TIỂU ĐƯỜNG TUÝP 1: NGUYÊN NHÂN VÀ TRIỆU CHỨNG

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tiểu đường tuýp 1 có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến tim mạch, thần kinh, thận, mắt và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Dưới sự tư vấn chuyên môn của BS.CKII Nguyễn Thị Mộng Tùng giữ vai trò bác sĩ Nội tiết tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, bài viết dưới đây sẽ cung cấp những thông tin cần biết về tiểu đường tuýp 1, từ nguyên nhân, triệu chứng đến các phương pháp điều trị và kiểm soát bệnh hiệu quả. 

1. Nguyên nhân gây ra đái tháo đường type 1

Đái tháo đường (hay tiểu đường tuýp 1) chiếm 10% trong tổng số người mắc bệnh tiểu đường. Bệnh xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công nhầm các tế bào sản xuất insulin (được gọi là tế bào beta) trong tuyến tụy, khiến cơ thể không còn hoặc còn rất ít insulin. Điều này dẫn đến việc lượng đường trong máu người bệnh không hóa thành năng lượng. 

Nguyên nhân chính xác gây tiêu đường tuýp 1 vẫn chưa được xác định. Tuy nhiên, các nghiên cứu dựa trên các trường hợp mắc bệnh cho thấy bệnh có liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và các tác nhân từ môi trường như từ một số loại virus hoặc tác nhân môi trường khác có thể kích hoạt phản ứng tự miễn, khiến hệ miễn dịch tấn công và phá hủy các tế bào sản xuất insulin của tuyến tụy.

2. Đái tháo đường type 1 có di truyền không?

Theo bác sĩ Tùng, yếu tố di truyền được xem là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường tuýp 1. Cụ thể, nguy cơ mắc tiểu đường tuýp 1 được ghi nhận như sau:

• Khoảng 0,4% ở người không có tiền sử gia đình mắc bệnh.
• Từ 1% đến 4% nếu mẹ ruột mắc tiểu đường tuýp 1.
• Khoảng 5,9% nếu cha ruột mắc tiểu đường tuýp 1.
• Từ 10% đến 25% nếu cả cha và mẹ đều mắc bệnh.

Tuy nhiên, việc mang gen nguy cơ cũng không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh và chế độ ăn uống hay lối sống không phải là nguyên nhân gây tiểu đường tuýp 1. 

3. Triệu chứng đái tháo đường type 1

Bệnh tiểu đường tuýp 1 thường diễn tiến vài tháng đến vài năm trước khi xuất hiện các dấu hiệu cụ thể. Các triệu chứng có thể hình thành và khởi phát trong một thời gian ngắn từ vài tuần đến vài tháng, bao gồm: 

• Đi tiểu nhiều: cơ thể tăng thải lượng đường dư thừa trong máu qua thận dẫn đến tình trạng tiểu nhiều.
• Khát nước hơn bình thường: khi tiểu nhiều cơ thể sẽ mất nước, khô miệng và khát nước.
• Uống nước nhiều: khi cơ thể bị mất nước sẽ cố gắng bù trừ bằng cách uống nhiều nước, đặc biệt là các loại nước ngọt.
• Giảm cân/Cảm thấy đói nhanh (đặc biệt là sau khi ăn). Khi glucose đi ra ngoài cơ thể qua đường tiểu sẽ mang theo calo. Điều này giải thích vì sao nhiều người có lượng đường trong máu cao lại có xu hướng giảm cân hoặc xuất hiện tình trạng nhanh đói. Mất nước cũng là một trong những yếu tố gây sụt cân.
• Mệt mỏi
• Mờ mắt
• Thường xuyên bị nhiễm trùng da, đường tiết niệu hoặc âm đạo
• Cáu kỉnh hoặc thay đổi tâm trạng
• Đái dầm mới xuất hiện ở trẻ trước đó không có

Các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng hơn ở người bệnh tiểu đường tuýp 1 bao gồm:

• Bứt rứt, lú lẫn
• Thở nhanh sâu (nhịp thở Kussmaul)
• Hơi thở có mùi trái cây (mùi táo chín…)
• Đau bụng
• Mất ý thức (hiếm gặp)

Khi xuất hiện các triệu chứng trên, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và điều trị kịp thời. Nếu không được can thiệp sớm, tình trạng này có thể tiến triển nhanh và đe dọa tính mạng. 

