ĐAU HỌNG LÀ BỆNH GÌ? NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu của viêm amidan tái phát, viêm họng do liên cầu khuẩn hoặc các bệnh lý tai mũi họng cần được thăm khám và điều trị kịp thời. 

Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và thời điểm cần thăm khám, hãy cùng lắng nghe những tư vấn chuyên môn từ ThS.BS.CKII Lê Nhật Vinh – Phụ trách Khoa Liên chuyên khoa Mắt – Tai Mũi Họng – Răng Hàm Mặt – Da Liễu, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn. 

1. Đau họng là bệnh gì?

Đau họng (hay viêm họng) là tình trạng đau, rát, khô hoặc ngứa ở vùng cổ họng. Cảm giác khó chịu thường rõ hơn khi nuốt, nói chuyện hoặc ho [1]. Đây là một trong những lý do phổ biến khiến người bệnh đi khám. Riêng tại Mỹ, đau họng chiếm khoảng 13 triệu lượt khám mỗi năm.

Họng là vùng giao thoa giữa đường hô hấp và đường tiêu hóa, bao gồm amidan, vòm họng, hầu họng và thanh quản. Vì nằm ở “ngã tư” này, họng thường xuyên tiếp xúc với virus, vi khuẩn, dị nguyên và các chất kích thích từ môi trường.

Chính vì vậy, viêm họng là một trong những bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp thường gặp, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi [1].

2. Các dạng đau họng thường gặp

Đau họng không phải là một bệnh lý đơn lẻ mà là triệu chứng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và tránh lạm dụng thuốc không cần thiết [1].

Viêm họng cấp tính: Khởi phát đột ngột với cảm giác đau rát họng, thường kèm sốt, sổ mũi, ho nhẹ và mệt mỏi. Đây là dạng viêm họng phổ biến nhất, thường gặp trong các đợt cảm cúm hoặc nhiễm virus đường hô hấp trên. Phần lớn trường hợp sẽ tự thuyên giảm và khỏi hoàn toàn sau 5–10 ngày.

Viêm họng do liên cầu khuẩn (Strep throat): Do vi khuẩn Streptococcus nhóm A gây ra. Khác với viêm họng do virus, người bệnh thường không ho, không sổ mũi nhưng đau họng dữ dội, sốt cao, amidan sưng đỏ và xuất hiện các mảng mủ trắng [2]. Tình trạng này cần được điều trị bằng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ và không thể tự khỏi như viêm họng do virus.

Viêm amidan: Amidan là hai khối mô bạch huyết nằm ở hai bên thành họng, đóng vai trò như hàng rào miễn dịch đầu tiên giúp cơ thể chống lại vi khuẩn và virus. Khi bị nhiễm trùng, amidan sẽ sưng to, đỏ, gây đau họng rõ rệt, kèm cảm giác khó nuốt hoặc nuốt đau [3].

Viêm họng mạn tính: Là tình trạng đau họng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần trong thời gian trên 3 tháng. Nguyên nhân thường liên quan đến hút thuốc lá, trào ngược dạ dày thực quản kéo dài, ô nhiễm môi trường hoặc tiếp xúc thường xuyên với các chất kích thích đường hô hấp.

Đau họng do viêm xoang: Khi các xoang bị viêm, dịch nhầy từ mũi và xoang có thể chảy xuống thành sau họng, gây kích ứng niêm mạc và tạo cảm giác đau rát, vướng họng hoặc phải khạc đờm thường xuyên. Người bệnh thường kèm theo các triệu chứng như nghẹt mũi, chảy mũi, đau tức vùng mặt hoặc đau đầu. Nếu không kiểm soát tốt tình trạng viêm xoang, đau họng có thể kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. 

Viêm họng dị ứng: Xảy ra khi cơ thể phản ứng với các dị nguyên như phấn hoa, bụi nhà hoặc lông thú cưng. Các chất này kích thích tăng tiết dịch mũi, khiến dịch chảy xuống thành sau họng (hội chứng chảy dịch mũi sau), gây cảm giác đau rát hoặc vướng họng. Người bệnh thường kèm ngứa mũi, hắt hơi, chảy nước mũi và hầu như không sốt [1].

Bạn chưa rõ nguyên nhân gây đau họng? Hãy đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn qua Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp. 

3. Nguyên nhân bị đau họng

Phần lớn các trường hợp đau họng bắt nguồn từ nhiễm trùng đường hô hấp, trong đó virus là tác nhân phổ biến nhất. Tuy nhiên, một số yếu tố không liên quan đến nhiễm trùng cũng có thể gây kích ứng niêm mạc họng và dẫn đến đau kéo dài.

