DÙNG THUỐC AN TOÀN, GHI NHỚ NGUYÊN TẮC 5 ĐÚNG

Thuốc đóng vai trò quan trọng trong điều trị, nhưng cũng có thể trở thành “con dao hai lưỡi” nếu sử dụng không đúng cách. Đặc biệt, với những người mắc bệnh mạn tính, việc dùng thuốc thường kéo dài và đôi khi phải phối hợp nhiều loại thuốc. Những sai sót như dùng nhầm thuốc, sai liều, không đúng thời điểm hoặc tự ý thay đổi cách dùng có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị và sức khỏe của người bệnh.

Vì vậy, dùng thuốc an toàn cần bắt đầu từ việc hiểu rõ đơn thuốc và thực hiện đúng từng hướng dẫn. Để dùng thuốc an toàn, nguyên tắc “5 đúng” là cẩm nang hữu ích giúp người bệnh phòng ngừa sai sót thuốc và nâng cao hiệu quả điều trị. 

Ý nghĩa của nguyên tắc “5 đúng” trong dùng thuốc an toàn đối với người bệnh

“5 đúng” là nguyên tắc đơn giản giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình sử dụng thuốc. Bên cạnh hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ và nhân viên y tế, người bệnh và gia đình cũng có thể kiểm tra lại những thông tin cơ bản về thuốc và đồng thời tự tin hơn khi trao đổi những điều còn băn khoăn.

Duy trì thói quen dùng thuốc an toàn còn giúp người bệnh hạn chế những nhầm lẫn có thể xảy ra trong quá trình điều trị tại nhà. Với người điều trị bệnh mạn tính, những tình huống như quên liều, dùng nhầm thuốc hoặc tự ý thay đổi liều dùng có thể dễ xảy ra nếu không chú ý. 

Nguyên tắc “5 đúng” khi dùng thuốc

1. Đúng người bệnh

Để dùng thuốc an toàn, người bệnh nên sử dụng thuốc theo đúng đơn thuốc, chỉ định của người kê đơn và hướng dẫn sử dụng của bác sĩ, dược sĩ. Không nên tự chẩn đoán hoặc tự mua, sử dụng thuốc kê đơn khi chưa được khám và có đơn thuốc hợp lệ.  

Trước khi sử dụng, người bệnh nên kiểm tra họ tên trên đơn thuốc, nhãn thuốc hoặc thông tin được cung cấp để bảo đảm thuốc được sử dụng đúng cho mình. Không nên dùng thuốc được kê cho người khác, ngay cả khi có triệu chứng hoặc bệnh lý tương tự, bởi mỗi người có thể có tình trạng sức khỏe, bệnh nền và phác đồ điều trị khác nhau.

Với người lớn tuổi hoặc người cần gia đình hỗ trợ trong việc dùng thuốc, người thân nên cùng kiểm tra lại thông tin trước khi sử dụng. Đây là một bước đơn giản nhưng cần thiết để phòng ngừa sai sót thuốc và góp phần bảo đảm an toàn trong quá trình điều trị. 

2. Đúng thuốc

Trước khi sử dụng, người bệnh nên đối chiếu tên thuốc với đơn thuốc và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Nếu thuốc có tên, hình dạng, màu sắc hoặc bao bì khác với loại thường dùng, không nên tự suy đoán rằng đây là thuốc thay thế. Hãy hỏi lại nhân viên y tế để xác nhận trước khi dùng.

Để dùng thuốc an toàn, người bệnh cũng cần lưu ý:

• Không sử dụng thuốc đã hết hạn.
• Không dùng thuốc bị mất nhãn hoặc không thể xác định rõ tên.
• Không sử dụng thuốc có dấu hiệu hư hỏng, biến đổi bất thường về màu sắc, mùi hoặc hình dạng.
• Bảo quản thuốc theo hướng dẫn trên bao bì hoặc của nhân viên y tế.

3. Đúng liều

Đúng liều là sử dụng thuốc đúng số lượng và hàm lượng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Người bệnh không nên tự ý tăng liều với mong muốn thuốc phát huy tác dụng nhanh hơn, cũng không tự giảm liều hoặc ngưng thuốc khi cảm thấy triệu chứng đã cải thiện. Đặc biệt với người dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính, việc tự thay đổi liều hoặc ngừng thuốc có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát bệnh và quá trình điều trị.

Nếu chẳng may quên một liều, người bệnh cũng không tự ý dùng gấp đôi liều ở lần tiếp theo, trừ khi đã có hướng dẫn cụ thể của bác sĩ hoặc dược sĩ đối với thuốc đang sử dụng.

4. Đúng đường dùng

Mỗi loại thuốc đều được thiết kế để sử dụng theo một đường dùng nhất định, chẳng hạn như thuốc uống, thuốc bôi, thuốc nhỏ, thuốc hít, thuốc đặt hoặc thuốc tiêm. 

