CÁC BIẾN CHỨNG TIỂU ĐƯỜNG NGUY HIỂM VÀ CÁCH PHÒNG NGỪA

Vậy tiểu đường có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm nào? Làm thế nào phòng ngừa? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây với những tư vấn chuyên môn từ BS.CKI Bùi Tú Quỳnh – Bác sĩ Nội tiết, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

1. Bệnh tiểu đường có nguy hiểm không?

Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), mỗi năm có hơn 6,7 triệu người tử vong do các nguyên nhân liên quan đến đái tháo đường [1]. Đáng chú ý, phần lớn trường hợp không tử vong trực tiếp vì tăng đường huyết mà do các biến chứng nghiêm trọng như bệnh tim mạch, đột quỵ, suy thận, mù lòa hoặc tổn thương thần kinh âm thầm tiến triển trong nhiều năm.

Nguyên nhân là tình trạng tăng đường huyết kéo dài có thể làm tổn thương hệ thống mạch máu trên toàn cơ thể, bao gồm cả mạch máu nhỏ (biến chứng vi mạch) và mạch máu lớn (biến chứng mạch máu lớn) [2]. Theo thời gian, những tổn thương này ảnh hưởng đến nhiều cơ quan quan trọng như mắt, thận, thần kinh, tim và não, đồng thời có thể để lại hậu quả không thể hồi phục nếu không được kiểm soát kịp thời.

Vì vậy, đái tháo đường được xem là một trong những bệnh mạn tính nguy hiểm hàng đầu hiện nay. Tuy nhiên, tin vui là phần lớn biến chứng hoàn toàn có thể được phòng ngừa hoặc làm chậm tiến triển nếu bệnh được phát hiện sớm, theo dõi chặt chẽ và điều trị đúng phác đồ.

2. Các biến chứng tiểu đường cực kỳ nguy hiểm

Võng mạc là lớp mô thần kinh nhạy cảm với ánh sáng nằm ở đáy mắt, đồng thời là nơi tập trung dày đặc các mạch máu nhỏ. Chính vì vậy, đây là một trong những cơ quan chịu ảnh hưởng sớm của tình trạng tăng đường huyết kéo dài.

Bệnh võng mạc đái tháo đường hiện là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở người trưởng thành trong độ tuổi lao động trên toàn thế giới [2]. Đường huyết tăng cao kéo dài sẽ làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc, gây rò rỉ dịch và máu vào mắt. Ở giai đoạn muộn, mắt sẽ tự tăng sinh các mạch máu mới. Tuy nhiên, các mạch máu này rất dễ vỡ, có thể gây xuất huyết trong mắt hoặc bong võng mạc, làm suy giảm thị lực nghiêm trọng [3].

Điều đáng lo ngại là bệnh thường diễn tiến âm thầm, không gây đau và ít biểu hiện triệu chứng ở giai đoạn đầu. Nhiều người chỉ phát hiện khi thị lực đã suy giảm đáng kể hoặc xuất hiện các biến chứng nặng.

việc kiểm soát đường huyết chặt chẽ đã được chứng minh có thể giảm tới 76% nguy cơ phát triển bệnh võng mạc đái tháo đường [1].

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh đái tháo đường được theo dõi toàn diện với sự phối hợp giữa Chuyên khoa Mắt. Hệ thống soi đáy mắt hiện đại giúp phát hiện sớm các tổn thương võng mạc ngay cả khi chưa có triệu chứng, trong khi việc theo dõi và kiểm soát đường huyết chặt chẽ bởi bác sĩ nội tiết góp phần giảm nguy cơ tiến triển biến chứng.

Liên hệ Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn, tầm soát võng mạc đái tháo đường và thăm khám cùng các chuyên gia Nội tiết – Đái tháo đường và Mắt tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn. 

2.2. Bệnh thận đái tháo đường

Thận là cơ quan có nhiệm vụ lọc chất thải và độc tố khỏi máu. Khi đường huyết tăng cao kéo dài, các mạch máu nhỏ và màng lọc trong thận dần bị tổn thương, khiến protein rò rỉ vào nước tiểu và khả năng lọc của thận suy giảm theo thời gian [3].

Bệnh thận đái tháo đường xảy ra ở 20–40% người trưởng thành mắc tiểu đường [4] và là nguyên nhân hàng đầu gây suy thận giai đoạn cuối (tình trạng có thể khiến người bệnh phải chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận để duy trì sự sống). Bệnh thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm, bào mòn dần chức năng thận và cuối cùng có thể dẫn đến suy thận không hồi phục.

xét nghiệm albumin niệu và creatinine máu định kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm tổn thương thận và làm chậm tiến triển của bệnh.

2.3. Bệnh thần kinh đái tháo đường

Bệnh thần kinh đái tháo đường là một biến chứng thường gặp của tiểu đường, xảy ra khi tình trạng tăng đường huyết kéo dài làm tổn thương các dây thần kinh và mạch máu nuôi thần kinh [4].

Dạng thường gặp là bệnh thần kinh ngoại biên. Người bệnh có thể cảm thấy đau, tê bì, châm chích hoặc có cảm giác như kiến bò dưới da ở bàn chân và bàn tay. Các triệu chứng này có xu hướng nặng hơn vào ban đêm [4].

mất cảm giác bảo vệ ở bàn chân. Khi đó, người bệnh có thể không nhận ra các vết thương, vết loét hoặc dị vật nhỏ, tạo điều kiện cho nhiễm trùng tiến triển. Nếu không được điều trị kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến loét bàn chân đái tháo đường và cắt cụt chi. Đái tháo đường hiện là nguyên nhân hàng đầu gây cắt cụt chi không do chấn thương trên toàn thế giới [3].

hệ thần kinh tự chủ>, gây rối loạn nhịp tim, tụt huyết áp khi đứng lên, chậm làm rỗng dạ dày, rối loạn tiểu tiện hoặc suy giảm chức năng tình dục.

