ĐAU ĐỈNH ĐẦU LÀ BỆNH GÌ? NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ

Việc hiểu rõ tính chất cơn đau và xác định đúng nguyên nhân là “chìa khóa vàng” giúp bạn điều trị hiệu quả, tránh lạm dụng thuốc giảm đau và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm về thần kinh. 

Hãy xem bài viết với tư vấn chuyên môn từ BS.CKI Võ Thị Ngọc Thu – Bác sĩ Nội Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, để hiểu rõ nguyên nhân nhức đỉnh đầu, nhận diện sớm các dấu hiệu nguy hiểm và lựa chọn hướng điều trị phù hợp, an toàn.

1. Đau đỉnh đầu là bệnh gì?

Đau đỉnh đầu là tình trạng khó chịu khu trú tại điểm cao nhất của hộp sọ, ngay trục chính giữa đầu [1]. Cơn đau này không cố định về tính chất mà thường biểu hiện rất đa dạng: cảm giác đè nặng, đau âm ỉ, đau nhói theo nhịp, hoặc như có một vòng siết chặt quanh đầu. 

Đa số các trường hợp đau đỉnh đầu là lành tính và có liên quan đến lối sống hoặc tâm lý. Tuy nhiên, vì đỉnh đầu là điểm giao thoa của nhiều dây thần kinh và xoang mạch máu, việc xác định đúng “thủ phạm” là chìa khóa vàng để chấm dứt cơn đau thay vì chỉ lạm dụng thuốc giảm đau nhất thời.

2. Triệu chứng đau đỉnh đầu

Người bị đau đỉnh đầu thường có các biểu hiện sau [2]:

• Cảm giác nặng hoặc đau âm ỉ ngay trên đỉnh đầu
• Cảm giác bị bó chặt quanh đầu, như có vòng siết (hay gặp trong đau đầu do căng thẳng)
• Đau giật theo nhịp mạch, từng cơn
• Da đầu đau, nhạy cảm khi chạm vào
• Cổ và vai bị căng cứng, khó chịu
• Buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc tiếng ồn 
• Chóng mặt, choáng váng, mất thăng bằng 

Nếu bạn đang gặp phải các dấu hiệu trên và cần thăm khám bác sĩ Nội thần kinh để tìm ra nguyên nhân chính xác, hãy liên hệ ngay Hotline: 1800 6767 (nhánh số 2) để được hỗ trợ đặt lịch khám nhanh nhất. 

3. Nguyên nhân đau đỉnh đầu thường gặp

3.1. Do căng thẳng

Đau đầu do căng thẳng được xem là “thủ phạm” phổ biến nhất gây khó chịu ở vùng đỉnh đầu, thường là phản ứng của cơ thể trước những áp lực dồn nén hàng ngày. Theo khảo sát, cứ 5 người lớn mắc chứng đau đầu này thì có 1 người cảm thấy cơn đau tập trung ngay đỉnh đầu; đây cũng là tình trạng khá thường gặp ở trẻ em [3].

Cơn đau thường duy trì ở mức độ nhẹ đến trung bình với cảm giác đè nén, nặng nề mà không có điểm đau cụ thể. Đây là tình trạng thường gặp mà đa số không nguy hiểm.

3.2. Chứng đau nửa đầu

Đau nửa đầu (migraine) là một rối loạn thần kinh mạn tính, đặc trưng bởi các cơn đau đầu tái phát, thường đau một bên đầu và có tính chất đau giật theo nhịp mạch. 

Khoảng 20% người mắc chứng đau nửa đầu ghi nhận cảm giác đau xuất hiện tại vùng đỉnh đầu [3]. Tình trạng thường đi kèm với các dấu hiệu đặc trưng như buồn nôn, sợ ánh sáng và tiếng động. Cơn đau thường nặng lên khi vận động mạnh và không cố định một chỗ, có thể thay đổi vị trí – lúc đau chỗ này, lúc lại chuyển sang vùng khác trên đầu.

Thống kê cho thấy chứng đau nửa đầu ảnh hưởng đến khoảng 12% dân số (trong đó tỉ lệ ở phụ nữ là 18%, cao gấp ba lần so với nam giới là 6%). Như vậy, có khoảng 2,4% dân số sẽ trải qua những cơn đau đỉnh đầu do hệ quả của Migraine. Vì tính chất cơn đau thường khá dữ dội và gây mệt mỏi kéo dài, việc chủ động tìm hiểu các bước kiểm soát cơn đau và điều chỉnh lối sống là cực kỳ quan trọng. 

