VIÊM TAI GIỮA – NGUYÊN NHÂN, DẤU HIỆU, CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ

Bài viết dưới đây được tư vấn chuyên môn bởi ThS.BS.CKII Lê Nhật Vinh – Phụ trách Khoa Liên chuyên khoa Mắt – Tai Mũi Họng – Răng Hàm Mặt – Da Liễu tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết cũng như các phương pháp điều trị viêm tai giữa hiệu quả.

1. Viêm tai giữa là gì?

Viêm tai giữa là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại khoang tai giữa, chủ yếu do nhiễm trùng hoặc nhiễm khuẩn. Bệnh lý này thường gặp ở trẻ nhỏ trong độ tuổi từ 6 đến 24 tháng, với khoảng 80% trẻ em từng mắc viêm tai giữa ít nhất một lần trước tuổi đi học. 

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, viêm tai giữa có thể dẫn đến nhiều di chứng và biến chứng nguy hiểm như: thủng màng nhĩ, suy giảm thính lực, viêm màng não, viêm não. Ở trẻ nhỏ, bệnh còn ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ, trí tuệ và khả năng giao tiếp xã hội.

Chính vì vậy, việc theo dõi sát các triệu chứng và thăm khám tại cơ sở y tế khi nghi ngờ mắc bệnh là rất quan trọng để được tư vấn và điều trị đúng cách.

2. Tìm hiểu về cấu trúc và chức năng của tai

Tai người được cấu tạo thành ba phần chính: tai ngoài, tai giữa và tai trong. Trong đó, tai giữa nằm phía sau màng nhĩ, bao gồm các cấu trúc như hòm nhĩ, chuỗi xương con thính giác và các cơ xương con. Tai giữa đóng vai trò quan trọng trong việc khuếch đại và truyền tải âm thanh từ môi trường bên ngoài vào tai trong, đồng thời góp phần duy trì khả năng giữ thăng bằng của cơ thể.

Tai giữa đóng vai trò trung gian truyền tải âm thanh một cách hiệu quả. Khi tai giữa bị tổn thương hoặc viêm nhiễm, chức năng dẫn truyền âm thanh sẽ bị ảnh hưởng, dẫn đến giảm thính lực, đau tai, ù tai. Nếu tình trạng kéo dài hoặc diễn tiến nặng, viêm tai giữa có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như thủng màng nhĩ, viêm xương chũm hoặc tổn thương thính lực vĩnh viễn.

Hiểu rõ cấu trúc và vai trò của từng bộ phận tai giúp lý giải tại sao viêm tai giữa, dù là một bệnh lý phổ biến, lại cần được phát hiện và điều trị sớm để bảo vệ khả năng nghe và sự phát triển toàn diện của người bệnh, đặc biệt là trẻ nhỏ.

3. Các loại viêm tai giữa

Bệnh viêm tai giữa được chia thành ba dạng chính bao gồm viêm tai giữa cấp, viêm tai giữa mạn tính và viêm tai giữa ứ dịch. 

3.1 Viêm tai giữa cấp tính

Viêm tai giữa cấp là tình trạng viêm niêm mạc tai giữa, thường xuất hiện đột ngột và liên quan đến rối loạn chức năng vòi nhĩ. Nguyên nhân chủ yếu là do virus gây nhiễm trùng đường hô hấp trên, làm cản trở quá trình dẫn lưu dịch từ tai giữa xuống họng.

3.2 Viêm tai giữa mạn tính

Viêm tai giữa mạn tính là tình trạng viêm nhiễm kéo dài trong tai giữa, dẫn đến tổn thương mô và có thể gây thủng màng nhĩ. Bệnh thường kèm theo chảy dịch tai tái phát nhiều lần và nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến thính lực.