Một số dạng thuốc cần được giữ nguyên để bảo đảm cách giải phóng hoạt chất. Do đó, không nên tự ý bẻ, nghiền thuốc hoặc tháo viên nang nếu chưa được hướng dẫn. Nếu chưa rõ thuốc có thể bẻ, nghiền hay cần uống nguyên viên, người bệnh nên hỏi lại bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn sử dụng đúng cách.

5. Đúng thời gian

Dùng thuốc đúng thời gian giúp duy trì hiệu quả điều trị và hạn chế tình trạng quên liều. Để sử dụng thuốc đúng cách, người bệnh nên lưu ý: 

• Uống thuốc đúng giờ và đủ số lần được chỉ định trong ngày.
• Kiểm tra thuốc cần dùng trước, trong hay sau bữa ăn.
• Tuân thủ thời gian điều trị theo hướng dẫn, kể cả khi triệu chứng đã thuyên giảm nếu chưa có chỉ định thay đổi.
• Với người phải sử dụng nhiều thuốc, có thể sử dụng hộp chia thuốc hoặc công cụ nhắc giờ để hạn chế quên liều.

Khi lịch dùng thuốc có nhiều khung giờ khác nhau, người bệnh có thể nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn lại cách sắp xếp để thuận tiện hơn trong sinh hoạt hằng ngày. 

3 câu hỏi cần biết để dùng thuốc an toàn 

Trước khi bắt đầu sử dụng một loại thuốc mới hoặc khi có thay đổi trong đơn điều trị, người bệnh nên chủ động hỏi rõ thông tin để dùng thuốc an toàn. Dưới đây là 3 câu hỏi đơn giản người bệnh có thể trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ:

1. Thuốc này dùng để điều trị vấn đề gì?

Biết rõ mục đích sử dụng giúp người bệnh hiểu vai trò của từng loại thuốc, đặc biệt khi phải dùng nhiều thuốc cùng lúc. 

2. Tôi cần dùng thuốc như thế nào và trong bao lâu?

Người bệnh nên hỏi rõ về liều dùng, số lần sử dụng, thời điểm uống thuốc và thời gian điều trị. Nếu chẳng may quên một liều, có thể hỏi trước cách xử trí phù hợp thay vì tự ý dùng bù hoặc thay đổi liều. 

3. Dấu hiệu nào cần liên hệ với bác sĩ hoặc đến ngay cơ sở y tế?

Chủ động tìm hiểu trước những biểu hiện bất thường có thể xảy ra khi sử dụng thuốc và cách xử trí phù hợp. Khi xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh nên liên hệ với bác sĩ hoặc cơ sở y tế để được hướng dẫn, thay vì tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc tiếp tục sử dụng thuốc mà chưa được đánh giá. 

Đặc biệt, nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ phản ứng dị ứng như khó thở, nổi mề đay, ngứa, sưng phù mặt, môi, lưỡi hoặc họng, nhất là khi các triệu chứng diễn tiến nhanh hoặc kèm theo chóng mặt, choáng váng, ngất, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu để được xử trí kịp thời. 

Đừng ngại hỏi lại nếu chưa hiểu rõ hướng dẫn sử dụng thuốc. Việc xác nhận thông tin trước khi dùng thuốc giúp người bệnh và gia đình phối hợp tốt hơn với nhân viên y tế, đồng thời góp phần phòng ngừa sai sót trong quá trình điều trị. 

Dùng thuốc đúng cách, an toàn suốt hành trình điều trị  

Với người mắc bệnh không lây nhiễm cần điều trị lâu dài, dùng thuốc an toàn là một phần quan trọng trong quá trình chăm sóc sức khỏe. Người bệnh nên chủ động kiểm tra thông tin thuốc, tuân thủ hướng dẫn và hỏi lại bác sĩ hoặc dược sĩ khi chưa rõ; đồng thời mang theo đơn thuốc hoặc danh sách thuốc đang sử dụng khi tái khám để nhân viên y tế có đầy đủ thông tin.

Mỗi lần kiểm tra lại đơn thuốc, liều dùng và thời điểm sử dụng đều góp phần duy trì việc dùng thuốc an toàn trong suốt quá trình điều trị.

Hưởng ứng Ngày An toàn người bệnh Thế giới năm 2026 với chủ đề “Chăm sóc an toàn cho các bệnh không lây nhiễm” – “Safe care for life!”, mỗi người có thể góp phần phòng ngừa sai sót thuốc từ những việc đơn giản: hiểu đúng, dùng đúng và chủ động trao đổi khi cần. Hãy chủ động dùng thuốc an toàn theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ và hỏi lại ngay khi có thông tin chưa rõ.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.