NGỨA HẬU MÔN LÀ BỆNH GÌ? NGUYÊN NHÂN, CÁCH ĐIỀU TRỊ VÀ PHÒNG NGỪA

Bài viết dưới đây cung cấp thông tin đầy đủ về nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa ngứa hậu môn, với tư vấn chuyên môn từ ThS.BS.CKII Nguyễn Trung Đương, Phó Trưởng khoa Ngoại Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn. 

1. Ngứa hậu môn là bệnh gì?

Ngứa hậu môn là tình trạng ngứa, khó chịu ở vùng da quanh hậu môn, có thể kèm theo cảm giác nóng rát, đau rát nhẹ, thường nặng hơn vào ban đêm hoặc sau khi đi đại tiện [1]. Đây thực chất là một triệu chứng chứ không phải một bệnh lý riêng biệt, có thể do nhiều nguyên nhân gây ra. 

Ước tính khoảng 1–5% dân số từng gặp tình trạng ngứa hậu môn, trong đó phổ biến hơn ở nam giới và người từ 40–70 tuổi [2]. Dựa vào nguyên nhân, ngứa hậu môn được chia thành hai nhóm chính: ngứa hậu môn nguyên phát (không xác định được nguyên nhân cụ thể, chiếm phần lớn các trường hợp); và ngứa hậu môn thứ phát (có nguyên nhân rõ ràng như nhiễm trùng, bệnh da liễu hoặc bệnh lý toàn thân).

2. Nguyên nhân ngứa hậu môn

2.1. Nhiễm giun kim

Giun kim là một trong những nguyên nhân thường gặp gây ngứa hậu môn, đặc biệt ở trẻ em. Vào ban đêm, giun kim cái thường di chuyển ra vùng da quanh hậu môn để đẻ trứng, khiến người bệnh ngứa nhiều, khó chịu và có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ [3]. Trong một số trường hợp, có thể quan sát thấy những con giun nhỏ, màu trắng ở vùng hậu môn hoặc trên quần lót vào buổi sáng. 

Để chẩn đoán nhiễm giun kim, bác sĩ có thể chỉ định “test băng dính”. Phương pháp này sử dụng băng dính trong suốt áp vào vùng da quanh hậu môn vào buổi sáng, trước khi vệ sinh hoặc đi đại tiện, nhằm thu thập trứng giun để kiểm tra dưới kính hiển vi [4]. 

2.2. Do chứng rò hậu môn

Rò hậu môn là tình trạng xuất hiện đường thông bất thường giữa ống hậu môn và vùng da xung quanh, thường hình thành sau áp xe hậu môn. Dịch mủ hoặc dịch tiết từ đường rò có thể rỉ ra, khiến vùng da quanh hậu môn ẩm ướt, kích ứng và ngứa kéo dài. Tình trạng này cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đánh giá và điều trị phù hợp để hạn chế tái phát và các biến chứng liên quan. 

2.3. Do mắc bệnh trĩ

Bệnh trĩ có thể gây ngứa hậu môn do búi trĩ làm tăng tiết dịch nhầy và gây khó khăn trong việc vệ sinh sạch vùng hậu môn sau khi đi đại tiện. Đặc biệt, khi búi trĩ nội sa ra ngoài, dịch nhầy và phân còn sót lại có thể khiến vùng da quanh hậu môn thường xuyên ẩm ướt, từ đó gây kích ứng, ngứa và khó chịu [5].

Ngoài ngứa hậu môn, người mắc bệnh trĩ còn có thể gặp các biểu hiện như đi ngoài ra máu đỏ tươi, đau hoặc rát hậu môn, sưng vùng hậu môn và cảm giác có búi trĩ sa ra ngoài khi đi đại tiện.

Gọi ngay 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn miễn phí, hỗ trợ đặt lịch nhanh chóng với bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa. Bệnh viện có áp dụng BHYT theo quy định và bảo lãnh trực tiếp với 25+ đơn vị bảo hiểm tư nhân.  

