ĐAU ĐẦU MẤT NGỦ – NGUYÊN NHÂN, CÁCH KHẮC PHỤC

Đừng chủ quan với những dấu hiệu cảnh báo từ não bộ, hãy xem ngay bài viết với tư vấn chuyên môn từ BS.CKI Hồ Thanh Lịch – Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn để bảo vệ sức khỏe chính mình. 

1. Đau đầu mất ngủ là bệnh gì?

Đau đầu mất ngủ được ví như “cặp bài trùng”, vì chúng tác động qua lại lẫn nhau, khiến người bệnh dễ rơi vào vòng luẩn quẩn: đau đầu kéo dài gây khó ngủ, làm giấc ngủ chập chờn và thường xuyên thức giấc giữa đêm; ngược lại, tình trạng thiếu ngủ và ngủ không sâu giấc lại khiến các cơn đau đầu tái phát dữ dội hơn [1]. 

Tình trạng đau đầu mất ngủ này trở nên đáng ngại hơn khi chuyển sang giai đoạn mãn tính. Một người được xác định là mắc chứng mất ngủ mãn tính khi gặp tình trạng khó ngủ hoặc khó duy trì giấc ngủ ít nhất 3 đêm mỗi tuần và kéo dài liên tục trên 3 tháng. Theo thống kê, có đến 50% – 75% người bệnh mắc các bệnh lý đau đầu mãn tính phải đối mặt với tình trạng mất ngủ này [2]. 

Bên cạnh những tác động từ stress hay lối sống thiếu khoa học, đau đầu mất ngủ còn là “tín hiệu cầu cứu” của cơ thể trước nhiều bệnh lý tiềm ẩn về thần kinh, nội tiết, hô hấp và tuần hoàn. Việc nhận diện sớm và điều trị đúng căn nguyên là yếu tố then chốt để giải phóng hệ thần kinh khỏi áp lực kép, giúp người bệnh tìm lại giấc ngủ ngon và chất lượng cuộc sống vốn có. 

2. Mối liên hệ giữa đau đầu và mất ngủ

Giấc ngủ và hệ thống cảm giác đau trong não bộ có mối liên hệ mật thiết thông qua các cấu trúc thần kinh chung. Khi thiếu ngủ, não bộ trở nên nhạy cảm hơn với các kích thích đau, đặc biệt là đau đầu kiểu căng cơ và đau nửa đầu (Migraine). Ngược lại, cơn đau dai dẳng khiến hệ thần kinh luôn ở trạng thái hưng phấn, gây khó khăn cho việc đi vào giấc ngủ hoặc duy trì giấc ngủ ổn định.

Mất ngủ kéo dài còn làm rối loạn các chất dẫn truyền thần kinh như Serotonin và Dopamine – những chất tham gia điều hòa cảm giác đau và chu kỳ ngủ – thức [3]. Đây chính là khởi đầu của một “vòng xoắn bệnh lý”: Càng mất ngủ càng đau đầu, và càng đau đầu thì chất lượng giấc ngủ càng suy giảm nghiêm trọng.

Để hiểu rõ tại sao rối loạn giấc ngủ lại kích hoạt cơn đau đầu mất ngủ, chúng ta cần xem xét sự biến đổi thần kinh qua 4 giai đoạn của một chu kỳ ngủ:

• Giai đoạn 1 (Ngủ nông): Đây là bước chuyển tiếp giữa thức và ngủ. Ở giai đoạn này, giấc ngủ rất dễ bị gián đoạn bởi các kích thích bên ngoài.
• Giai đoạn 2 (Ngủ nhẹ): Nhịp tim và nhiệt độ cơ thể giảm xuống. Nếu người bệnh bị thức giấc thường xuyên ở giai đoạn này do đau đầu, cơ thể sẽ không thể tiến vào các giai đoạn phục hồi sâu hơn, dẫn đến cảm giác mệt mỏi và đau nhức khi thức dậy vào buổi sáng.
• Giai đoạn 3 (Ngủ sâu): Đây là giai đoạn quan trọng nhất để cơ thể phục hồi thể chất và tái tạo năng lượng. Những người bệnh không ngủ đủ giấc ở giai đoạn 3 thường có ngưỡng chịu đau thấp hơn, dễ bị trầm cảm và các rối loạn tâm lý hơn, làm trầm trọng thêm tình trạng đau đầu mãn tính [4].
• Giai đoạn 4 (Ngủ mơ – REM): Đây là lúc não bộ hoạt động mạnh mẽ nhất với những giấc mơ. Một chu kỳ đêm có khoảng 4-6 đợt ngủ REM. Đáng chú ý, nghiên cứu cho thấy chứng đau nửa đầu (Migraine) có xu hướng xảy ra tỷ lệ thuận với số lượng giai đoạn REM. Cơn đau thường xuất hiện ngay sau khi kết thúc giấc ngủ REM, do sự thay đổi đột ngột của các chất dẫn truyền thần kinh trong giai đoạn này. Vì vậy, nếu giấc ngủ REM bị rối loạn hoặc kéo dài bất thường, nguy cơ đau đầu tái phát cũng có thể tăng lên [4]. 

