ĐAU BỤNG DO BỆNH LÝ Ở ĐẠI TRÀNG – NGUYÊN NHÂN, CHẨN ĐOÁN VÀ CÁCH PHÒNG NGỪA

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS.BS.CKI Nguyễn Huy Hoàng giữ vai trò bác sĩ Ngoại Tổng hợp tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn. Thông qua bài viết, bác sĩ sẽ giúp bạn hiểu rõ đau đại tràng là đau ở đâu, những nguyên nhân thường gặp, các dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý cũng như phương pháp chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa hiệu quả. 

1. Đau bụng do bệnh lý ở đại tràng là gì?

Đại tràng là một phần của ruột già, đóng vai trò hấp thu nước, muối khoáng và một số vitamin, đồng thời hình thành và lưu trữ phân trước khi đào thải ra ngoài.

Đau đại tràng là tình trạng đau hoặc khó chịu xuất phát từ những tổn thương hay rối loạn tại đại tràng. Cơn đau thường đi kèm các triệu chứng như đầy hơi, chướng bụng, táo bón, tiêu chảy hoặc thay đổi thói quen đại tiện. Tùy từng nguyên nhân, mức độ và vị trí đau có thể khác nhau.

Khi có triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh nên thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Vui lòng liên hệ qua Hotline 1800 6767 (nhánh 2) để được tư vấn miễn phí hoặc được hỗ trợ đặt lịch khám cùng các chuyên gia Ngoại Tổng hợp.

2. Thường bị đau bụng do bệnh đại tràng ở vị trí nào?

Đau đại tràng ( sửa lại thành đau bụng do bệnh lý đại tràng; ko có thuật ngữ đau đại tràng)thường xuất hiện ở vùng bụng dưới, tuy nhiên vị trí đau không phải lúc nào cũng cố định. Do đại tràng là một cơ quan dài khoảng 1,5–2 mét, trải rộng quanh ổ bụng nên cơn đau có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau như quanh rốn, hố chậu phải, hố chậu trái hoặc dọc hai bên mạn sườn. 

3. Dấu hiệu đau bụng do bệnh lý ở đại tràng

Tùy từng nguyên nhân và mức độ tổn thương, người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ kéo dài, đau quặn từng cơn hoặc cảm giác căng tức, khó chịu trong bụng. Nhiều trường hợp, cơn đau đi kèm đầy hơi, chướng bụng, táo bón và có xu hướng giảm sau khi đi đại tiện.

Ở người khỏe mạnh, các cơn co bóp của đại tràng diễn ra liên tục để vận chuyển chất thải đến trực tràng mà hầu như không gây cảm giác khó chịu. Tuy nhiên, khi đại tràng bị viêm, kích thích hoặc gặp các rối loạn chức năng, những cơn co thắt này có thể trở nên mạnh hơn và gây đau bụng.

4. Nguyên nhân đau bụng do bệnh lý ở đại tràng

Theo bác sĩ Hoàng, đau đại tràng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ các rối loạn tiêu hóa thông thường đến những bệnh lý nguy hiểm cần được điều trị sớm. 

4.1 Táo bón

Táo bón là tình trạng đi đại tiện ít hơn 3 lần mỗi tuần, phân khô cứng hoặc phải rặn nhiều khi đi ngoài. Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp gây đau đại tràng. 

Khi phân lưu lại quá lâu trong đại tràng, cơ quan này phải co bóp mạnh hơn để đẩy chất thải ra ngoài, từ đó gây cảm giác đau bụng, chướng bụng và đầy hơi. Táo bón thường liên quan đến chế độ ăn ít chất xơ, uống không đủ nước, ít vận động hoặc thói quen nhịn đại tiện. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể xuất hiện ở người mắc hội chứng ruột kích thích thể táo bón, táo bón chức năng hoặc các rối loạn đại tiện do bất thường cơ và thần kinh sàn chậu. 

4.2 Tiêu chảy

Tiêu chảy là tình trạng đi đại tiện phân lỏng hoặc nhiều nước từ 3 lần/ngày trở lên. Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây đau đại tràng, do nhu động ruột tăng lên và đại tràng co bóp nhiều hơn bình thường. Cơn đau thường cải thiện sau khi đi đại tiện. Ngoài ra người bệnh có thể gặp kèm các triệu chứng như:

• Đầy hơi, chướng bụng.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Sốt trong một số trường hợp nhiễm trùng đường tiêu hóa.