Liên hệ Hotline 19006767 (nhánh 2) ngay để được tư vấn miễn phí và hỗ trợ đặt lịch khám cùng các chuyên gia. 

4. Đối tượng có nguy cơ mắc tiểu đường tuýp 1

Tiểu đường tuýp 1 có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và cả hai giới. Tuy nhiên, bệnh thường được chẩn đoán ở trẻ em từ 4 đến 7 tuổi và thanh thiếu niên từ 10 đến 14 tuổi. 

Những người có tiền sử gia đình mắc tiểu đường tuýp 1, đặc biệt là cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh, có nguy cơ cao hơn so với người bình thường. 

Ngoài ra, người mang các gen liên quan đến bệnh tự miễn cũng có nguy cơ phát triển tiểu đường tuýp 1 cao hơn. 

5. Chẩn đoán bệnh đái tháo đường type 1

Khi nghi ngờ mắc tiểu đường tuýp 1, bác sĩ sẽ chỉ định một số xét nghiệm để xác định tình trạng tăng đường huyết, đánh giá khả năng sản xuất insulin của cơ thể và phân biệt với các loại tiểu đường khác. 

• Xét nghiệm đường huyết lúc đói: Xét nghiệm đường huyết là phương pháp phổ biến để chẩn đoán tiểu đường tuýp 1. Người bệnh cần nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước khi thực hiện.
• Xét nghiệm HbA1c: Xét nghiệm phản ánh mức đường huyết trung bình trong 2-3 tháng gần nhất. 
• Xét nghiệm kháng thể: Trong trường hợp nghi ngờ tiểu đường tuýp 1, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm các tự kháng thể liên quan đến bệnh. Sự hiện diện của các kháng thể này cho thấy hệ miễn dịch đang tấn công các tế bào beta của tuyến tụy, hỗ trợ phân biệt tiểu đường tuýp 1 với tiểu đường tuýp 2. 
• Xét nghiệm ketones: Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm ketones trong máu hoặc nước tiểu. Nồng độ ketones tăng cao có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiễm toan ceton do đái tháo đường – một biến chứng cấp cứu nguy hiểm cần được điều trị kịp thời. 

Việc chẩn đoán sớm tiểu đường tuýp 1 có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát đường huyết, ngăn ngừa các biến chứng cấp tính nguy hiểm.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cần thiết trong chẩn đoán và theo dõi đái tháo đường type 1 trên hệ thống xét nghiệm đạt chuẩn ISO 15189:2022. 

Cùng với đội ngũ bác sĩ Nội tiết giàu kinh nghiệm và thời gian trả kết quả nhanh chóng, bệnh viện hỗ trợ phát hiện sớm bệnh, đánh giá nguy cơ biến chứng và xây dựng kế hoạch điều trị cá thể hóa cho từng người bệnh.

Liên hệ Hotline 19006767 (nhánh 2) để được tư vấn, thăm khám và tầm soát tiểu đường.

6. Biến chứng nguy hiểm của bệnh tiểu đường tuýp 1

Nếu không được kiểm soát tốt, đái tháo đường type 1 có thể gây tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể do tình trạng tăng đường huyết kéo dài. 

6.1 Bệnh tim và mạch máu

Người mắc tiểu đường tuýp 1 có nguy cơ cao mắc các bệnh lý tim mạch như bệnh động mạch vành, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, xơ vữa động mạch và tăng huyết áp. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm gia tăng tỷ lệ tử vong ở người bệnh đái tháo đường. 

6.2 Bệnh thần kinh (tổn thương dây thần kinh)

Đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng dây thần kinh, đặc biệt ở tay và chân. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như tê bì, châm chích, nóng rát hoặc đau ở các đầu chi. Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể mất cảm giác ở bàn chân hoặc bàn tay.

Ngoài ra, tổn thương thần kinh còn có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, gây buồn nôn, táo bón, tiêu chảy hoặc ảnh hưởng đến chức năng sinh lý ở nam giới.