2.4. Do dị ứng với thuốc

Một số loại kem, thuốc mỡ hoặc thuốc đặt hậu môn dùng để điều trị các bệnh lý vùng hậu môn (như trĩ) có thể gây phản ứng dị ứng hoặc kích ứng tại chỗ, dẫn đến viêm da tiếp xúc và ngứa [6]. Nghịch lý là nhiều sản phẩm được dùng để giảm ngứa lại có thể trở thành nguyên nhân gây ngứa nếu sử dụng kéo dài hoặc không phù hợp với cơ địa. 

Do đó, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân và chỉ sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, tránh tự ý dùng hoặc kéo dài thời gian điều trị. 

2.5. Do nhiễm nấm Candida

Vùng da quanh hậu môn thường ấm và dễ ẩm, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm Candida phát triển [7]. Khi nấm phát triển quá mức, người bệnh có thể bị viêm, đỏ da, nóng rát và ngứa nhiều ở vùng hậu môn. 

Nhiễm nấm Candida vùng hậu môn thường gặp hơn ở người có hệ miễn dịch suy yếu, người mắc đái tháo đường hoặc đang sử dụng kháng sinh dài ngày. 

2.6. Do bệnh tình dục

Một số bệnh lây truyền qua đường tình dục như mụn rộp sinh dục, sùi mào gà (do HPV) hoặc lậu có thể gây tổn thương, viêm nhiễm vùng hậu môn – trực tràng, kèm theo ngứa, đau hoặc tiết dịch bất thường. Quan hệ tình dục qua đường hậu môn cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý này. 

Nếu ngứa hậu môn kèm đau, nổi mụn hoặc tiết dịch bất thường, người bệnh nên thăm khám sớm để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp. 

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn thăm khám và điều trị cá thể hóa với sự phối hợp đa chuyên khoa (Nội Tiêu hóa, Ngoại Tổng hợp, Da liễu, Sản – Phụ khoa…). Gọi ngay 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn và hỗ trợ đặt lịch khám miễn phí. 

2.7. Thói quen vệ sinh

Vệ sinh không chưa sạch (còn sót phân, mồ hôi) hoặc vệ sinh quá mức (chà xát mạnh, dùng xà phòng có tính tẩy rửa cao, khăn ướt chứa cồn) đều có thể gây tổn thương lớp bảo vệ tự nhiên của da, dẫn đến khô da, kích ứng và ngứa [8]. Đây được xem là một trong những nguyên nhân thường gặp của ngứa hậu môn nguyên phát. 

2.8. Thói quen ăn uống

Ở một số người, các loại thực phẩm và đồ uống như cà phê, trà, socola, rượu bia, thức ăn cay nóng, trái cây họ cam quýt hoặc món ăn nhiều gia vị có thể làm triệu chứng ngứa hậu môn trở nên rõ hơn [8].

Một số thực phẩm có thể kích thích đường tiêu hóa, làm thay đổi tính chất phân hoặc gây đi ngoài phân lỏng, từ đó khiến vùng da quanh hậu môn dễ bị kích ứng. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của thực phẩm khác nhau ở mỗi người, vì vậy người bệnh có thể theo dõi để nhận biết loại thực phẩm khiến triệu chứng tăng lên.

2.9. Bệnh vảy nến

Vảy nến là bệnh da liễu mạn tính có thể xuất hiện ở vùng hậu môn – sinh dục, gây ra các mảng da đỏ, có vảy hoặc bóng, kèm theo ngứa. Tuy nhiên, vảy nến ở vùng nếp gấp thường không có lớp vảy dày, rõ như vảy nến ở những vị trí khác trên cơ thể, do đó dễ nhầm lẫn với viêm da, nhiễm nấm hoặc các bệnh lý da liễu khác. Người bệnh cần được thăm khám để chẩn đoán chính xác và có phương pháp điều trị phù hợp. 