4.3 Hội chứng ruột kích thích

Hội chứng ruột kích thích là rối loạn chức năng tiêu hóa phổ biến, ảnh hưởng đến hoạt động của đại tràng mà không gây tổn thương thực thể. Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp gây đau bụng mạn tính và tái phát.

Người bệnh thường xuất hiện cảm giác đau hoặc khó chịu ở bụng kèm theo ít nhất hai trong các biểu hiện sau: đau liên quan đến đại tiện, đau đi kèm thay đổi tần suất đi ngoài (tiêu chảy hoặc táo bón) hoặc thay đổi độ đặc của phân. Cơn đau đại tràng thường giảm sau khi đi đại tiện.

4.4 Viêm đại tràng

Viêm đại tràng là tình trạng niêm mạc đại tràng bị viêm do nhiều nguyên nhân khác nhau như nhiễm khuẩn, thiếu máu cục bộ, bệnh Crohn, viêm loét đại trực tràng hoặc các bệnh lý viêm ruột mạn tính khác. Tình trạng viêm kéo dài có thể gây tổn thương niêm mạc ruột và ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa, dẫn đến các cơn đau đại tràng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.  

4.5 Bệnh túi thừa

Túi thừa là những túi nhỏ nhô ra từ thành đại tràng. Phần lớn các trường hợp không gây triệu chứng, tuy nhiên khi túi thừa bị viêm, nhiễm trùng hoặc xuất hiện các biến chứng như áp xe, chảy máu hay thủng túi thừa, người bệnh có thể cảm thấy đau bụng, đau đại tràng và các rối loạn tiêu hóa. 

4.6 Ung thư đại trực tràng

Ung thư đại trực tràng là một trong những bệnh lý nguy hiểm của đường tiêu hóa, có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Ở giai đoạn sớm, bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng hoặc dễ nhầm lẫn với các rối loạn tiêu hóa thông thường.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu như:

• Đau bụng hoặc đau quặn vùng bụng dưới kéo dài.
• Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Thay đổi thói quen đại tiện.
• Đi ngoài ra máu hoặc phân lẫn máu.
• Cảm giác đi đại tiện không hết.
• Đầy hơi, chướng bụng.
• Chán ăn, mệt mỏi.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

5. Phương pháp chẩn đoán đau bụng do bệnh lý đại tràng

Để xác định nguyên nhân gây đau đại tràng, bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh và tiến hành thăm khám lâm sàng. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định một số xét nghiệm và phương pháp chẩn đoán hình ảnh nhằm đánh giá mức độ tổn thương và phát hiện nguyên nhân gây bệnh.

Các phương pháp thường được sử dụng bao gồm:

• Khám lâm sàng: Đánh giá vị trí đau, tính chất cơn đau và các triệu chứng đi kèm.
• Xét nghiệm phân: Giúp tìm nguyên nhân nhiễm khuẩn, ký sinh trùng hoặc xuất huyết đường tiêu hóa.
• Siêu âm bụng: Đánh giá các cơ quan trong ổ bụng và loại trừ những nguyên nhân khác gây đau đại tràng.–> ko cần thiết
• Nội soi đại trực tràng: Quan sát trực tiếp niêm mạc đại tràng, phát hiện viêm loét, polyp, xuất huyết hoặc ung thư đại trực tràng.
• Chụp CT hoặc MRI: Hỗ trợ đánh giá chi tiết các tổn thương tại đại tràng và các cơ quan lân cận khi cần thiết.–> giúp đánh giá giai đoạn nếu là u hoặc đánh giá biến chứng, khảo sát các cơ quan khác trong ổ bụng

Dựa trên kết quả thăm khám và cận lâm sàng, bác sĩ sẽ đưa ra chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được nội soi bằng hệ thống Olympus EVIS X1 CV-1500 thế hệ mới từ Nhật Bản. Công nghệ này cho hình ảnh sắc nét, hỗ trợ phát hiện sớm các tổn thương bất thường ở trực tràng nhờ tích hợp công nghệ ánh sáng NBI cùng trí tuệ nhân tạo (AI) ENDO-AID CADe, góp phần nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý đường tiêu hóa. 

