ĐAU THẮT LƯNG – NGUYÊN NHÂN, CHẨN ĐOÁN VÀ PHÒNG NGỪA

Tình trạng này không chỉ gây đau nhức, hạn chế vận động mà còn ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu kéo dài.

Đa số trường hợp đau thắt lưng chỉ xuất phát từ căng cơ hoặc sai tư thế sinh hoạt, tuy nhiên đây cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý cột sống như thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống hay chèn ép thần kinh cần được phát hiện và điều trị sớm.

1. Đau thắt lưng là bệnh gì?

Đau thắt lưng là tình trạng đau xuất hiện ở vùng lưng dưới, kéo dài từ dưới bờ sườn đến phía trên mông. Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột hoặc âm ỉ kéo dài, mức độ từ nhẹ đến nghiêm trọng.

Các mức độ của cơn đau thắt lưng: 

• Đau thắt lưng có thể xảy ra ở nhiều dạng khác nhau như:
• Đau cấp tính: thường kéo dài dưới 6 tuần
• Đau bán cấp: kéo dài từ 6–12 tuần
• Đau mạn tính: kéo dài trên 12 tuần hoặc tái phát nhiều lần

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đau thắt lưng là nguyên nhân hàng đầu gây mất khả năng lao động trên toàn cầu và số lượng người mắc đang ngày càng gia tăng. Bởi vì một số trường hợp đau thắt lưng dấu hiệu của các bệnh lý nghiêm trọng hơn liên quan đến cột sống, thần kinh, thận hoặc các cơ quan ổ bụng.

2. Triệu chứng đau vùng thắt lưng

Một số người chỉ cảm thấy đau âm ỉ thoáng qua, trong khi nhiều trường hợp có thể đau dữ dội, kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động cũng như sinh hoạt hằng ngày.

Cụ thể, các cơn đau thắt lưng thông thường sẽ có những biểu hiện bao gồm:

• Đau âm ỉ hoặc đau nhói vùng lưng dưới
• Co cứng cơ vùng thắt lưng
• Đau tăng khi cúi người, xoay lưng hoặc mang vác nặng
• Đau nhiều hơn khi ngồi lâu hoặc đứng lâu
• Khó thay đổi tư thế hoặc đứng thẳng sau khi ngồi lâu
• Xuất hiện đột ngột sau vận động mạnh hoặc đau tăng theo thời gian
• Đau giảm khi nghỉ ngơi, có thể tái phát thường xuyên

Đặc biệt, người bệnh nên đi khám sớm nếu cơn đau thắt lưng kèm các dấu hiệu như:

• Đau dữ dội kéo dài hoặc ngày càng tăng
• Tê bì, yếu chân tay
• Mất kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện
• Sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân
• Đau xuất hiện sau chấn thương hoặc té ngã
• Đau gây khó đi lại hoặc hạn chế vận động nghiêm trọng

Những triệu chứng có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng như chèn ép tủy sống, nhiễm trùng cột sống hoặc tổn thương thần kinh cần được can thiệp y tế sớm.

3. Nguyên nhân gây đau mỏi thắt lưng

Đau mỏi thắt lưng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ các bệnh lý cột sống – thần kinh đến thói quen sinh hoạt hoặc các vấn đề sức khỏe toàn thân.

3.1 Thoái hóa cột sống

Cơn đau thắt lưng thường gặp ở người cao tuổi, do tình trạng thoái hóa cột sống. Theo thời gian, sụn khớp và đĩa đệm cột sống dần bị bào mòn, làm giảm khả năng nâng đỡ và linh hoạt của cột sống, từ đó gây đau lưng. 

Dấu hiệu nhận biết:

• Đau âm ỉ vùng thắt lưng
• Cứng lưng vào buổi sáng
• Đau tăng khi vận động hoặc đứng lâu

3.2 Thoát vị đĩa đệm thắt lưng

Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi phần nhân nhầy bên trong đĩa đệm thoát ra ngoài và chèn ép vào dây thần kinh. Đây cũng là nguyên nhân thường gặp gây đau thắt lưng kéo dài. 

Dấu hiệu nhận biết:

• Đau vùng lưng dưới
• Đau lan xuống mông hoặc chân
• Tê bì, châm chích hoặc yếu chân

3.3 Đau thần kinh tọa

Đau thần kinh tọa xảy ra khi dây thần kinh tọa bị chèn ép hoặc kích thích, thường liên quan đến thoát vị đĩa đệm. Đây là tình trạng khá phổ biến và có thể ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hằng ngày.