3.3. Đau đầu mạn tính

Đau đầu được gọi là mạn tính khi cơn đau đeo bám bạn ít nhất 15 ngày mỗi tháng [4]. Đây là một “thuật ngữ chung” mà các bác sĩ dùng để chỉ nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau, từ những cơn đau đầu căng thẳng kéo dài, chứng đau nửa đầu Migraine cho đến các hội chứng phức tạp hơn như:

• Đau đầu cụm (Cluster headaches): Những cơn đau dữ dội xuất hiện theo từng đợt (cụm), xen kẽ với những khoảng thời gian hoàn toàn không đau. 
• Đau đầu hằng ngày mới khởi phát (NDPH): Một tình trạng hiếm gặp khi cơn đau xuất hiện đột ngột và kéo dài liên tục mỗi ngày mà không rõ nguyên nhân từ bệnh lý khác. 
• Đau nửa đầu liên tục (Hemicrania continua): Cơn đau mức độ mạnh thường chỉ khu trú ở một bên đầu. 

Đặc biệt, một nguyên nhân quan trọng gây khó chịu vùng đỉnh đầu là đau dây thần kinh chẩm. Tình trạng này xảy ra khi các dây thần kinh đi từ cột sống lên da đầu bị tổn thương hoặc chèn ép, khiến bạn không chỉ đau sau gáy mà còn cảm thấy siết chặt như vòng băng đô quấn quanh đỉnh đầu. 

Người mắc đau đầu mạn tính thường phải chịu đựng những cơn đau âm ỉ kéo dài, đôi khi xuất hiện những luồng đau nhói như điện giật và các triệu chứng thường có xu hướng tăng nặng hơn khi cơ thể vận động.

3.4. Đau đầu từng cụm

Đúng như tên gọi, đau đầu từng cụm thường xuất hiện dồn dập theo từng nhóm. Dù hiếm gặp hơn (chỉ ảnh hưởng khoảng 1 trên 1.000 người), nhưng đây là một trong những dạng đau đầu dữ dội nhất. Cơn đau thường ập đến đột ngột ở một bên đầu, phổ biến nhất là vùng sau mắt, sau đó lan tỏa mạnh mẽ lên vùng đỉnh đầu và thái dương.

Điểm đặc trưng để nhận diện đau đầu cụm là các triệu chứng đi kèm như nghẹt mũi, chảy nước mũi hoặc đỏ mắt, chảy nước mắt ở cùng bên đau. Theo các chuyên gia, dù chưa rõ nguyên nhân chính xác, nhưng tình trạng này có liên quan đến những thay đổi ở dây thần kinh sinh ba, vùng hạ đồi và sự giãn nở mạch máu não.

Các tác nhân có thể kích hoạt cơn đau đỉnh đầu từng cụm:

• Lối sống: Sử dụng đồ uống có cồn hoặc xem tivi quá lâu.
• Môi trường: Thời tiết nắng nóng, thay đổi nhiệt độ đột ngột.
• Tâm lý: Căng thẳng (stress) kéo dài.

Đau đầu cụm có tính chu kỳ rất đặc biệt: một đợt tấn công có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, sau đó bỗng nhiên biến mất trong nhiều năm. Tuy nhiên, trong giai đoạn bùng phát, người bệnh có thể phải chịu đựng từ 1 đến 8 cơn đau mỗi ngày, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ và khả năng phục hồi sức khỏe.

3.5. Đau đầu do viêm xoang

Khi các xoang bị nhiễm trùng hoặc viêm nhiễm, áp lực từ dịch nhầy tích tụ không chỉ gây đau nhức vùng hốc mắt, gò má mà còn có thể lan tỏa, tạo áp lực nặng nề lên hai bên thái dương và vùng đỉnh đầu. Tình trạng này thường khiến người bệnh cảm thấy nặng đầu, đặc biệt là khi cúi người hoặc thay đổi tư thế đột ngột. 

Thông thường, cảm giác đau đỉnh đầu sẽ giảm dần và biến mất khi tình trạng viêm xoang được kiểm soát tốt thông qua thăm khám và điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Trong những trường hợp viêm xoang mạn tính kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp phẫu thuật nhằm xử lý triệt để nguyên nhân, từ đó giúp chấm dứt cơn đau.

3.6. Đau đầu do kích thích lạnh

Cảm giác đau nhói đột ngột ở vùng đỉnh đầu hoặc trán sau khi ăn thực phẩm lạnh hoặc uống nước đá thường được gọi vui là hiện tượng “não đóng băng” (brain freeze). Đây là phản ứng tức thời của cơ thể khi vòm họng hoặc thực quản tiếp xúc với nhiệt độ thấp đột ngột, khiến các mạch máu co lại rồi giãn ra nhanh chóng, kích thích các dây thần kinh dẫn truyền cảm giác đau lên vùng đỉnh đầu.