6. Đau bụng do bệnh lý ở đại tràng có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của đau bụng do bệnh lý ở đại tràng phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Trong nhiều trường hợp, đau đại tràng liên quan đến táo bón, tiêu chảy hoặc các rối loạn tiêu hóa thông thường và có thể cải thiện khi điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt. 

Tuy nhiên, đau đại tràng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng như viêm đại tràng, bệnh túi thừa, bệnh viêm ruột hoặc ung thư đại trực tràng. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan, đặc biệt khi cơn đau đi kèm các triệu chứng như đi ngoài ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài hoặc thay đổi thói quen đại tiện.

Việc thăm khám và điều trị sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân gây đau đại tràng, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

7. Cách trị đau đại tràng→đau bụng liên quan bệnh lý đại tràng

Việc điều trị đau đại tràng phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Sau khi thăm khám và xác định nguyên nhân, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng trường hợp. 

• Táo bón: Người bệnh nên uống đủ nước, tăng cường chất xơ, duy trì vận động và tập thói quen đi đại tiện đúng giờ. Một số trường hợp có thể được chỉ định thuốc nhuận tràng.
• Tiêu chảy: Điều trị chủ yếu là bù nước, điều chỉnh chế độ ăn uống và xử trí nguyên nhân gây tiêu chảy. Trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định thuốc phù hợp.
• Hội chứng ruột kích thích: Điều trị kết hợp giữa điều chỉnh chế độ ăn, thay đổi lối sống, kiểm soát căng thẳng và sử dụng thuốc nhằm giảm triệu chứng.
• Viêm đại tràng: Tùy nguyên nhân và mức độ bệnh, người bệnh có thể được điều trị bằng thuốc chống viêm, kháng sinh hoặc các phương pháp điều trị chuyên biệt khác kết hợp thay đổi chế độ sinh hoạt.
• Bệnh túi thừa: Các trường hợp nhẹ thường được điều trị nội khoa. Nếu xuất hiện biến chứng như áp xe, thủng hoặc chảy máu, người bệnh có thể cần can thiệp ngoại khoa.
• Ung thư đại trực tràng: Phương pháp điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, có thể bao gồm nội soi can thiệp, phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc kết hợp nhiều phương pháp.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu tình trạng đau đại tràng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời. 

8. Làm sao để phòng ngừa đau bụng do bệnh lý ở đại tràng?

Để giảm nguy cơ mắc các bệnh lý đại tràng và phòng ngừa đau đại tràng, bạn nên:

• Uống đủ nước mỗi ngày.
• Tăng cường thực phẩm giàu chất xơ.
• Hạn chế thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn.
• Duy trì vận động, tập thể dục thường xuyên.
• Hạn chế rượu bia và thuốc lá.
• Giữ cân nặng hợp lý.
• Khám sức khỏe và tầm soát đại trực tràng định kỳ theo khuyến cáo của bác sĩ.

9. Chế độ dinh dưỡng cho người bị đau bụng do bệnh lý ở đại tràng

9.1 Thực phẩm nên hạn chế 

Người bị đau đại tràng nên hạn chế:

• Thịt đỏ.
• Thực phẩm chiên, nướng nhiều dầu mỡ.
• Thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện và carbohydrate tinh chế.
• Đồ uống có cồn như rượu, bia.
• Cà phê và các đồ uống chứa nhiều caffeine.

9.2 Ăn nhiều chất xơ

Ưu tiên bổ sung các thực phẩm giàu chất xơ như:

• Rau xanh.
• Trái cây tươi.
• Ngũ cốc nguyên hạt.
• Các loại đậu và hạt.

9.3 Uống nhiều nước

• Uống khoảng 1,5–2 lít nước mỗi ngày hoặc theo nhu cầu của cơ thể.
• Tăng lượng nước uống khi thời tiết nóng hoặc vận động nhiều.

Nếu bạn gặp các triệu chứng nghi ngờ bệnh lý đại tràng như đau bụng kéo dài, táo bón hoặc tiêu chảy dai dẳng, đi ngoài ra máu hay sụt cân bất thường, đừng chủ quan. Hãy liên hệ Hotline 1800 6767 (nhánh 2) để được bác sĩ chuyên Khoa Ngoại Tổng hợp thăm khám, tư vấn và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.