6.3 Bệnh thận đái tháo đường

Đái tháo đường có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ tại thận, làm suy giảm chức năng lọc của cơ quan này. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ tiến triển đến suy thận mạn hoặc bệnh thận giai đoạn cuối, cần lọc máu hoặc ghép thận để duy trì sự sống. 

6.4 Tổn thương mắt

Biến chứng mắt thường gặp nhất là bệnh võng mạc đái tháo đường, xảy ra khi các mạch máu trong võng mạc bị tổn thương. Tình trạng này có thể gây suy giảm thị lực, thậm chí mù lòa nếu không được điều trị. Ngoài ra, người bệnh cũng có nguy cơ cao mắc đục thủy tinh thể và tăng nhãn áp. 

6.5 Bàn chân đái tháo đường

Tổn thương thần kinh kết hợp với tình trạng giảm lưu thông máu đến chân làm tăng nguy cơ loét, nhiễm trùng và chậm lành vết thương ở bàn chân. Nếu không được chăm sóc đúng cách, các tổn thương này có thể tiến triển thành hoại tử và buộc người bệnh phải cắt cụt chi. 

6.6 Nhiễm trùng da và miệng

Người mắc đái tháo đường type 1 dễ bị nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nấm hơn người bình thường. Các vấn đề thường gặp bao gồm nhiễm trùng da, nấm da, viêm nướu, viêm nha chu và khô miệng. 

6.7 Các biến chứng khi mang thai

Phụ nữ mắc tiểu đường tuýp 1 cần kiểm soát đường huyết chặt chẽ trước và trong thai kỳ. Đường huyết cao có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, thai lưu, dị tật bẩm sinh, tiền sản giật và các biến chứng nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi. 

7. Phương pháp điều trị đái tháo đường tuýp 1

Hiện nay, chưa có cách ngăn ngừa hiệu quả bệnh tiểu đường tuýp 1 nhưng bệnh có thể điều trị thành công bằng cách:

• Thực hiện lối sống lành mạnh theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Kiểm soát tốt lượng đường trong máu.
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ.
• Tiếp cận được các kiến thức và được hỗ trợ cách tự quản lý bệnh đái tháo đường.

7.1 Insulin

Insulin là phương pháp điều trị bắt buộc đối với người mắc tiểu đường tuýp 1. Do tuyến tụy không còn khả năng sản xuất đủ insulin, người bệnh cần được bổ sung insulin hằng ngày để kiểm soát đường huyết và cung cấp năng lượng cho các tế bào trong cơ thể. 

Hiện nay có nhiều loại insulin khác nhau với thời gian khởi phát và thời gian tác dụng khác nhau. Tùy theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và mức độ kiểm soát đường huyết của người bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. 

Insulin thường được sử dụng thông qua các phương pháp như tiêm bằng bơm kim tiêm, bút tiêm insulin hoặc máy bơm insulin tự động.

Việc sử dụng insulin, người bệnh cần theo dõi đường huyết thường xuyên theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc duy trì đường huyết trong ngưỡng mục tiêu không chỉ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả mà còn góp phần phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm của đái tháo đường type 1. Người bệnh cũng cần lưu ý nguy cơ hạ đường huyết do sử dụng quá liều insulin và cần được hướng dẫn cách nhận biết, xử trí kịp thời.

7.2 Thay đổi lối sống

Duy trì lối sống lành mạnh là một phần quan trọng trong điều trị tiểu đường tuýp 1. Người bệnh nên tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ. 

Bên cạnh đó, cần cân đối giữa chế độ ăn, hoạt động thể chất đều đặn và liều insulin để kiểm soát đường huyết hiệu quả và hạn chế nguy cơ biến chứng của bệnh tiểu đường. 

7.3 Chế độ ăn

Người bệnh cần hiểu rõ ảnh hưởng của từng nhóm thực phẩm đến đường huyết để xây dựng thực đơn phù hợp với tình trạng sức khỏe và kế hoạch điều trị. 

Để được tư vấn chế độ dinh dưỡng và theo dõi điều trị đái tháo đường type 1, người bệnh nên thăm khám với bác sĩ Nội tiết và chuyên gia dinh dưỡng. 

Liên hệ Hotline 19006767 (nhánh 2) để được tư vấn và đặt lịch khám tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.