3. Nguyên nhân gây đau đầu mất ngủ phổ biến

3.1. Do căng thẳng, stress

Căng thẳng (stress) là nguyên nhân phổ biến gây đau đầu mất ngủ. Khi stress kéo dài, não bộ luôn ở trạng thái căng thẳng, khiến người bệnh khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc thường xuyên thức giấc giữa đêm.

Ngoài ra, suy nghĩ quá nhiều, áp lực công việc cùng việc sử dụng caffeine còn làm tăng hormone cortisol – chất khiến cơ thể tỉnh táo quá mức và khó thư giãn để ngủ. Thiếu ngủ kéo dài lại tiếp tục làm stress nặng hơn, tạo thành vòng luẩn quẩn: càng căng thẳng càng mất ngủ, càng mất ngủ càng đau đầu và mệt mỏi.

Nhiều nghiên cứu cho thấy thế hệ Millennials (sinh từ 1981–1996) và Gen Z (sinh từ 1997–2012) là nhóm có mức độ căng thẳng cao hiện nay. Trong đó, khoảng 44% Millennials và 48% Gen Z cho biết họ cảm thấy căng thẳng gần như suốt thời gian trong ngày. Đây cũng là nhóm có tỷ lệ rối loạn giấc ngủ và đau đầu ngày càng gia tăng [5]. 

3.2. Do tuổi tác

Người lớn tuổi thường ngủ ít hơn, ngủ không sâu giấc và dễ thức giấc giữa đêm do quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể. Đồng thời, tuần hoàn não suy giảm cùng các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tim mạch…cũng làm nguy cơ đau đầu tăng cao. 

3.3. Thay đổi thời tiết

Sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ, độ ẩm hoặc áp suất không khí có thể ảnh hưởng đến mạch máu và hệ thần kinh, từ đó kích hoạt các cơn đau đầu mất ngủ.

3.4. Mất cân bằng dinh dưỡng

Chế độ ăn uống thiếu khoa học, thiếu nước hoặc thiếu các dưỡng chất quan trọng như magie, vitamin nhóm B có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh và chất lượng giấc ngủ. Điều này khiến cơ thể dễ mệt mỏi, đau đầu mất ngủ.

3.5. Thói quen sinh hoạt thiếu khoa học

Nhiều thói quen sinh hoạt hằng ngày có thể làm tăng nguy cơ đau đầu mất ngủ, gồm:

• Thức khuya thường xuyên
• Lạm dụng điện thoại, máy tính trước khi ngủ
• Uống nhiều cà phê, rượu bia
• Ít vận động
• Ngủ không đúng giờ

Theo Sleep Foundation (Tổ chức nghiên cứu về giấc ngủ), cả ngủ quá ít lẫn ngủ quá nhiều đều có thể kích hoạt cơn đau nửa đầu (migraine) ở những người nhạy cảm [6]. 

Điều này có thể liên quan đến “đồng hồ sinh học” của cơ thể. Hormone melatonin – hormone giúp điều hòa giấc ngủ – thay đổi theo nhịp sinh học ngày đêm. Khi nhịp sinh học bị rối loạn do thức khuya, ngủ thất thường hoặc thiếu ngủ kéo dài, các chất liên quan đến giấc ngủ và thần kinh có thể thay đổi bất thường, làm cơn migraine dễ xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.

3.6. Ô nhiễm tiếng ồn

Môi trường nhiều tiếng ồn khiến não bộ khó thư giãn và duy trì trạng thái ngủ sâu. Tiếng xe cộ, công trình, âm thanh lớn hoặc tiếng ồn kéo dài vào ban đêm có thể làm giấc ngủ bị gián đoạn, khiến người bệnh dễ thức giấc giữa đêm, ngủ không sâu giấc và mệt mỏi sau khi thức dậy.

Tình trạng này kéo dài còn làm tăng nguy cơ đau đầu, căng thẳng thần kinh và suy giảm chất lượng cuộc sống.

3.7. Sử dụng thuốc

Một số loại thuốc như thuốc an thần, thuốc giảm đau hoặc việc lạm dụng thuốc giảm đau kéo dài có thể gây đau đầu hồi ứng – cơn đau đầu tái phát nhiều hơn sau khi thuốc hết tác dụng.

