan của tổn thương với cơ thắt hậu môn [14]. Thông tin này giúp bác sĩ xác định đặc điểm tổn thương và lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Đối với các trường hợp áp xe hoặc rò hậu môn phức tạp, bác sĩ có thể chỉ định thêm MRI vùng chậu để đánh giá vị trí, mức độ lan rộng và đường đi của tổn thương.

5. Điều trị hậu môn bị sưng đỏ

Điều trị hậu môn bị sưng đỏ phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương. Vì vậy, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân trước khi lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp:

• Áp xe hậu môn: Phương pháp điều trị chính là rạch dẫn lưu ổ mủ, giúp kiểm soát nhiễm trùng và giảm triệu chứng [3]. Kháng sinh có thể được chỉ định trong một số trường hợp như nhiễm trùng lan rộng, có biểu hiện toàn thân hoặc người bệnh có yếu tố nguy cơ.
• Rò hậu môn: Điều trị thường cần can thiệp ngoại khoa. Kỹ thuật được lựa chọn dựa trên vị trí, mức độ phức tạp của đường rò và mối liên quan với cơ thắt hậu môn, nhằm điều trị đường rò đồng thời bảo tồn chức năng đại tiện [6].
• Trĩ ngoại huyết khối: Trường hợp triệu chứng nhẹ có thể được điều trị bảo tồn bằng ngâm nước ấm, giảm đau và điều chỉnh thói quen đại tiện. Nếu đau nhiều, bác sĩ sẽ đánh giá thời điểm khởi phát, mức độ tổn thương và tình trạng người bệnh để cân nhắc can thiệp phù hợp [7].
• Nứt kẽ hậu môn: Điều trị thường tập trung vào làm mềm phân, hạn chế táo bón, ngâm nước ấm và sử dụng thuốc theo chỉ định. Nếu xuất hiện dấu hiệu nhiễm trùng hoặc nghi ngờ áp xe, người bệnh cần được đánh giá và xử trí phù hợp.
• Tổn thương hậu môn do bệnh Crohn: Cần kiểm soát bệnh Crohn nền bằng điều trị nội khoa, đồng thời phối hợp can thiệp ngoại khoa như dẫn lưu áp xe hoặc đặt seton khi có chỉ định [8]. Các trường hợp phức tạp thường cần được theo dõi lâu dài và phối hợp nhiều chuyên khoa.
• Bệnh lây truyền qua đường tình dục: Phương pháp điều trị phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh và được chỉ định sau khi bác sĩ thăm khám, thực hiện các xét nghiệm cần thiết.
• Ung thư hậu môn: Phương pháp điều trị phụ thuộc vào loại mô bệnh học, giai đoạn và tình trạng người bệnh. Với ung thư biểu mô tế bào vảy ống hậu môn, hóa – xạ trị đồng thời thường đóng vai trò chính; phẫu thuật được cân nhắc trong một số trường hợp phù hợp.

Lưu ý: Người bệnh không nên tự ý nặn, chích hoặc điều trị tại nhà đối với khối sưng nghi ngờ áp xe hậu môn, vì có thể làm tình trạng nhiễm trùng lan rộng, khó kiểm soát hơn.

6. Cách phòng ngừa sưng hậu môn

Không phải mọi nguyên nhân gây sưng hậu môn đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, một số biện pháp sau có thể giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh lý hậu môn – trực tràng thường gặp [7]:

• Phòng ngừa táo bón: Ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước, tập thể dục đều đặn để hạn chế rặn mạnh khi đại tiện – nguyên nhân góp phần gây nứt kẽ hậu môn và trĩ.
• Vệ sinh vùng hậu môn đúng cách: Rửa nhẹ nhàng bằng nước sạch sau khi đại tiện, tránh chà xát mạnh hoặc dùng sản phẩm vệ sinh gây kích ứng.
• Điều trị sớm các tổn thương hậu môn: Nứt kẽ hậu môn, trĩ hoặc các dấu hiệu bất thường khác nên được thăm khám và điều trị sớm để tránh nhiễm trùng, hình thành áp xe.
• Thực hành tình dục an toàn: Sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ tình dục, đặc biệt qua đường hậu môn, để giảm nguy cơ lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
• Tiêm ngừa HPV: Có thể giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan đến HPV, bao gồm sùi mào gà và một số trường hợp ung thư hậu môn [11].
• Kiểm soát tốt bệnh viêm ruột mạn tính (nếu có): Theo phác đồ điều trị của bác sĩ để hạn chế các biến chứng vùng hậu môn.
• Không hút thuốc lá: Bỏ thuốc lá mang lại nhiều lợi ích sức khỏe và góp phần giảm các yếu tố nguy cơ liên quan đến một số bệnh lý hậu môn [10].
• Thăm khám định kỳ: Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao (nhiễm HIV, tiền sử sùi mào gà, bệnh Crohn có tổn thương hậu môn) để phát hiện sớm các bất thường.

Hậu môn bị sưng có thể do nhiều nguyên nhân, từ trĩ, nứt kẽ hậu môn đến áp xe, rò hậu môn hoặc các bệnh lý nghiêm trọng hơn. Việc thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp. 

Với đội ngũ bác sĩ Nội Tiêu hóa giàu kinh nghiệm, hệ thống nội soi Olympus EVIS X1 CV1500 tích hợp NBI cùng Hệ thống Xét nghiệm đạt tiêu chuẩn ISO 15189:2022, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn hỗ trợ thăm khám, chẩn đoán và điều trị các bệnh lý tiêu hóa – hậu môn trực tràng.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.