Dấu hiệu nhận biết:

• Đau từ thắt lưng lan xuống mông và chân
• Tê hoặc nóng rát dọc chân
• Đau tăng khi ngồi lâu hoặc cúi người

3.4 Hẹp ống sống

Hẹp ống sống là tình trạng không gian bên trong cột sống bị thu hẹp, gây chèn ép dây thần kinh hoặc tủy sống. Tình trạng này thường gặp ở người lớn tuổi do quá trình thoái hóa cột sống.

Dấu hiệu nhận biết:

• Đau thắt lưng kéo dài
• Tê yếu chân
• Khó đi lại hoặc đứng lâu

3.5 Gãy đốt sống do loãng xương

Loãng xương làm xương trở nên giòn và dễ gãy hơn, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc phụ nữ sau mãn kinh. Một số trường hợp chỉ cần té ngã nhẹ hoặc mang vác vật nặng cũng có thể gây gãy xẹp đốt sống.

Dấu hiệu nhận biết:

• Đau lưng dữ dội đột ngột
• Giảm chiều cao cơ thể
• Gù lưng hoặc thay đổi tư thế

3.6 Viêm cột sống dính khớp

Đây là bệnh lý viêm mạn tính ảnh hưởng chủ yếu đến cột sống và khớp cùng chậu. Bệnh thường gặp ở người trẻ tuổi và có thể gây cứng khớp kéo dài.

Dấu hiệu nhận biết:

• Đau thắt lưng kéo dài
• Cứng lưng vào buổi sáng
• Đau giảm khi vận động nhẹ

3.7 Đau xơ cơ

Đau xơ cơ là tình trạng đau cơ mạn tính lan tỏa, có thể ảnh hưởng đến vùng thắt lưng và nhiều vị trí khác trên cơ thể. Người bệnh thường cảm thấy: Đau mỏi kéo dài, Mệt mỏi, Rối loạn giấc ngủ, mức nhạy cảm đau tăng cao

3.8 Cong vẹo cột sống

Cong vẹo cột sống làm mất cân bằng tư thế và phân bố lực không đều lên vùng thắt lưng, từ đó gây đau và mỏi lưng kéo dài.

Dấu hiệu nhận biết:

• Đau lưng khi đứng hoặc ngồi lâu
• Vai hoặc hông lệch
• Cảm giác mất cân bằng khi vận động

3.9 Bệnh không liên quan đến xương khớp

• Sỏi thận
• Nhiễm trùng đường tiết niệu
• Bệnh lý phụ khoa
• Viêm tụy hoặc bệnh lý ổ bụng

Cơn đau thắt lưng không chỉ xuất phát từ cột sống, mà còn có thể liên quan đến các cơ quan bên trong ổ bụng.

3.10 Yếu tố nguy cơ

Cơn đau thắt lưng có nguy cơ xuất hiện, trầm trọng hơn hoặc tái phát khi người bệnh có các yếu tố nguy cơ cao sau đây

• Ngồi lâu hoặc sai tư thế
• Lao động nặng, mang vác nhiều
• Ít vận động
• Thừa cân, béo phì
• Tuổi tác cao 
• Hút thuốc lá, béo 
• Stress kéo dài

4. Biến chứng có thể gặp phải

Đa số các trường hợp đau thắt lưng thường thuyên giảm nếu nghỉ ngơi hợp lý, tránh vận động và mang vác nặng quá mức.

Tuy nhiên, cơn đau thắt lưng kéo dài có thể gây ra các biến chứng ảnh hưởng đến khả năng vận động, sức khỏe người bệnh:

– Đau mạn tính: Kéo dài trên 12 tuần, giảm khả năng lao động và làm việc của người bệnh.

– Hạn chế vận động: Gặp khó khăn khi thực hiện các động tác cúi người, mang vác vật nặng, đứng hoặc ngồi lâu.

– Chèn ép dây thần kinh: Các bệnh lý nguy hiểm như thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống hoặc hẹp ống sống có thể gây chèn ép dây thần kinh vùng thắt lưng, có khả năng gây ra yếu liệt.

– Rối loạn tiểu tiện và đại tiện: Một biến chứng cần được can thiệp y tế. Cơn đau lưng do chèn ép thần kinh vùng thắt lưng có thể gây ảnh hưởng đến chức năng bàng quang và ruột, khiến người bệnh tiểu khó hoặc bí tiểu, tiểu tiện – đại tiện không tự chủ.