Ngoài thuốc, một số chất hóa học trong thực phẩm và đồ uống cũng có thể kích hoạt đau đầu. Nitrit – chất thường có trong thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội – có khả năng làm giãn mạch máu và gây đau đầu âm ỉ nếu tiếp xúc nhiều lần [7]. Bột ngọt (MSG) trong thực phẩm chế biến sẵn cũng được ghi nhận có thể gây đau đầu ở một số người nhạy cảm.

3.8. Do bệnh lý

Đau đầu mất ngủ có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý tiềm ẩn như:

• Viêm xoang
• Tăng huyết áp
• Thiếu máu não
• Ngưng thở khi ngủ
• Đau nửa đầu (migraine)
• U não

Những bệnh lý này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh, tuần hoàn hoặc hô hấp, làm người bệnh thường xuyên đau đầu, khó ngủ, ngủ không sâu giấc và mệt mỏi kéo dài. Nếu tình trạng đau đầu mất ngủ xảy ra liên tục, ngày càng nghiêm trọng hoặc kèm các triệu chứng như chóng mặt, buồn nôn, suy giảm trí nhớ hay yếu tay chân, người bệnh nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

4. Đau đầu mất ngủ có thể tiềm ẩn nhiều nguy hiểm

4.1. Tác động của một số bệnh mãn tính

Người mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường hoặc rối loạn lo âu thường có nguy cơ đau đầu mất ngủ kéo dài cao hơn bình thường [8]. Những bệnh lý này ảnh hưởng đến tuần hoàn máu, hệ thần kinh và chất lượng giấc ngủ, khiến người bệnh dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, đau đầu và ngủ không sâu giấc. 

4.2. Ảnh hưởng của bệnh viêm xoang

Viêm xoang có thể gây nghẹt mũi, khó thở về đêm, đau vùng trán – hốc mắt và làm giấc ngủ bị gián đoạn. Tình trạng thiếu oxy và ngủ không sâu giấc kéo dài cũng khiến cơn đau đầu xuất hiện thường xuyên hơn, đặc biệt vào sáng sớm. 

4.3. Bệnh u não

Một số trường hợp đau đầu kéo dài kèm mất ngủ, buồn nôn, giảm trí nhớ hoặc yếu tay chân có thể liên quan đến các bệnh lý thần kinh nghiêm trọng như u não. Đặc biệt cần lưu ý nếu cơn đau đầu tăng dần theo thời gian, đau nhiều vào ban đêm hoặc sáng sớm và thường đánh thức người bệnh giữa giấc ngủ [9].

Ngoài đau đầu, người bệnh u não còn có thể gặp các triệu chứng như chóng mặt, co giật, rối loạn thị giác hoặc thay đổi hành vi do khối u làm tăng áp lực bên trong hộp sọ.

4.4. Cơ thể thiếu dinh dưỡng

Thiếu sắt, vitamin B12, magie hoặc suy nhược kéo dài có thể khiến não bộ thiếu năng lượng và hoạt động kém hiệu quả. Điều này dễ gây đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi và làm rối loạn chu kỳ ngủ – thức tự nhiên của cơ thể. Tình trạng thiếu ngủ kéo dài tiếp tục làm cơ thể suy nhược nặng hơn. 

4.5. Đau nửa đầu

Đau nửa đầu (Migraine) thường đặc trưng bởi cảm giác đau nhói, giật theo nhịp mạch, chủ yếu xuất hiện ở một bên đầu và có thể thay đổi vị trí qua từng đợt đau. Cơn đau thường trở nên nghiêm trọng hơn khi vận động, tiếp xúc ánh sáng mạnh hoặc tiếng ồn, kèm theo buồn nôn, nôn, hoa mắt hay rối loạn thị giác tạm thời.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm khả năng lao động và chất lượng sống ở người dưới 50 tuổi. Những cơn đau kéo dài, tái phát nhiều lần – đặc biệt vào ban đêm hoặc sáng sớm – khiến người bệnh khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu giấc và dễ thức giấc giữa đêm. Ngược lại, tình trạng thiếu ngủ kéo dài cũng có thể trở thành yếu tố kích hoạt các cơn migraine xuất hiện dữ dội hơn.

5. Điều trị chứng đau đầu mất ngủ

5.1. Lựa chọn bệnh để chữa trị trước

Nếu tình trạng đau đầu mất ngủ khởi phát từ các bệnh lý như Migraine, viêm xoang, tăng huyết áp hay rối loạn lo âu, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị triệt để các nguyên nhân này, thay vì chỉ lạm dụng thuốc giảm đau hoặc thuốc ngủ để giải quyết triệu chứng tạm thời. 