Đặc điểm của cơn đau này là đến rất nhanh nhưng cũng thường biến mất chỉ sau vài phút mà không gây nguy hiểm.

3.7. Đau đầu do mất ngủ

Chất lượng giấc ngủ không đảm bảo là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cảm giác đau đỉnh đầu dữ dội và nặng nề vào sáng hôm sau. Khi cơ thể không được nghỉ ngơi đầy đủ, hệ thần kinh trở nên nhạy cảm hơn, dễ dẫn đến tình trạng suy giảm trí nhớ và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tổng thể [5].

Nếu tình trạng đau đầu diễn ra thường xuyên dù đã cải thiện giấc ngủ, bạn nên thăm khám cùng bác sĩ nội thần kinh để được đánh giá chính xác nhất nguyên nhân và có hướng can thiệp kịp thời. 

3.8. Đau đầu về đêm

Một số dạng đau đầu phổ biến như đau nửa đầu (migraine) hay đau đầu từng cụm có thể “ghé thăm” ngay cả khi bạn đang ngủ, gây ra những cơn đau nhức vùng đỉnh đầu hoặc quanh mắt vào ban đêm. Việc điều trị sẽ tùy thuộc vào mức độ và tần suất cơn đau, bác sĩ có thể chỉ định thuốc cắt cơn hoặc liệu pháp dự phòng nhằm hạn chế tái phát.

Đặc biệt, y khoa còn ghi nhận một dạng hiếm gặp hơn là đau đầu “báo thức” (hypnic headache). Tình trạng này có tên gọi như vậy vì cơn đau chỉ xuất hiện khi đang ngủ, thường gặp ở người trên 50 tuổi [6]. Cơn đau có xu hướng đánh thức người bệnh vào cùng một khung giờ mỗi đêm. Không chỉ vậy, trong một số trường hợp, nó còn có thể làm gián đoạn cả giấc ngủ trưa ngắn.

Việc thường xuyên bị đánh thức bởi những cơn đau đầu – đặc biệt ở vùng đỉnh đầu – là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang cần được nghỉ ngơi đúng cách hoặc cần được thăm khám chuyên sâu để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

3.9. Đau dây thần kinh chẩm

Đau dây thần kinh chẩm là một dạng rối loạn đau đầu xảy ra khi các dây thần kinh chẩm bị viêm hoặc kích thích. Đây là những dây thần kinh có nhiệm vụ truyền tín hiệu từ não đến da đầu, vì vậy khi bị tổn thương, người bệnh có thể cảm thấy đau lan lên vùng đỉnh đầu [7].

Nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng này là do dây thần kinh bị chèn ép hoặc các nhóm cơ vùng cổ bị căng cứng quá mức. Vì vậy, nguy cơ mắc bệnh sẽ cao hơn nếu bạn có các bệnh lý nền như:

• Thoái hóa đĩa đệm
• Tiểu đường
• Gout
• Thoái hóa cột sống (đặc biệt vùng thắt lưng)
• Viêm mạch máu

Bạn có thuộc nhóm nguy cơ cao? Gọi ngay Hotline 1800 6767 (nhánh 2) để được tư vấn miễn phí và đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa. 

4. Các nguyên nhân gây đau đỉnh đầu khác

4.1. Hội chứng co mạch não có hồi phục

Đây là một tình trạng y khoa đặc trưng bởi sự co thắt tạm thời của các mạch máu trong não. Đây chính là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra những cơn đau đầu “sét đánh” –  cảm giác đau dữ dội đột ngột đạt đỉnh chỉ trong vài giây. Để kiểm soát triệu chứng và hạn chế biến chứng liên quan đến mạch máu, bác sĩ thường chỉ định thuốc chẹn kênh canxi như một phương pháp điều trị hiệu quả.

4.2. Đau đầu do tăng huyết áp

Khi huyết áp tăng cao đột ngột, áp lực lên thành mạch máu não tăng lên, gây ra cảm giác đau thắt hoặc đè nặng ở cả hai bên vùng đỉnh đầu. Đây là dấu hiệu cảnh báo quan trọng cần được kiểm soát chỉ số huyết áp ngay lập tức để tránh nguy cơ đột quỵ. 

