VIÊM HỌNG HẠT – NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ CÁCH PHÒNG NGỪA

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS.BS.CKII Lê Nhật Vinh – Phụ trách Khoa Liên chuyên khoa Mắt – Tai Mũi Họng – Răng Hàm Mặt – Da Liễu tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, sẽ cung cấp những thông tin hữu ích về nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp điều trị và cách phòng ngừa viêm họng hạt, giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe đường hô hấp. 

1. Viêm họng hạt là gì?

Viêm họng hạt là tình trạng niêm mạc họng bị viêm mạn tính, đặc trưng bởi sự tăng sinh của các nang lympho ở thành sau họng, tạo thành những hạt nhỏ có kích thước khác nhau trên bề mặt niêm mạc. Đây là phản ứng của hệ miễn dịch trước tình trạng viêm hoặc kích thích kéo dài ở vùng họng.

Viêm họng hạt có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng thường phổ biến hơn ở những người có sức đề kháng suy giảm. 

2. Nguyên nhân gây viêm họng hạt

Theo bác sĩ Vinh, một số nguyên nhân thường gặp gây viêm họng hạt bao gồm:

• Nhiễm virus, vi khuẩn hoặc nấm: Virus là tác nhân gây viêm họng phổ biến nhất, sau đó có thể bội nhiễm vi khuẩn hoặc nấm. Khi quá trình viêm tái diễn nhiều lần, các nang lympho ở thành sau họng phải hoạt động liên tục để chống lại tác nhân gây bệnh, dẫn đến tăng sinh và hình thành các hạt. 
• Các bệnh lý đường hô hấp trên kéo dài: Các bệnh lý như viêm họng cấp tái phát nhiều lần, viêm amidan mạn tính, viêm mũi dị ứng, viêm mũi xoang mạn tính hoặc hội chứng chảy dịch mũi sau. Dịch tiết từ mũi xoang liên tục chảy xuống họng sẽ kích thích niêm mạc và kéo dài tình trạng viêm mạn tính. 
• Trào ngược dạ dày – thực quản: Axit và dịch vị từ dạ dày trào ngược lên vùng họng cũng có thể gây kích ứng niêm mạc.
• Môi trường và thói quen sinh hoạt: Thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá, khói bụi, hóa chất, không khí ô nhiễm hoặc khô lạnh khiến niêm mạc họng bị tổn thương. Việc sử dụng rượu bia, ăn nhiều đồ cay nóng, vệ sinh răng miệng kém hoặc lạm dụng giọng nói cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. 
• Yếu tố cơ địa, di truyền: Người có hệ miễn dịch suy giảm, mắc bệnh mạn tính hoặc có cơ địa dị ứng cũng làm tăng nguy cơ bị viêm họng hạt.

3. Triệu chứng viêm họng hạt

Viêm họng hạt thường gây ra các triệu chứng:

• Cảm giác vướng, cộm hoặc có dị vật trong cổ họng. 
• Cổ họng khô, ngứa. 
• Thường xuyên phải khạc hoặc hắng giọng. 
• Nuốt khó, nuốt đau, thậm chí là khi nuốt nước bọt.
• Ho khan, ho có đờm.
• Sốt, có thể cao trên 38 độ.
• Cổ nổi hạch, cứng, đau.
• Mệt mỏi, chán ăn.

4. Phân loại viêm họng hạt

Dựa vào diễn tiến và đặc điểm tổn thương, viêm họng hạt có thể chia thành hai thể cấp tính và mạn tính:

• Viêm họng hạt cấp tính: Người bệnh thường chỉ có các triệu chứng nhẹ như ngứa họng, vướng họng, ho khan hoặc phải hắng giọng thường xuyên nên dễ chủ quan hoặc tự mua thuốc điều trị. Nếu không được thăm khám và xử trí đúng nguyên nhân, tình trạng viêm có thể kéo dài và tiến triển thành viêm họng hạt mạn tính. 
• Viêm họng mạn tính: Thời gian bệnh kéo dài trên 3 tuần với những triệu chứng nặng hơn. Việc điều trị ở giai đoạn này phức tạp và dễ tái phát hơn.