– Biến dạng cột sống: Đau thắt lưng kéo dài do thoái hóa, loãng xương hoặc cong vẹo cột sống có thể dẫn đến gù lưng, vẹo cột sống và làm giảm chiều cao của cơ thể.

– Ảnh hưởng tâm lý: Người bệnh bị đau thắt lưng thường xuyên bị mất ngủ, căng thẳng lo âu.

5. Phương pháp chẩn đoán đau nhức vùng thắt lưng

Thăm khám đau thắt lưng thường khởi đầu với việc người bệnh được khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa: về vị trí và mức độ đau, thời gian xuất hiện cơn đau, Tiền sử chấn thương hoặc bệnh lý cột sống trước đó. 

Người bệnh có thể được yêu cầu thực hiện các động tác kiểm tra như: Cúi người, Xoay lưng, Đi lại hoặc nâng chân để đánh giá ảnh hưởng của cơn đau đối với khả năng vận động.

Với các trường hợp đau lưng kéo dài, nghi ngờ cơn đau do mắc các bệnh lý cột sống gây ra, người bệnh có thể được chỉ định thực hiện các chẩn đoán hình ảnh:

• X-quang cột sống
• MRI cột sống thắt lưng
• CT Scan

MRI cột sống là “Tiêu chuẩn vàng” chẩn đoán nguyên nhân gây cơn đau thắt lưng do thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống…. Trong khi đó, CT scan giúp đánh giá cấu trúc xương cột sống trong các trường hợp chấn thương hoặc nghi ngờ tổn thương xương phức tạp.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được hỗ trợ chẩn đoán với hệ thống phương tiện hiện đại, được đầu tư đồng bộ và đầy đủ từ hệ thống MRI – CT Scanner, cho đến các X-quang kỹ thuật số, giúp phát hiện sớm các tổn thương cột sống, đĩa đệm và chèn ép thần kinh, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp và hiệu quả hơn. 

Liên hệ ngay Hotline 1800 67 67 (Nhánh 2) để được tư vấn và đặt lịch khám.

6. Phương pháp điều trị đau thắt lưng

6.1 Các phương pháp chăm sóc tại nhà 

Người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà giúp giảm đau và cải thiện vận động:

– Nghỉ ngơi: Người bệnh nên hạn chế các hoạt động mang vác nặng hoặc cúi người, tránh tập luyện quá sức khi bị đau thắt lưng.

– Chườm nóng hoặc lạnh: Chườm lạnh giúp giảm viêm và giảm đau cấp tính, chườm nóng giúp thư giãn cơ, cải thiện tuần hoàn máu và giảm co cứng vùng thắt lưng.

– Điều chỉnh tư thế sinh hoạt: Ngồi thẳng lưng, tránh ngồi quá lâu một tư thế, sử dụng ghế hỗ trợ cột sống phù hợp, vận động nhẹ nhàng

– Các bài tập kéo giãn hoặc đi bộ nhẹ giúp cải thiện độ linh hoạt của cột sống và giảm co cứng cơ vùng lưng dưới.

6.2 Dùng thuốc

Bác sĩ có thể chỉ định điều trị bằng thuốc nhằm giảm triệu chứng do viêm và cải thiện khả năng vận động: 

– Thuốc giảm đau: Các thuốc giảm đau như paracetamol hoặc thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) giúp giảm đau và cải thiện sinh hoạt hằng ngày cho người bệnh.

– Thuốc giãn cơ: Được sử dụng khi người bệnh có co cứng cơ vùng thắt lưng gây đau và hạn chế vận động.

– Thuốc chống viêm: Một số trường hợp viêm cột sống hoặc chèn ép thần kinh có thể cần sử dụng thuốc chống viêm nhằm giảm phản ứng viêm và giảm đau hiệu quả hơn.

6.3 Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng trong điều trị đau thắt lưng, đặc biệt ở các trường hợp thoái hóa cột sống, thoát vị đĩa đệm hoặc đau kéo dài.