4.3. Đau đầu do lạm dụng thuốc

Một nghịch lý y khoa khi việc sử dụng thuốc giảm đau quá thường xuyên lại khiến ngưỡng chịu đau của cơ thể thay đổi, dẫn đến những cơn đau đầu “phản ứng ngược”. Cơn đau thường xuất hiện ngay khi thuốc hết tác dụng, khiến người bệnh rơi vào vòng lặp lệ thuộc thuốc. 

4.4. Đau đầu do tập thể dục

Cơn đau thường có tính chất nhói đau theo nhịp mạch, xuất hiện ngay trong hoặc sau khi thực hiện các hoạt động thể chất cường độ cao (như chạy bộ, nâng tạ nặng). Điều này xảy ra do sự giãn nở đột ngột của các mạch máu trong hộp sọ để đáp ứng nhu cầu oxy. 

4.5. Thiếu máu lên não

Lưu lượng máu lưu thông đến não bị suy giảm khiến các tế bào thần kinh không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất. Tình trạng này gây ra những cơn đau âm ỉ, dai dẳng ở vùng đỉnh đầu, thường đi kèm với cảm giác hoa mắt, chóng mặt và kém tập trung. 

4.6. Do thay đổi thời tiết chuyển mùa

Những người có hệ thần kinh nhạy cảm thường dễ bị đau đầu khi áp suất khí quyển thay đổi đột ngột (đặc biệt là lúc giao mùa hoặc trước cơn mưa). Sự biến động này làm thay đổi áp suất trong các xoang và mạch máu, kích hoạt các thụ thể đau ở vùng đỉnh đầu. 

5. Biến chứng đau đỉnh đầu nguy hiểm cần cảnh giác

Phần lớn các cơn đau đỉnh đầu là lành tính. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nguy hiểm liên quan đến não và mạch máu. Một số biến chứng đau đỉnh đầu nguy hiểm:

• Đột quỵ não (nhồi máu não, xuất huyết não)
• Xuất huyết dưới nhện
• U não (u nguyên phát hoặc di căn)
• Tăng áp lực nội sọ
• Viêm màng não / viêm não
• Phình hoặc bóc tách động mạch não
• Huyết khối tĩnh mạch não
• Cơn tăng huyết áp cấp cứu
• Dị dạng mạch máu não
• Áp xe não

Vì vậy, khi gặp tình trạng đau đỉnh đầu đột ngột, dữ dội bất thường kèm theo sốt cao, cứng cổ hoặc rối loạn ý thức, bạn cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi ngay số điện thoại khẩn cấp 115 hoặc 1800 6767 (nhánh số 1) để được hỗ trợ y tế kịp thời.

6. Cách điều trị nhức đỉnh đầu

6.1. Điều trị thông thường

Đây là phương pháp phổ biến để kiểm soát nhanh các triệu chứng đau:

• Sử dụng các thuốc giảm đau: Các loại thuốc không kê đơn như Acetaminophen, thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như Ibuprofen, Triptans hoặc thuốc giãn cơ thường được sử dụng để cắt cơn đau tức thì.
• Điều trị theo bệnh lý đặc thù: Thuốc chống trầm cảm có thể được dùng cho đau dây thần kinh chẩm. Thuốc chẹn kênh canxi hỗ trợ hiệu quả cho hội chứng co mạch não hồi phục. Riêng với đau đầu do tăng huyết áp, việc dùng thuốc hạ áp cấp cứu là bắt buộc để ngăn ngừa nguy cơ đột quỵ và xuất huyết não…

Lưu ý quan trọng: việc sử dụng thuốc cần có chỉ định và theo dõi từ bác sĩ nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị và hạn chế tối đa các rủi ro không mong muốn.

6.2. Điều trị thần kinh cột sống

Đây là hướng điều trị tác động trực tiếp vào nguyên nhân gốc, đặc biệt khi nhức đỉnh đầu liên quan đến rối loạn cột sống cổ và chèn ép thần kinh:

• Nắn chỉnh cột sống (Chiropractic): Khôi phục sự cân bằng cấu trúc đốt sống cổ, từ đó giảm áp lực lên hệ thần kinh và cải thiện triệu chứng đau đầu.
• Vật lý trị liệu chuyên sâu: Bao gồm kéo giãn cột sống cổ, giãn cơ và tăng tuần hoàn máu, giúp giảm co cứng và cải thiện lưu thông máu lên não.
• Phục hồi chức năng: Áp dụng các bài tập cá nhân hóa nhằm tăng sức mạnh cơ cổ – vai – lưng, duy trì hiệu quả điều trị lâu dài.
• Can thiệp phẫu thuật: Được cân nhắc khi có chèn ép thần kinh nghiêm trọng (thoát vị đĩa đệm, gai xương…) không đáp ứng điều trị bảo tồn, nhằm giải phóng chèn ép và ngăn ngừa biến chứng lâu dài [8]

Để được tư vấn chuyên sâu về phác đồ điều trị hoặc đặt lịch thăm khám cùng Bác sĩ chuyên khoa, quý khách vui lòng liên hệ hotline: 1800 6767 (nhánh số 2). 