2.4. Biến chứng mạch máu lớn liên quan xơ vữa động mạch của các mạch lớn

Tăng đường huyết kéo dài không chỉ làm tổn thương các mạch máu nhỏ mà còn thúc đẩy quá trình xơ vữa ở các động mạch lớn, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch nghiêm trọng [2].

Ba biến chứng mạch máu lớn thường gặp gồm:

• Bệnh động mạch vành: Các mảng xơ vữa tích tụ trong động mạch nuôi tim, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim. Người mắc đái tháo đường có nguy cơ nhồi máu cơ tim cao gấp 2–4 lần so với người không mắc bệnh [2].
• Đột quỵ Xơ vữa động mạch làm giảm hoặc tắc nghẽn dòng máu lên não, dẫn đến đột quỵ. Đái tháo đường làm tăng nguy cơ đột quỵ khoảng 1,5–2 lần và ảnh hưởng đáng kể đến khả năng phục hồi sau đột quỵ [2].
• Bệnh động mạch ngoại biên: Hẹp hoặc tắc động mạch chi dưới làm giảm lưu lượng máu đến chân. Người bệnh có thể bị đau bắp chân khi đi bộ, vết thương lâu lành, thậm chí hoại tử chi nếu tình trạng thiếu máu kéo dài [3].

Người mắc đái tháo đường có nguy cơ cao gặp các biến chứng tim mạch nguy hiểm. Hãy chủ động tầm soát ngay hôm nay! Liên hệ Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) để đặt lịch khám cùng các chuyên gia Nội tiết, Tim mạch tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

2.5. Các biến chứng tiểu đường khác

Ngoài các biến chứng ở mắt, thận, thần kinh và mạch máu, đái tháo đường còn làm tăng nguy cơ mắc nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác:

Biến chứng cấp tính: Bao gồm nhiễm toan ceton đái tháo đường (DKA) và hội chứng tăng đường huyết tăng áp lực thẩm thấu (HHS). Đây đều là các tình trạng cấp cứu nội khoa có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Tăng nguy cơ nhiễm trùng: Đường huyết cao tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm phát triển, đồng thời làm suy giảm khả năng miễn dịch. Vì vậy, người bệnh dễ mắc nhiễm trùng đường tiết niệu, nhiễm trùng da, viêm phổi và gặp tình trạng vết thương chậm lành.

Gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD): Tình trạng này đặc biệt phổ biến ở người mắc đái tháo đường type 2 và có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan hoặc ung thư gan nếu không được kiểm soát [4].

Suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ: Nhiều nghiên cứu cho thấy đái tháo đường có liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ, bao gồm cả bệnh Alzheimer [5].

3. Cách phòng chống biến chứng đái tháo đường

Tin tốt là phần lớn biến chứng đái tháo đường có thể được phòng ngừa hoặc làm chậm đáng kể nếu bệnh được kiểm soát tốt. Nghiên cứu cho thấy việc kiểm soát đường huyết chặt chẽ (với HbA1c trung bình khoảng 7%) giúp giảm nguy cơ bệnh võng mạc tới 76%, bệnh thận 50% và bệnh thần kinh 60% so với kiểm soát đường huyết thông thường [1].

Để giảm nguy cơ biến chứng, người bệnh cần kiểm soát đồng thời nhiều yếu tố:

Kiểm soát đường huyết: Duy trì HbA1c theo mục tiêu bác sĩ đề ra (thường dưới 7% đối với đa số người bệnh), theo dõi đường huyết định kỳ và tuân thủ điều trị là nền tảng quan trọng để bảo vệ mắt, thận, thần kinh và mạch máu.

Kiểm soát huyết áp và mỡ máu: Huyết áp ổn định và cholesterol được kiểm soát tốt giúp giảm đáng kể nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh động mạch ngoại biên. Ở nhiều người bệnh, thuốc statin là một phần quan trọng trong chiến lược phòng ngừa biến chứng tim mạch [6].

Chăm sóc bàn chân hằng ngày: Kiểm tra bàn chân mỗi ngày để phát hiện sớm vết thương, vết nứt hoặc các thay đổi bất thường trên da. Tránh đi chân trần, cắt móng chân cẩn thận và thăm khám định kỳ để phát hiện sớm tổn thương thần kinh hoặc mạch máu, từ đó giảm nguy cơ loét bàn chân và cắt cụt chi.

Tầm soát biến chứng định kỳ: Khám mắt hằng năm, xét nghiệm chức năng thận (albumin niệu, creatinine máu), kiểm tra cảm giác bàn chân và đánh giá nguy cơ tim mạch giúp phát hiện tổn thương từ giai đoạn sớm, khi việc điều trị vẫn đạt hiệu quả cao.

Duy trì lối sống lành mạnh: Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần, ăn uống cân bằng, hạn chế đường và tinh bột tinh chế, kiểm soát cân nặng, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia đều góp phần làm giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.

Đái tháo đường là bệnh mạn tính cần được quản lý suốt đời. Tuy nhiên, với việc điều trị đúng cách và theo dõi thường xuyên, người bệnh hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh, duy trì chất lượng cuộc sống và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm.

Nếu bạn hoặc người thân đang mắc đái tháo đường hoặc có nguy cơ cao, hãy liên hệ Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn miễn phí và đặt lịch thăm khám Bác sĩ Chuyên khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.