Một số phương pháp thường được áp dụng gồm:

• Kéo giãn cột sống
• Điện xung giảm đau
• Siêu âm trị liệu
• Nhiệt trị liệu
• Tập phục hồi chức năng cột sống

6.4 Phẫu thuật

Phẫu thuật thường chỉ được cân nhắc khi các phương pháp điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả hoặc người bệnh có biến chứng thần kinh nghiêm trọng: 

Thoát vị đĩa đệm gây chèn ép thần kinh

Khi khối thoát vị gây đau kéo dài, tê yếu chân hoặc ảnh hưởng khả năng đi lại, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp như:

• Phẫu thuật lấy nhân thoát vị đĩa đệm (Microdiscectomy): loại bỏ phần đĩa đệm chèn ép dây thần kinh
• Phẫu thuật nội soi cột sống: ít xâm lấn, giúp giảm đau sau mổ và phục hồi nhanh hơn
• Cố định cột sống bằng vít – nẹp trong trường hợp cột sống mất vững hoặc thoái hóa nặng kèm theo

Hẹp ống sống

Tình trạng hẹp ống sống kéo dài có thể gây đau, tê bì hoặc yếu chân do chèn ép thần kinh và tủy sống. Vì vậy, các phương pháp phẫu thuật thường được áp dụng trong trường hợp này gồm:

• Phẫu thuật giải ép ống sống: loại bỏ phần xương hoặc mô gây chèn ép thần kinh
• Cắt cung sau đốt sống (Laminectomy): giúp mở rộng không gian trong ống sống
• Cố định cột sống, trong trường hợp người bệnh bị mất vững cột sống

Gãy hoặc xẹp đốt sống

Thường gặp ở người lớn tuổi bị loãng xương hoặc sau chấn thương. Một số kỹ thuật hiện đại hiện nay giúp giảm đau và phục hồi vận động hiệu quả như:

• Bơm xi măng sinh học tạo hình thân đốt sống (Vertebroplasty)
• Tạo hình thân đốt sống bằng bong bóng và bơm xi măng sinh học cố định cột sống (Kyphoplasty) giúp nâng chiều cao thân đốt sống và giảm biến dạng cột sống
• Phẫu thuật cố định cột sống bằng vít – nẹp trong trường hợp gãy mất vững hoặc chèn ép thần kinh

Khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn hiện áp dụng đầy đủ các phương pháp phẫu thuật cột sống hiện đại như phẫu thuật nội soi cột sống, vi phẫu lấy thoát vị đĩa đệm, giải ép thần kinh, cố định cột sống bằng vít – nẹp, bơm xi măng sinh học tạo hình thân đốt sống, hay các can thiệp ít xâm lấn như tạo hình nhân nhầy đĩa đệm bằng sóng cao tần – giúp tối ưu hiệu quả điều trị, giảm đau nhanh và hỗ trợ người bệnh phục hồi vận động hiệu quả.

7. Biện pháp phòng ngừa đau nhức thắt lưng

– Chú ý tư thế trong sinh hoạt: Ngồi thẳng lưng, giữ cổ và vai ở tư thế tự nhiên, hạn chế ngồi liên tục và cúi gập người, đồng thời hạn chế 

– Tập thể dục thường xuyên: Vận động đều đặn giúp tăng sức mạnh cơ lưng và cơ bụng – những nhóm cơ có vai trò nâng đỡ cột sống.

– Kiểm soát cân nặng:  Duy trì cân nặng hợp lý giúp giảm tải cho cột sống và hỗ trợ phòng ngừa nhiều bệnh lý cơ – xương – khớp.

– Chất lượng giấc ngủ: Một giấc ngủ chất lượng, đúng tư thế giúp cơ và cột sống được thư giãn tốt hơn, hạn chế đau lưng sau khi thức dậy.

– Hút thuốc lá làm giảm nuôi dưỡng đĩa đệm cột sống, trong khi stress kéo dài có thể làm tăng co cứng cơ và cảm giác đau. 

8. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Người bệnh không nên chủ quan nếu các tình trạng đau thắt lưng kéo dài hoặc xuất hiện thường xuyên

• Đau thắt lưng kéo dài trên vài tuần hoặc tái phát nhiều lần
• Đau không cải thiện dù đã nghỉ ngơi hoặc sử dụng thuốc giảm đau 
• Đau tăng khi vận động, đi lại hoặc thay đổi tư thế
• Đau lan xuống mông, đùi hoặc chân
• Tê bì, châm chích hoặc yếu chân tay
• Cứng lưng kéo dài, khó cúi người hoặc đứng thẳng
• Đau gây mất ngủ hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày
• Đau xuất hiện sau té ngã, tai nạn hoặc chấn thương vùng lưng

Khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn quy tụ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống chẩn đoán hiện đại và đầy đủ các phương pháp điều trị nội khoa, vật lý trị liệu và phẫu thuật cột sống chuyên sâu, giúp người bệnh phục hồi vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống. 

Liên hệ ngay Hotline 1800 67 67 (Nhánh 2) để được tư vấn và đặt lịch khám sớm để điều trị.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.