Đặc biệt, bạn không nên chủ quan và cần nhanh chóng thăm khám bác sĩ chuyên khoa Thần kinh nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau:

• Đau đầu kéo dài nhiều ngày.
• Mất ngủ liên tục trên 2–3 tuần.
• Đau đầu dữ dội bất thường.
• Đau kèm yếu tay chân, méo miệng, giảm trí nhớ.
• Đau đầu đánh thức giữa đêm.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hiện đại (MRI tích hợp AI, CT 128 lát cắt), sẵn sàng đồng hành giúp bạn tìm lại giấc ngủ ngon và sức khỏe ổn định. 

Để được tư vấn chuyên sâu và đặt lịch hẹn ưu tiên với bác sĩ Chuyên khoa, quý khách vui lòng liên hệ Hotline: 1800 6767 (Nhấn phím 2).

5.2. Thêm những thực phẩm hỗ trợ điều trị đau đầu mất ngủ vào thực đơn hàng ngày

Người bị đau đầu mất ngủ nên ưu tiên bổ sung các thực phẩm giàu dưỡng chất tốt cho não bộ và giấc ngủ như:

• Cá béo giàu omega-3 (cá hồi, cá thu, cá ngừ…)
• Hạnh nhân, óc chó
• Chuối
• Yến mạch
• Sữa ấm
• Rau xanh đậm
• Thực phẩm giàu magie và vitamin nhóm B

Bên cạnh đó, người bệnh cũng nên hạn chế các thực phẩm và đồ uống dễ kích thích thần kinh hoặc làm giấc ngủ bị gián đoạn như:

• Cà phê sau chiều tối
• Rượu bia
• Đồ ăn nhiều đường
• Thức ăn cay nóng trước khi ngủ

5.3. Kết hợp nghỉ ngơi – rèn luyện phù hợp

Để kiểm soát tốt tình trạng đau đầu mất ngủ, người bệnh nên xây dựng một lối sống khoa học, giúp ổn định nhịp sinh học và hạn chế tối đa các tác nhân kích thích cơn đau thông qua các thói quen “vệ sinh giấc ngủ” sau [2]:

• Đi ngủ và thức dậy đúng giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần.
• Hạn chế thay đổi giờ ngủ quá 60–90 phút so với lịch sinh hoạt thường ngày.
• Không sử dụng điện thoại, máy tính hoặc làm việc trên giường ngủ.
• Giữ phòng ngủ yên tĩnh, tối và thoáng mát.
• Đặt điện thoại, máy tính bảng ra khỏi phòng ngủ để tránh bị phân tâm khi thức giấc giữa đêm.
• Tạo thói quen thư giãn trước khi ngủ như đọc sách, nghe nhạc nhẹ, thiền, giãn cơ hoặc uống trà ấm.

Nhiều nghiên cứu thực tiễn đã chứng minh rằng việc tuân thủ các quy tắc vệ sinh giấc ngủ giúp giảm đáng kể tần suất bùng phát các cơn đau đầu và đau nửa đầu (Migraine).

6. Ngủ bao nhiêu mỗi ngày là đủ?

Người trưởng thành khỏe mạnh cần ngủ khoảng 7–9 giờ mỗi đêm để cơ thể và não bộ được phục hồi đầy đủ. Nhu cầu giấc ngủ thay đổi theo từng độ tuổi [10]:

Nếu đã ngủ đủ giấc và áp dụng các biện pháp thay đổi lối sống nhưng tình trạng đau đầu hoặc mất ngủ vẫn kéo dài nhiều tuần, người bệnh nên thăm khám sớm tại chuyên khoa thần kinh để được đánh giá nguyên nhân và điều trị toàn diện. 

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thăm khám đa chuyên khoa từ Nội thần kinh đến Ngoại thần kinh, hỗ trợ chẩn đoán và điều trị nhiều nguyên nhân gây đau đầu mất ngủ như: migraine (đau nửa đầu), thiếu máu não, rối loạn tiền đình, viêm xoang, tăng huyết áp, rối loạn lo âu – trầm cảm, ngưng thở khi ngủ, đau đầu do căng thẳng, thoái hóa cột sống cổ hay các bệnh lý thần kinh nghiêm trọng như u não.

Đồng hành cùng người bệnh là đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, có hơn 30 năm công tác trong lĩnh vực thần kinh, từng tu nghiệp chuyên sâu tại Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc… với định hướng điều trị cá thể hóa, tận tâm và theo dõi sát tình trạng người bệnh.

Bệnh viện cũng đầu tư hệ thống thiết bị y tế hiện đại hỗ trợ chẩn đoán chính xác nguyên nhân đau đầu mất ngủ như MRI tích hợp AI, CT 128 lát cắt giúp phát hiện sớm tổn thương thần kinh – mạch máu não, hỗ trợ tầm soát đột quỵ và bệnh lý sọ não, cùng nhiều hệ thống xét nghiệm – chẩn đoán hình ảnh tiên tiến giúp nâng cao hiệu quả điều trị và rút ngắn thời gian hồi phục cho người bệnh.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.