5. Viêm họng hạt có nguy hiểm không?

Bác sĩ Vinh cho biết, viêm họng hạt không phải là bệnh nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu không được điều trị đúng cách, bệnh có thể kéo dài ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Các biến chứng thường gặp gồm:

• Sưng tấy, áp xe ở vùng thành họng, viêm sưng amidan
• Gây viêm nhiễm khu vực lân cận và cơ quan hô hấp, hình thành bệnh lý viêm xoang, viêm tai giữa, viêm thanh khí phế quản, thậm chí là viêm phổi.
• Bệnh kéo dài có thể gây viêm nhiễm các cơ quan xa như viêm khớp, viêm cầu thận, viêm màng ngoài tim…
• Trong nhiều trường hợp, viêm họng hạt mạn tính là yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư vòm họng ở người bệnh.

6. Chẩn đoán bệnh viêm họng hạt

Để chẩn đoán viêm họng hạt, trước tiên bác sĩ sẽ hỏi người bệnh về các triệu chứng và thời gian khởi phát bệnh, sau đó sẽ tiến hành khám tai mũi họng. Các biểu hiện thực thể của viêm họng hạt tương đối rõ ràng, do đó, bác sĩ có thể xác định được tình trạng bệnh thông qua thăm khám lâm sàng.

Trong quá trình chẩn đoán, bác sĩ cũng có thể chỉ định người bệnh nội soi thanh quản để quan sát niêm mạc họng chi tiết hơn, từ đó đưa ra chẩn đoán chính xác.

Trường hợp nghi ngờ viêm họng hạt kéo theo các viêm nhiễm thuộc đường hô hấp dưới hoặc ảnh hưởng các cơ quan khác, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh thực hiện chụp X – quang phổi, CT scan, MRI… để hỗ trợ chẩn đoán.

7. Cách chữa viêm họng hạt

Tùy thuộc vào nguyên nhân và tình trạng bệnh mà bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp với người bệnh.

7.1 Điều trị theo nguyên nhân

Nếu viêm họng hạt xuất phát từ các bệnh lý khác như viêm mũi xoang mạn tính, viêm mũi dị ứng, viêm amidan mạn tính, trào ngược dạ dày – thực quản hoặc các bất thường cấu trúc mũi xoang, bác sĩ sẽ ưu tiên điều trị và kiểm soát các nguyên nhân này. Khi nguyên nhân gây bệnh được loại bỏ, tình trạng viêm họng hạt cũng thuyên giảm và hạn chế nguy cơ tái phát.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể áp dụng các biện pháp điều trị như:

• Điều trị viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng nhằm kiểm soát tình trạng chảy dịch mũi sau, giảm kích thích và viêm kéo dài ở vùng họng.
• Kiểm soát trào ngược dạ dày – thực quản hoặc trào ngược họng thanh quản bằng thuốc kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt để hạn chế axit tiếp xúc với niêm mạc họng, tạo điều kiện cho tổn thương hồi phục.
• Điều trị các ổ viêm mạn tính như viêm amidan hoặc VA quá phát khi có chỉ định, giúp loại bỏ nguồn viêm nhiễm kéo dài.
• Can thiệp phẫu thuật trong một số trường hợp có bất thường giải phẫu như polyp mũi hoặc lệch vách ngăn mũi, nhằm khôi phục sự thông thoáng của đường hô hấp và giảm các yếu tố gây kích thích niêm mạc họng.

7.2 Thuốc trị viêm họng hạt

Sử dụng thuốc trị viêm họng hạt cần được chỉ định bởi bác sĩ, thường bao gồm hai nhóm chính:

• Thuốc điều trị nguyên nhân: Được chỉ định khi xác định hoặc nghi ngờ nguyên nhân gây viêm họng hạt, như thuốc kháng sinh đối với nhiễm khuẩn, thuốc kháng nấm khi có nhiễm nấm hoặc thuốc điều trị trào ngược dạ dày – thực quản nếu bệnh liên quan đến trào ngược. Việc sử dụng kháng sinh cần tuân theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý dùng khi chưa xác định nguyên nhân.
• Thuốc điều trị triệu chứng: Bao gồm các thuốc giúp giảm đau rát họng, giảm ho, long đờm, hạ sốt (nếu có), cùng các chế phẩm hỗ trợ như nước súc họng, dung dịch rửa mũi hoặc nước muối sinh lý nhằm làm sạch niêm mạc, giảm kích ứng và hỗ trợ quá trình hồi phục.