3.3 Viêm tai giữa ứ dịch

Viêm tai giữa ứ dịch (còn gọi là viêm tai giữa tiết dịch) xảy ra khi dịch tích tụ trong hòm nhĩ mà không có dấu hiệu viêm cấp rõ rệt. Người bệnh có thể cảm thấy đầy tai, áp lực trong tai, giảm thính lực nhẹ và đôi khi kèm theo triệu chứng toàn thân như sốt nhẹ, đau tai hoặc chảy dịch tai.

4. Nguyên nhân bị viêm tai giữa

Nguyên nhân gây ra bệnh viêm tai giữa thường là nhiễm trùng do virus, vi khuẩn hoặc các bệnh lý khác như cúm, cảm lạnh, dị ứng. 

Ở trẻ nhỏ, nguy cơ mắc viêm tai giữa cao hơn do cấu trúc vòi nhĩ (ống nối giữa tai giữa và vòm họng) chưa phát triển hoàn thiện, cộng với hệ miễn dịch còn non yếu, dễ bị tấn công bởi các tác nhân gây bệnh.

Ngoài ra, một nguyên nhân phổ biến khác là do viêm VA (tổ chức lympho ở vòm mũi họng). Khi VA bị viêm và sưng to, sẽ chèn ép hoặc làm tắc nghẽn vòi nhĩ, cản trở quá trình dẫn lưu dịch từ tai giữa xuống họng, tạo điều kiện cho nhiễm trùng phát triển. Tình trạng này gặp nhiều hơn ở trẻ em so với người trưởng thành.

5. Triệu chứng viêm tai giữa

Bệnh viêm tai giữa thường đi kèm các triệu chứng ở trẻ em bao gồm:

• Đau tai, khó nghe, khó chịu trong tai.
• Chán ăn, khó ngủ, hay khóc, nôn trớ ở trẻ nhỏ.
• Nghe kém, phản ứng với âm thanh kém.
• Sốt cao lên đến 39-40 độ C, có thể co giật.
• Đi ngoài lỏng, đi ngoài nhiều lần, rối loạn tiêu hóa

Các dấu hiệu viêm tai giữa ở người lớn gồm: có chất lỏng chảy ra từ tai, khó nghe và đau tai.

6. Đối tượng dễ bị viêm tai giữa

• Trẻ em từ 6 đến 24 tháng tuổi

Trẻ nhỏ có cấu trúc tai chưa phát triển hoàn chỉnh, đặc biệt là vòi nhĩ ngắn và nằm ngang, dễ bị tắc nghẽn khi nhiễm trùng đường hô hấp. Hệ miễn dịch của trẻ cũng chưa hoàn thiện, khiến khả năng chống lại vi khuẩn kém hơn người lớn.

• Trẻ có tiền sử viêm mũi họng hoặc viêm VA

Các bệnh lý như viêm họng, viêm VA, viêm amidan, viêm xoang có thể là nguyên nhân dẫn đến viêm tai giữa ở trẻ em.

• Trẻ sống trong môi trường ô nhiễm hoặc tiếp xúc với khói thuốc lá

Khói thuốc lá và ô nhiễm không khí làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp, từ đó dễ dẫn đến viêm tai giữa.

• Người lớn có bệnh lý tai mũi họng mãn tính

Người lớn mắc các bệnh lý như viêm mũi dị ứng, viêm xoang mãn tính, hoặc có khối u lành tính trong vùng tai mũi họng cũng có nguy cơ mắc viêm tai giữa.

7. Chẩn đoán viêm tai giữa

7.1 Thăm khám tai

Bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám tai để kiểm tra các dấu hiệu bất thường, trong đó quan trọng nhất là tình trạng của màng nhĩ. Phương pháp thường dùng gồm:

• Soi tai bằng khí nén: Giúp đánh giá độ di động của màng nhĩ. Các dấu hiệu như phồng, sung huyết, tụ mủ hoặc vỡ mủ là bằng chứng quan trọng gợi ý viêm tai giữa.