6.3. Những hướng điều trị khác

Để xoa dịu triệu chứng nhanh chóng và ngăn ngừa tái phát, bạn có thể kết hợp các biện pháp sau:

• Liệu pháp thư giãn: Mát-xa vùng cổ vai gáy, tắm nước ấm hoặc chườm mát vùng đầu để làm dịu thần kinh.
• Y học cổ truyền: Châm cứu giúp thông kinh lạc, giảm cảm giác căng tức đỉnh đầu.
• Điều chỉnh thói quen: Thay đổi tư thế nằm, ngồi làm việc đúng chuẩn công thái học để giảm áp lực lên hệ xương khớp.

7. Cách phòng tránh nhức đỉnh đầu

Để giảm tần suất và phòng ngừa các cơn nhức đỉnh đầu, việc điều chỉnh lối sống và kiểm soát các yếu tố nguy cơ đóng vai trò then chốt [9]:

• Kiểm soát căng thẳng (Stress): Chủ động dành thời gian thư giãn tinh thần bằng thiền, yoga hoặc các liệu pháp tâm lý giúp giải tỏa áp lực.
• Duy trì tư thế đúng: Chú ý tư thế khi sử dụng điện thoại và máy tính. Giữ lưng thẳng, mắt ngang tầm màn hình để tránh tạo áp lực lên cột sống cổ và các dây thần kinh dẫn lên đỉnh đầu.
• Cung cấp đủ nước cho cơ thể: Đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày, vì thiếu nước là nguyên nhân âm thầm khiến mạch máu não co thắt, gây ra những cơn đau âm ỉ.
• Ưu tiên giấc ngủ chất lượng: Ngủ đủ từ 7 – 9 tiếng mỗi đêm trong không gian yên tĩnh. Một giấc ngủ sâu giúp hệ thần kinh phục hồi và giảm độ nhạy cảm với các tác nhân gây đau.
• Nghỉ ngơi giữa giờ làm việc: Nếu bạn làm việc văn phòng, hãy áp dụng quy tắc nghỉ ngắn. Sau mỗi 45-60 phút, hãy đứng dậy thực hiện các bài tập kéo giãn nhẹ nhàng cho vùng cổ, vai và gáy.
• Tránh các tác nhân kích thích: Hạn chế các loại thực phẩm dễ gây đau đầu, đồ uống có cồn, caffeine quá mức và chú ý bảo vệ vùng đầu khi thời tiết thay đổi đột ngột.
• Vận động thể chất điều độ: Tập thể dục thường xuyên giúp tăng cường lưu thông máu. Tuy nhiên, nên khởi động kỹ và tránh gắng sức quá đột ngột nếu bạn có cơ địa dễ bị đau đầu do vận động.
• Sử dụng thuốc giảm đau hợp lý: Không nên lạm dụng các loại thuốc giảm đau quá thường xuyên.
• Khám sức khỏe định kỳ: Thực hiện tầm soát sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn như tăng huyết áp, thiếu máu não hoặc các vấn đề về cột sống cổ để có hướng can thiệp kịp thời.

8. Khi nào cần gặp bác sĩ khám?

Đừng chủ quan chịu đựng nếu cơn đau đầu tái phát nhiều lần hoặc không cải thiện dù đã dùng thuốc giảm đau. Đặc biệt, bạn cần đi khám ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu [10]:

• Đau đầu kiểu giật nhói ở trán hoặc hai bên đầu.
• Buồn nôn, nôn mửa, nhạy cảm quá mức với ánh sáng và tiếng ồn.
• Các biểu hiện lạ: đau hàm khi nhai, da đầu đau nhức khi chạm vào hoặc nhìn mờ, nhìn đôi.
• Có cảm giác tê bì, yếu tay chân hoặc khó khăn trong vận động.

Phòng khám Nội thần kinh – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn là địa chỉ uy tín trong việc điều trị dứt điểm các cơn đau đầu và rối loạn thần kinh. Tại đây, khách hàng sẽ được thăm khám trực tiếp cùng đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, kết hợp với hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại như MRI và CT 128 lát cắt nhằm tìm ra chính xác nguyên nhân và điều trị tận gốc cơn đau.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.