Trong quá trình điều trị, người bệnh cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ về loại thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng. Không tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều hoặc lạm dụng kháng sinh, vì điều này có thể làm giảm hiệu quả điều trị, tăng nguy cơ kháng kháng sinh và khiến bệnh dễ tái phát.

7.3 Các biện pháp hỗ trợ điều trị viêm họng hạt tại nhà

Bên cạnh việc điều trị theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà nhằm giảm triệu chứng và hỗ trợ quá trình hồi phục:

• Súc họng bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch súc họng theo hướng dẫn để làm sạch niêm mạc họng, giảm dịch tiết và hỗ trợ giảm viêm.
• Uống đủ nước, ưu tiên nước ấm để giữ ẩm niêm mạc họng, giảm cảm giác khô rát và giúp làm loãng dịch tiết.
• Nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc và hạn chế nói lớn, nói nhiều hoặc la hét để giảm kích thích vùng họng.
• Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, tăng cường rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu vitamin nhằm nâng cao sức đề kháng.
• Hạn chế các yếu tố gây kích thích như thuốc lá, rượu bia, khói bụi, hóa chất và thức ăn quá cay, quá nóng hoặc quá lạnh.
• Giữ vệ sinh răng miệng và vệ sinh mũi họng hằng ngày để giảm nguy cơ viêm nhiễm kéo dài.

Một số nguyên liệu tự nhiên như mật ong có thể giúp làm dịu cảm giác đau rát họng hoặc giảm ho ở một số trường hợp. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thể thay thế thuốc điều trị và không nên áp dụng cho trẻ dưới 1 tuổi. 

Người bệnh cũng không nên tự ý sử dụng các bài thuốc dân gian khi chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ, đặc biệt nếu triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu nặng. 

8. Dinh dưỡng cho người bệnh viêm họng hạt

Chế độ ăn khoa học cũng góp phần làm giảm triệu chứng, hỗ trợ quá trình phục hồi và nâng cao sức đề kháng.

8.1 Thực phẩm cần kiêng khi bị viêm họng hạt

Trong thời gian điều trị, người bệnh nên hạn chế hoặc tránh các thực phẩm và đồ uống có thể làm kích ứng niêm mạc họng, bao gồm: 

• Thực phẩm cay, nóng như ớt, tiêu, mù tạt hoặc các món ăn nhiều gia vị vì có thể làm tăng cảm giác đau rát họng. 
• Đồ ăn quá cứng hoặc nhiều cạnh sắc như bánh quy cứng, các loại hạt nguyên vỏ… dễ gây cọ xát, làm tổn thương niêm mạc họng. 
• Thức ăn chiên rán, nhiều dầu mỡ: Đây là những thực phẩm cần hạn chế tiêu thụ ở mọi đối tượng, bao gồm cả những ai đang mắc bệnh về họng. Chúng không chỉ gây khó tiêu, ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa mà còn gây giảm đề kháng và khiến tình trạng viêm họng thêm trầm trọng.
• Đồ ăn tái, sống: Người bị mắc viêm họng hạt nên ăn các thực phẩm đã được nấu chín hoàn toàn, không nên ăn đồ tươi sống hoặc chế biến tái như gỏi, sashimi, nem chua, nộm… vì chúng thường chứa nhiều vi khuẩn, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Rượu bia, cà phê, đồ uống có ga: Các loại đồ uống này có thể gây mất nước, tăng thân nhiệt và kích thích niêm mạc cổ họng. Điều này làm nặng thêm các triệu chứng và khiến thể trạng người bệnh mệt mỏi, suy yếu.

8.2 Viêm họng hạt nên ăn gì?

Người bị viêm họng hạt nên duy trì chế độ ăn đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng và uống đủ nước để hỗ trợ quá trình hồi phục. Ưu tiên lựa chọn các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo, súp, canh hoặc món hầm nhằm giảm kích thích niêm mạc họng và hạn chế cảm giác đau rát khi ăn.