2.10. Nguyên nhân khác

Ngoài những nguyên nhân kể trên, ngứa hậu môn còn có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác, bao gồm:

• Viêm da tiếp xúc: Do chất liệu quần áo, nước giặt, chất tẩy rửa hoặc các sản phẩm tiếp xúc trực tiếp với vùng da quanh hậu môn.
• Tiêu chảy hoặc són phân: Khiến vùng da quanh hậu môn thường xuyên tiếp xúc với phân và dịch, dễ gây ẩm ướt, kích ứng và ngứa.
• Đổ nhiều mồ hôi: Làm vùng hậu môn ẩm kéo dài, tạo điều kiện cho da bị kích ứng.
• Nứt kẽ hậu môn: Có thể gây đau rát, ngứa và khó chịu, đặc biệt trong hoặc sau khi đi đại tiện.
• Quần áo bó sát, kém thấm hút: Làm tăng ma sát, giữ ẩm và khiến vùng da quanh hậu môn dễ kích ứng.
• Căng thẳng, lo âu: Có thể làm tăng cảm nhận về cơn ngứa hoặc khiến người bệnh gãi nhiều hơn, từ đó làm tình trạng kích ứng kéo dài.

3. Nhận biết triệu chứng ngứa hậu môn

Ngứa hậu môn có thể xuất hiện từng đợt hoặc kéo dài, với mức độ từ nhẹ đến dữ dội. Một số biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Ngứa vùng da quanh hậu môn: Cảm giác ngứa râm ran hoặc dữ dội, khiến người bệnh thường xuyên muốn gãi.
• Ngứa tăng vào ban đêm hoặc sau khi đi đại tiện: Đây là thời điểm triệu chứng có thể trở nên rõ rệt hơn.
• Nóng rát hoặc đau rát: Thường xuất hiện khi vùng da quanh hậu môn bị kích ứng hoặc do gãi nhiều.
• Da đỏ, ẩm hoặc dày lên: Tình trạng ngứa và gãi lặp đi lặp lại có thể tạo thành “vòng xoắn ngứa – gãi”, khiến da ngày càng tổn thương và triệu chứng kéo dài.
• Trầy xước, chảy dịch hoặc nhiễm trùng da: Có thể xảy ra ở trường hợp nặng khi gãi nhiều làm tổn thương hàng rào bảo vệ tự nhiên của da.

Nếu ngứa kéo dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc đi kèm chảy máu, đau, tiết dịch, xuất hiện khối hay tổn thương bất thường ở hậu môn, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Thăm khám cùng đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa 20+ năm kinh nghiệm tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn – tư vấn đặt lịch miễn phí qua 1800 6767 (nhấn phím 2).

4. Làm thế nào để chẩn đoán ngứa hậu môn?

Để chẩn đoán ngứa hậu môn, bác sĩ cần xác định nguyên nhân gây ngứa, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Tùy vào triệu chứng và tình trạng của người bệnh, quá trình chẩn đoán có thể bao gồm:

• Khai thác bệnh sử: Bác sĩ tìm hiểu thời điểm và mức độ ngứa, thói quen vệ sinh, chế độ ăn uống, các sản phẩm sử dụng ở vùng hậu môn, thuốc đang dùng và tiền sử mắc các bệnh như trĩ, tiêu chảy, đái tháo đường…
• Thăm khám vùng hậu môn: Quan sát vùng da quanh hậu môn để phát hiện tình trạng đỏ, viêm, trầy xước, đồng thời kiểm tra các dấu hiệu gợi ý bệnh trĩ, nứt kẽ hậu môn, rò hậu môn hoặc tổn thương da. 
• Test băng dính (tape test): Thực hiện khi nghi ngờ nhiễm giun kim, đặc biệt ở trẻ em có triệu chứng ngứa về đêm [4].
• Soi hoặc cạo da xét nghiệm: Nếu nghi ngờ nhiễm nấm Candida hoặc các bệnh da liễu khác.
• Nội soi hậu môn – trực tràng: Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, hệ thống nội soi ống mềm Olympus EVIS X1 CV-1500 tích hợp công nghệ NBI hỗ trợ bác sĩ quan sát rõ niêm mạc, phát hiện và đánh giá các tổn thương bất thường, từ đó đưa ra hướng xử trí phù hợp khi có chỉ định.

Không phải người bệnh nào cũng cần thực hiện tất cả các phương pháp trên. Bác sĩ sẽ chỉ định thăm khám và xét nghiệm phù hợp dựa trên triệu chứng cũng như nguyên nhân nghi ngờ. 

5. Điều trị ngứa hậu môn như thế nào?