Virus – nguyên nhân hàng đầu: Khoảng 85–95% trường hợp đau họng ở người lớn do virus gây ra [1]. Các tác nhân thường gặp gồm rhinovirus (virus cảm lạnh thông thường), virus cúm (influenza), virus Epstein-Barr (gây bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn) và SARS-CoV-2 gây COVID-19. Trong những trường hợp này, kháng sinh không có tác dụng điều trị.

Vi khuẩn: Streptococcus nhóm A là vi khuẩn gây viêm họng quan trọng nhất, chiếm khoảng 5–15% trường hợp ở người lớn và 15–30% ở trẻ em [2]. Ngoài ra, một số tác nhân không điển hình như Mycoplasma pneumoniae và Chlamydophila pneumoniae cũng có thể gây đau họng trong một số trường hợp.

Các nguyên nhân không do nhiễm trùng: Trào ngược dạ dày thực quản, hít phải khói thuốc lá hoặc không khí ô nhiễm, dị ứng với phấn hoa, bụi nhà, môi trường quá khô, cũng như việc sử dụng giọng nói quá mức trong thời gian dài (như giáo viên, ca sĩ, phát thanh viên) đều có thể gây đau họng mà không liên quan đến nhiễm trùng [1].

4. Triệu chứng đau họng

Biểu hiện của đau họng có thể khác nhau tùy theo nguyên nhân gây bệnh. Tuy nhiên, đa số người bệnh sẽ gặp một số triệu chứng điển hình sau [1][3]:

Các triệu chứng thường gặp:

• Đau, rát hoặc ngứa họng, đặc biệt tăng lên khi nuốt hoặc nói.
• Khó nuốt, cảm giác vướng hoặc có dị vật trong cổ họng.
• Amidan sưng đỏ, đôi khi xuất hiện các mảng trắng hoặc vàng trên bề mặt.
• Hạch bạch huyết vùng cổ sưng đau khi chạm vào.
• Khàn tiếng hoặc mất tiếng tạm thời.

Dấu hiệu gợi ý viêm họng do virus: Thường đi kèm sổ mũi, ho, hắt hơi, sốt nhẹ đến vừa và cảm giác đau nhức cơ thể. Các triệu chứng thường xuất hiện từ từ và tự cải thiện sau vài ngày.

Dấu hiệu gợi ý viêm họng do liên cầu khuẩn: Khởi phát đột ngột với sốt cao trên 38,5°C, đau họng dữ dội, amidan sưng đỏ có mủ trắng, nổi hạch cổ đau và đặc biệt thường không kèm ho hoặc sổ mũi [2].

Các dấu hiệu cảnh báo cần cấp cứu ngay:

• Khó thở hoặc thở rít.
• Không thể nuốt được ngay cả nước bọt.
• Chảy dãi nhiều bất thường.
• Giọng nói thay đổi, nghe như đang ngậm vật nóng trong miệng (“hot potato voice”).
• Cứng cổ kèm sốt cao.

Đây có thể là dấu hiệu của các biến chứng nghiêm trọng như viêm nắp thanh quản hoặc áp xe quanh họng – những tình trạng có nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Khi bạn gặp các triệu chứng trên, hãy gọi ngay 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn miễn phí về tình trạng của bạn và đặt lịch khám với bác sĩ Chuyên khoa Tai-Mũi-Họng.

5. Phương pháp chẩn đoán đau họng

Để xác định nguyên nhân gây đau họng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, bác sĩ sẽ kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm chuyên sâu khi cần thiết [4].

• Test nhanh liên cầu khuẩn (Rapid Antigen Detection Test): Bác sĩ sử dụng tăm bông lấy mẫu dịch ở thành họng hoặc amidan để tìm kháng nguyên của liên cầu khuẩn nhóm A [4].
• Cấy dịch họng (Throat Culture): Được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán viêm họng do liên cầu khuẩn. Mẫu bệnh phẩm được nuôi cấy trong phòng xét nghiệm và cho kết quả sau 24–48 giờ. Phương pháp này có độ chính xác cao hơn test nhanh, đặc biệt hữu ích khi kết quả test nhanh âm tính nhưng triệu chứng lâm sàng vẫn gợi ý nhiễm khuẩn [4].
• Nội soi tai mũi họng: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nội soi để quan sát trực tiếp vùng mũi họng, họng và thanh quản. Kỹ thuật này giúp phát hiện các bất thường như viêm VA ở trẻ em, bệnh lý vùng vòm họng, polyp hoặc các tổn thương nghi ngờ ung thư đầu cổ.
• Xét nghiệm máu: Có thể được chỉ định để đánh giá tình trạng nhiễm trùng và mức độ viêm trong cơ thể. Một số xét nghiệm chuyên biệt cũng giúp phát hiện virus Epstein-Barr – tác nhân gây tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn, bệnh lý thường gây đau họng, sốt và nổi hạch kéo dài. 