• Nội soi tai: Nhờ sự phát triển của nội soi tai hiện nay, bác sĩ có thể quan sát màng nhĩ rõ nét hơn, ngay cả ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Nội soi giúp phát hiện sớm tình trạng sung huyết, dịch mủ và đánh giá chính xác tình trạng tổn thương màng nhĩ.

Để chẩn đoán chính xác viêm tai giữa và các bệnh lý Tai – Mũi – Họng khác, kỹ thuật nội soi ống mềm hiện đại đang được áp dụng tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, mang đến nhiều ưu điểm vượt trội cho người bệnh. Với ống soi siêu nhỏ chỉ 2.6mm, công nghệ ánh sáng dải tần hẹp (NBI) và hình ảnh sắc nét, nội soi ống mềm không chỉ giúp phát hiện sớm tình trạng tràn dịch, viêm nhiễm ở tai giữa mà còn hỗ trợ tầm soát tổn thương ác tính.

7.2 Khám các bộ phận khác

Ngoài khám tai, bác sĩ có thể kiểm tra thêm các cơ quan liên quan như mũi, họng và vùng cổ nhằm phát hiện các yếu tố nguy cơ liên quan (viêm mũi, viêm họng, viêm VA…) có thể dẫn đến hoặc làm nặng thêm tình trạng viêm tai giữa.

8. Biến chứng viêm tai giữa

Nếu viêm tai giữa được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, bệnh có thể khỏi hoàn toàn mà không để lại di chứng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, viêm tai giữa không điều trị kịp thời hoặc không đúng phác đồ có thể dẫn đến những biến chứng nặng nề, cụ thể như sau:

• Thủng màng nhĩ do viêm tai giữa: Áp lực mủ ứ đọng trong tai giữa làm màng nhĩ căng phồng, gây đau nhiều và sốt cao. Khi màng nhĩ bị thủng, mủ thoát ra ngoài giúp giảm đau và hạ sốt. Nếu lỗ thủng nhỏ và được điều trị kịp thời, màng nhĩ có thể tự lành; ngược lại, nếu tiến triển thành mạn tính, lỗ thủng không tự hồi phục, gây suy giảm thính lực.
• Viêm tai giữa mạn tính: Viêm tai giữa cấp không điều trị triệt để có thể tiến triển thành mạn tính, với các triệu chứng như chảy mủ tai dai dẳng, nghe kém, ù tai. Trường hợp nhẹ thường không phá hủy xương và ít gây biến chứng nếu kiểm soát tốt.
• Viêm tai giữa mạn tính có tổn thương xương (hồi viêm): Ở thể nặng, viêm tai giữa mạn tính có thể xuất hiện các đợt viêm bùng phát (hồi viêm) với triệu chứng đau tai, đau đầu, sốt cao, chảy mủ hôi. Đây là giai đoạn dễ gây biến chứng nguy hiểm như viêm xương chũm, viêm màng não, áp-xe não.
• Hoại tử tai giữa, viêm tai trong: Viêm tai giữa kéo dài có thể gây hoại tử chuỗi xương con, dẫn đến điếc hoàn toàn. Nếu viêm lan vào tai trong, người bệnh còn có thể chóng mặt, mất thăng bằng nghiêm trọng. Trong một số trường hợp, tổn thương còn ảnh hưởng đến dây thần kinh số VII, gây liệt mặt.

9. Điều trị bệnh viêm tai giữa

9.1 Điều trị bằng thuốc

Tùy vào mức độ viêm tai giữa, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ điều trị phù hợp, bao gồm:

• Kháng sinh (trường hợp nhiễm khuẩn).

• Kháng histamin, corticoid, thuốc chống phù nề để giảm viêm và kiểm soát triệu chứng.

• Thuốc nhỏ mũi, xịt mũi, hoặc bơm hơi vòi nhĩ giúp cải thiện thông khí tai giữa.

• Thuốc nhỏ tai, dung dịch sát trùng hoặc nước muối sinh lý được sử dụng theo chỉ định nếu có thủng màng nhĩ.
  

Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc của bác sĩ, tránh tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi liều lượng.