Một số thực phẩm được khuyến khích gồm:

• Thực phẩm giàu vitamin A, C và E: Các vitamin này góp phần tăng cường sức khỏe hệ miễn dịch và hỗ trợ quá trình phục hồi niêm mạc họng. Người bệnh nên bổ sung từ các loại rau xanh, trái cây tươi, cà rốt, bí đỏ, cam, bưởi, ổi, kiwi…
• Thực phẩm giàu protein: Thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu và các chế phẩm từ đậu là nguồn protein chất lượng, giúp cung cấp năng lượng và hỗ trợ quá trình tái tạo mô tổn thương. Người bệnh nên chế biến ở dạng mềm để dễ ăn và dễ tiêu hóa.
• Thực phẩm giàu kẽm: Kẽm là vi chất cần thiết cho hoạt động bình thường của hệ miễn dịch và quá trình lành vết thương. Một số thực phẩm giàu kẽm gồm hàu, ngao, tôm, thịt bò, các loại đậu, hạt và rau xanh.
• Thực phẩm có đặc tính chống oxy hóa, hỗ trợ giảm viêm: Gừng, mật ong (không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi), nghệ, tía tô hoặc bạc hà có thể giúp làm dịu cổ họng và giảm cảm giác khó chịu ở một số trường hợp. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ và không thay thế thuốc điều trị theo chỉ định của bác sĩ.

Bên cạnh chế độ ăn uống hợp lý, người bệnh nên uống đủ 1,5–2 lít nước mỗi ngày (hoặc theo nhu cầu của cơ thể) để giữ ẩm niêm mạc họng, làm loãng dịch tiết và hỗ trợ quá trình hồi phục.

9. Phòng ngừa viêm họng hạt

• Điều trị sớm và kiểm soát tốt các bệnh lý đường hô hấp trên như viêm họng, viêm amidan, viêm mũi dị ứng, viêm xoang và trào ngược dạ dày – thực quản để hạn chế tình trạng viêm kéo dài.
• Giữ vệ sinh răng miệng và mũi họng bằng cách đánh răng đúng cách, súc họng với nước muối sinh lý theo hướng dẫn và điều trị các bệnh lý răng miệng nếu có.
• Xây dựng chế độ ăn uống và sinh hoạt khoa học, ngủ đủ giấc, uống đủ nước và tập luyện thể dục thường xuyên để tăng cường sức đề kháng.
• Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và các chất kích thích; đồng thời tránh các thực phẩm quá cay, quá nóng hoặc nhiều dầu mỡ nếu chúng làm tăng kích ứng vùng họng.
• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng cổ, khi thời tiết chuyển lạnh hoặc thay đổi đột ngột.
• Hạn chế tiếp xúc với khói bụi, hóa chất và không khí ô nhiễm. Nếu phải làm việc trong môi trường có nhiều bụi hoặc hóa chất, nên sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ lao động như khẩu trang và các thiết bị bảo vệ phù hợp.
• Tiêm vắc xin phòng các bệnh đường hô hấp theo khuyến cáo (như vắc xin cúm mùa hoặc phế cầu ở những đối tượng phù hợp) để giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng có thể dẫn đến viêm họng kéo dài.

10. Thắc mắc về bệnh viêm họng hạt

10.1 Viêm họng hạt có tự khỏi không?

Viêm họng hạt không thể tự khỏi. Người bệnh cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để được điều trị đúng cách và dứt điểm, tránh tái phát gây ảnh hưởng đến sức khỏe và cuộc sống.

10.2 Viêm họng hạt có chữa được không?

Viêm họng hạt hoàn toàn có thể chữa khỏi bằng phương pháp điều trị phù hợp. Bệnh càng được phát hiện và chữa trị càng sớm thì khả năng chữa khỏi dứt điểm càng cao.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thăm khám và điều trị bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng giàu kinh nghiệm, kết hợp hệ thống trang thiết bị hiện đại và phác đồ điều trị được cá thể hóa theo từng tình trạng bệnh. Nhờ đó, quá trình điều trị đạt hiệu quả tối ưu, đồng thời góp phần hạn chế nguy cơ tái phát và các biến chứng. Để được tư vấn hoặc đặt lịch khám, vui lòng liên hệ Hotline 1800 6767 (nhánh 2).

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.