Phòng khám Tai Mũi Họng tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn trang bị hệ thống nội soi ống mềm Olympus Visera Elite II OTV-S200 với đầu ống siêu nhỏ chỉ 2,6 mm cho phép bác sĩ quan sát chi tiết toàn bộ vùng tai – mũi – họng – thanh quản một cách nhẹ nhàng, hạn chế khó chịu và thường không cần xịt thuốc co mạch, kể cả ở trẻ nhỏ. 

6. Cách trị đau họng

6.1. Điều trị đau họng do viêm nhiễm: cảm cúm, viêm VA, viêm amidan, viêm xoang

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thăm khám và điều trị bởi đội ngũ bác sĩ Tai Mũi Họng giàu kinh nghiệm, kết hợp hệ thống nội soi hiện đại giúp đánh giá chính xác nguyên nhân gây đau họng và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng trường hợp:

Đau họng do virus (cảm cúm, cảm lạnh): Đây là nguyên nhân phổ biến và thường không cần dùng kháng sinh. Người bệnh nên nghỉ ngơi đầy đủ, uống nhiều nước ấm, súc họng bằng nước muối sinh lý và giữ ấm cơ thể. Các thuốc giảm đau, hạ sốt như paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp giảm khó chịu. Viên ngậm hoặc thuốc xịt họng cũng giúp làm dịu cảm giác đau rát trong thời gian ngắn [1].

Đau họng do liên cầu khuẩn: Trường hợp này cần được điều trị bằng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ, thường là penicillin hoặc amoxicillin [4]. Việc dùng thuốc đúng và đủ liệu trình không chỉ giúp bệnh nhanh khỏi mà còn giảm nguy cơ lây nhiễm và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm như thấp tim hoặc viêm cầu thận [2].

Viêm VA và viêm amidan tái phát: Ở trẻ em, VA phì đại có thể gây nghẹt mũi kéo dài, ngủ ngáy, thở bằng miệng và đau họng tái diễn. Khi các triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hoặc giấc ngủ, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật nạo VA. Tương tự, những trường hợp viêm amidan tái phát nhiều lần trong năm có thể được chỉ định cắt amidan để hạn chế tái phát và biến chứng [3].

Đau họng do viêm xoang: Khi xoang bị viêm, dịch mũi có thể chảy xuống thành sau họng, gây cảm giác đau rát, vướng họng hoặc phải khạc đờm thường xuyên. Điều trị tập trung vào kiểm soát viêm xoang bằng thuốc xịt mũi, rửa mũi bằng nước muối sinh lý và các thuốc khác theo chỉ định của bác sĩ.

Đặt lịch khám với đội ngũ bác sĩ Tai Mũi Họng tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn qua Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng. 

6.2. Điều trị đau họng do ung thư vòm họng

Mặc dù phần lớn các trường hợp đau họng là lành tính, tình trạng đau họng kéo dài không rõ nguyên nhân cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo ung thư vòm mũi họng – một bệnh lý khá phổ biến tại Việt Nam và các nước Đông Nam Á [5].

Những dấu hiệu không nên chủ quan gồm:

• Đau họng kéo dài trên 2 tuần dù đã điều trị thông thường.
• Nổi hạch cổ dai dẳng, không đau.
• Ù tai hoặc giảm thính lực một bên.
• Chảy máu mũi tái phát.
• Đau đầu kéo dài hoặc nghẹt mũi một bên không rõ nguyên nhân.

Khi nghi ngờ ung thư vòm mũi họng, bác sĩ sẽ tiến hành nội soi nhằm quan sát trực tiếp vùng vòm mũi họng và phát hiện các tổn thương bất thường. Nếu có tổn thương nghi ngờ, người bệnh có thể được chỉ định sinh thiết để xác định chẩn đoán, đồng thời thực hiện thêm các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như MRI hoặc PET/CT nhằm đánh giá giai đoạn và mức độ lan rộng của bệnh [6]. 