9.2 Phẫu thuật

Khi viêm tai giữa kéo dài, tái phát hoặc điều trị nội khoa không hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp ngoại khoa:

• Nạo VA, cắt amidan: Áp dụng cho trường hợp viêm tái phát do VA hoặc amidan phì đại gây tắc vòi nhĩ.
• Đặt ống thông khí màng nhĩ: Giúp dẫn lưu dịch tai giữa và cải thiện thính lực.
  

Trong trường hợp viêm tai giữa mạn tính ứ mủ nghi ngờ có cholesteatoma hoặc biến chứng (sốt cao, chóng mặt, đau tai nặng), bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm hình ảnh như CT Scan, MRI để đánh giá chi tiết. Nếu phát hiện mô hạt tái phát hoặc dai dẳng, người bệnh có thể được tư vấn sinh thiết tai để xác định chính xác tình trạng tổn thương.

10. Phòng ngừa bệnh viêm tai giữa

Để giảm nguy cơ mắc viêm tai giữa, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa sau:

• Tiêm ngừa đầy đủ cho trẻ, bao gồm vắc xin phòng cúm, vắc xin phế cầu…
• Tránh tiếp xúc với khói thuốc lá và môi trường ô nhiễm.
• Giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, hạn chế dùng chung đồ ăn, vật dụng.
• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt trong mùa lạnh.
• Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, luyện tập thể dục đều đặn để tăng cường sức đề kháng.
  Vệ sinh tai đúng cách, tránh ngoáy tai sâu hoặc sử dụng dụng cụ không an toàn.
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài, đặc biệt trong môi trường đông người hoặc mùa dịch bệnh.
• Khám tai mũi họng định kỳ để phát hiện và xử lý sớm các vấn đề tai mũi họng.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thăm khám và điều trị bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng giàu kinh nghiệm, kết hợp hệ thống trang thiết bị hiện đại và phác đồ điều trị được cá thể hóa theo từng tình trạng bệnh. Nhờ đó, quá trình điều trị đạt hiệu quả tối ưu, đồng thời góp phần hạn chế nguy cơ tái phát và các biến chứng. Để được tư vấn hoặc đặt lịch khám, vui lòng liên hệ Hotline 1800 6767 (nhánh 2).

11. Câu hỏi thường gặp về bệnh viêm tai giữa

11.1 Bệnh viêm tai giữa có nguy hiểm không?

Viêm tai giữa nếu được phát hiện và điều trị sớm thường không gây nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu để kéo dài hoặc điều trị không đúng cách, bệnh có thể gây biến chứng nghiêm trọng như thủng màng nhĩ, giảm thính lực, viêm xương chũm, thậm chí viêm màng não.

11.2 Bệnh viêm tai giữa có lây không?

Viêm tai giữa bản thân không phải là bệnh lây nhiễm trực tiếp. Tuy nhiên, các nguyên nhân gây viêm tai giữa, như nhiễm trùng đường hô hấp trên (cảm lạnh, cúm, viêm mũi họng), có thể lây lan qua tiếp xúc gần.

11.3 Bị viêm tai giữa nên nằm nghiêng bên nào?

Người bị viêm tai giữa nên nằm nghiêng về bên tai lành để hạn chế áp lực lên tai bị viêm, giúp giảm đau và hỗ trợ dẫn lưu dịch dễ dàng hơn. Nếu hai tai đều bị viêm, nên tham khảo tư vấn trực tiếp từ bác sĩ.

11.4 Viêm tai giữa có tự khỏi được không?

Một số trường hợp viêm tai giữa nhẹ có thể tự khỏi. Tuy nhiên, hầu hết các trường hợp cần được thăm khám và điều trị theo chỉ định bác sĩ, đặc biệt khi có dấu hiệu đau nhiều, sốt cao, chảy dịch tai để tránh biến chứng nguy hiểm.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn có áp dụng Bảo hiểm y tế và Bảo hiểm sức khỏe.