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh bị ngứa hậu môn được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp [9]:

• Điều trị bằng thuốc: Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định thuốc tẩy giun khi nhiễm giun kim, thuốc kháng nấm khi nhiễm nấm Candida hoặc thuốc giảm viêm, giảm ngứa khi có viêm da, kích ứng. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc bôi, đặc biệt thuốc chứa corticoid, khi chưa được thăm khám.
• Điều trị bệnh trĩ: Tùy mức độ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc, thắt vòng cao su, chích xơ, đốt hoặc phẫu thuật cắt trĩ.
• Điều trị nứt kẽ, rò hậu môn: Có thể điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật nứt kẽ, mở đường rò, đặt seton tùy tình trạng.
• Điều trị các tổn thương da hoặc nhiễm trùng: Nếu phát hiện viêm da, nhiễm nấm hoặc các tổn thương vùng quanh hậu môn, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp với từng bệnh lý.

Không nên tự điều trị ngứa hậu môn bằng thuốc khi chưa xác định được nguyên nhân. Nếu tình trạng ngứa kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc đi kèm chảy máu, đau rát, tiết dịch, xuất hiện khối bất thường quanh hậu môn, người bệnh nên khám bác sĩ ngay.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được điều trị cá thể hóa theo nguyên nhân, với lợi thế 100% bác sĩ Ngoại khoa được đào tạo Bác sĩ Nội trú tại Đại học Y Dược TP.HCM, phối hợp liền mạch Nội – Ngoại khoa trong cùng hệ thống. Nội soi tiêu hóa chẩn đoán và can thiệp được thực hiện trực tiếp tại bệnh viện, hỗ trợ bác sĩ đánh giá toàn diện và lựa chọn phương pháp phù hợp từ điều trị nội khoa, thủ thuật đến phẫu thuật khi có chỉ định. 

Tư vấn miễn phí và đặt lịch thăm khám ngay qua 1800 6767 (nhấn phím 2).

6. Cách phòng ngừa ngứa hậu môn

Để hạn chế kích ứng và giảm nguy cơ ngứa hậu môn tái phát, người bệnh nên duy trì những thói quen chăm sóc phù hợp [10]:

• Vệ sinh nhẹ nhàng: Rửa vùng hậu môn bằng nước sạch sau khi đại tiện, tránh chà xát mạnh hoặc sử dụng sản phẩm có tính tẩy rửa cao.
• Giữ vùng hậu môn khô thoáng: Thấm khô sau khi vệ sinh, tránh để vùng da quanh hậu môn ẩm ướt kéo dài.
• Lựa chọn trang phục phù hợp: Ưu tiên quần lót cotton thoáng khí, hạn chế quần áo quá bó sát.
• Điều chỉnh chế độ ăn uống: Hạn chế cà phê, rượu bia, thức ăn cay nóng hoặc những thực phẩm làm triệu chứng ngứa tăng lên.
• Điều trị các bệnh lý liên quan: Trĩ, nứt kẽ hậu môn, tiêu chảy kéo dài và các bệnh lý hậu môn – trực tràng cần được kiểm soát phù hợp để hạn chế ngứa tái phát.
• Không tự ý dùng thuốc: Tránh sử dụng kéo dài kem hoặc thuốc bôi khi chưa xác định nguyên nhân và chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
• Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên, đặc biệt khi gia đình có người nhiễm giun kim vì trứng giun có thể lây qua tiếp xúc và cần có biện pháp kiểm soát phù hợp [3].

7. Khi nào gặp nên bác sĩ?

Người bệnh nên thăm khám chuyên khoa nếu xuất hiện một trong những tình trạng sau [1], [9]:

• Ngứa hậu môn kéo dài trên 1–2 tuần dù đã chăm sóc tại nhà.
• Ngứa kèm chảy máu, đau nhiều hoặc tiết dịch bất thường.
• Vùng da quanh hậu môn sưng, đỏ, nóng, chảy mủ hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
• Xuất hiện búi trĩ sa hoặc khối bất thường ở vùng hậu môn.
• Triệu chứng ngày càng nặng, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc tái phát nhiều lần sau điều trị.
• Ngứa hậu môn kèm biểu hiện nghi ngờ bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Thăm khám sớm giúp xác định ngứa hậu môn xuất phát từ kích ứng da đơn thuần hay liên quan đến các bệnh lý Tiêu hóa – Hậu môn trực tràng, từ đó có hướng điều trị phù hợp và hạn chế triệu chứng kéo dài.

Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) – Tư vấn miễn phí, đặt lịch khám nhanh chóng. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn là đơn vị hợp tác chuyên môn và giảm tải của bệnh viện Chợ Rẫy.

8. Các câu hỏi thường gặp về tình trạng hậu môn bị ngứa rát

8.1. Ngứa hậu môn có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp ngứa hậu môn không nguy hiểm và có thể cải thiện khi chăm sóc, điều trị đúng nguyên nhân. Tuy nhiên, ngứa kéo dài hoặc tái phát nhiều lần có thể liên quan đến một bệnh lý tiềm ẩn. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan nếu triệu chứng dai dẳng hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường. 

8.2. Ngứa hậu môn sau khi đi vệ sinh có sao không?

Ngứa nhẹ sau khi đại tiện có thể xảy ra do phân còn sót lại, vùng hậu môn ẩm ướt hoặc vệ sinh chưa phù hợp. Nếu tình trạng xuất hiện thường xuyên, kéo dài hoặc ngày càng nặng, người bệnh nên điều chỉnh cách vệ sinh và thăm khám nếu triệu chứng không cải thiện. 

8.3. Hay bị ngứa hậu môn vào ban đêm có phải mắc bệnh?

Ngứa hậu môn tăng về đêm là triệu chứng thường gặp của nhiễm giun kim, đặc biệt ở trẻ em, do giun cái thường di chuyển ra vùng quanh hậu môn để đẻ trứng vào ban đêm. Tuy nhiên, ngứa về đêm cũng có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác. Bạn nên đi khám để xác định chính xác nguyên nhân, tránh tự ý sử dụng thuốc khiến triệu chứng kéo dài hoặc che lấp dấu hiệu của bệnh lý tiềm ẩn.

8.4. Ngứa hậu môn có phải bị trĩ không?

Không hẳn. Trĩ chỉ là một trong nhiều nguyên nhân gây ngứa hậu môn, bên cạnh nhiễm giun kim, nấm Candida, viêm da tiếp xúc hoặc thói quen vệ sinh chưa phù hợp. Nếu chỉ ngứa mà không kèm chảy máu, đau hoặc búi trĩ sa ra ngoài, nguyên nhân có thể không phải do trĩ. Người bệnh nên thăm khám để xác định chính xác nguyên nhân và điều trị phù hợp. 

8.5. Bị ngứa hậu môn khi mang thai có sao không?

Trong thai kỳ, sự thay đổi nội tiết tố và áp lực từ tử cung ngày càng lớn có thể làm tăng nguy cơ táo bón và bệnh trĩ, từ đó gây ngứa hậu môn. Tình trạng này khá thường gặp và đa số không nguy hiểm. Tuy nhiên, thai phụ không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc kem bôi, mà nên tham khảo bác sĩ để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, an toàn cho thai kỳ.

Ngứa hậu môn tuy thường lành tính nhưng có thể liên quan đến nhiều bệnh lý Tiêu hóa – Hậu môn trực tràng, vì vậy xác định đúng nguyên nhân là yếu tố quan trọng để điều trị hiệu quả và hạn chế tái phát.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thăm khám chuyên khoa Nội tiêu hóa và điều trị cá thể hóa theo từng nguyên nhân, với các lợi ích:

• 100% bác sĩ Ngoại khoa được đào tạo Bác sĩ Nội trú tại Đại học Y Dược TP.HCM.
• Phối hợp Nội – Ngoại khoa liền mạch, giúp đánh giá toàn diện các nguyên nhân liên quan đến Tiêu hóa – Hậu môn trực tràng. Đáp ứng đa dạng phương pháp từ điều trị nội khoa, thủ thuật đến phẫu thuật.
• Hệ thống nội soi tiêu hóa Olympus EVIS X1 CV-1500 hỗ trợ nội soi chẩn đoán và can thiệp, giúp quan sát rõ tổn thương và xử trí ngay khi có chỉ định.
• Áp dụng BHYT theo quy định và hỗ trợ bảo lãnh viện phí với 25+ đơn vị bảo hiểm tư nhân.

Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) – Tư vấn miễn phí và đặt lịch khám tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.