Xạ trị là phương pháp điều trị chủ đạo đối với ung thư vòm mũi họng và đặc biệt hiệu quả khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm. Trong nhiều trường hợp, hóa trị sẽ được phối hợp để tăng hiệu quả kiểm soát bệnh và giảm nguy cơ tái phát. Nhờ những tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị, tiên lượng của người bệnh ngày càng được cải thiện, đặc biệt khi bệnh được phát hiện kịp thời [6]. 

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng cùng hệ thống nội soi Olympus Visera Elite II tích hợp công nghệ NBI, hỗ trợ phát hiện sớm các tổn thương bất thường ở vùng vòm mũi họng và đầu cổ. Tìm hiểu thêm về Gói khám tầm soát ung thư vòm mũi họng để được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. 

7. Phòng ngừa đau họng

Bạn có thể giảm đáng kể nguy cơ đau họng bằng những thói quen đơn giản sau:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn để hạn chế lây nhiễm virus và vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người đang bị cảm cúm, cảm lạnh hoặc viêm họng, đặc biệt trong mùa dịch.
• Không hút thuốc lá và tránh hít phải khói thuốc thụ động. Khói thuốc gây kích ứng niêm mạc họng, làm tăng nguy cơ viêm mạn tính và nhiều bệnh lý vùng tai mũi họng.
• Tiêm vaccine cúm hằng năm để giảm nguy cơ mắc cúm – một trong những nguyên nhân phổ biến gây đau họng.
• Giữ độ ẩm phù hợp cho môi trường sống và làm việc. Không khí quá khô, đặc biệt trong phòng điều hòa, có thể khiến niêm mạc họng bị khô và dễ kích ứng.
• Kiểm soát trào ngược dạ dày thực quản bằng cách không nằm ngay sau khi ăn, hạn chế thức ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ, rượu bia và các chất kích thích vào buổi tối.

8. Các câu hỏi thường gặp về đau họng?

8.1. Người bị đau họng nên ăn gì cho nhanh khỏi?

Nên ưu tiên các thực phẩm mềm, ấm hoặc mát, dễ nuốt như cháo, súp, canh, sữa chua, khoai tây nghiền, chuối hoặc bơ [1]. Ngược lại, nên hạn chế các món quá cay, quá nóng, quá cứng hoặc thực phẩm có tính acid cao vì có thể làm niêm mạc họng bị kích ứng nhiều hơn.

8.2. Bị đau họng nên uống gì?

Uống đủ nước là điều quan trọng nhất. Ngoài nước lọc, người bệnh có thể sử dụng nước ấm pha mật ong, trà gừng, trà hoa cúc hoặc các loại súp ấm để làm dịu cổ họng và giảm cảm giác đau rát [1]. Đồng thời nên hạn chế cà phê, rượu bia và các đồ uống có thể làm cơ thể mất nước hoặc gây kích ứng họng.

8.3. Đau họng có nguy hiểm không?

Phần lớn các trường hợp đau họng là lành tính và sẽ tự cải thiện trong vòng 5–10 ngày. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể liên quan đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn như viêm nắp thanh quản, viêm họng do liên cầu khuẩn gây biến chứng thấp tim hoặc viêm cầu thận, hay thậm chí là dấu hiệu sớm của ung thư vòm mũi họng [1]. 

8.4. Đau họng có nên uống thuốc kháng sinh không?

Không nên tự ý dùng kháng sinh. Hầu hết các trường hợp đau họng là do virus gây ra nên kháng sinh không mang lại hiệu quả điều trị [1].

Việc tự ý sử dụng kháng sinh không những không giúp bệnh nhanh khỏi mà còn làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh, gây rối loạn hệ vi sinh đường ruột và nhiều tác dụng phụ không mong muốn. Kháng sinh chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ và xác định nguyên nhân do vi khuẩn [2].

8.5. Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đến Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn thăm khám nếu gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Đau họng dữ dội kèm sốt cao trên 38,5°C.
• Đau họng kéo dài trên 1 tuần không cải thiện.
• Khó nuốt nhiều hoặc không thể uống nước.
• Amidan sưng to bất thường, đặc biệt chỉ sưng một bên.
• Hạch cổ sưng to kéo dài trên 2 tuần.
• Khàn tiếng kéo dài trên 2 tuần, nhất là ở người hút thuốc lá.
• Đau họng kèm phát ban trên da.
• Trẻ nhỏ có biểu hiện khó thở, chảy dãi nhiều hoặc bỏ bú, bỏ ăn.

Hãy liên hệ ngay Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn miễn phí và đặt lịch thăm khám với Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.