RÒ HẬU MÔN – NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG, CÁCH CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

1. Rò hậu môn là gì?

Rò hậu môn (hay còn gọi là bệnh mạch lươn) là tình trạng xuất hiện một đường hầm bất thường nối từ bên trong ống hậu môn ra vùng da xung quanh hậu môn. Bệnh thường xuất hiện sau áp xe hậu môn, ổ nhiễm trùng đã thoát hết mủ viêm nhưng đường dẫn lưu không lành hoàn toàn và tồn tại thành đường rò.

Đường rò có thể đơn giản hoặc có nhiều nhánh, đi xuyên qua các mô và cơ thắt hậu môn. Người bệnh thường nhận thấy một lỗ nhỏ quanh hậu môn kèm theo tình trạng chảy dịch, chảy mủ, sưng đau hoặc tái phát áp xe nhiều lần.

Rò hậu môn thường khó tự lành và cần điều trị để loại bỏ đường rò, kiểm soát nhiễm trùng, nhằm bảo tồn chức năng cơ thắt và hạn chế nguy cơ tái phát.

2. Nguyên nhân gây ra lỗ rò hậu môn

2.1. Áp xe hậu môn – trực tràng

Như đã đề cập ở phần đầu của bài, đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây rò hậu môn. Khi các tuyến nhỏ bên trong hậu môn bị tắc và nhiễm trùng, mủ tích tụ tạo thành ổ áp xe. Sau khi áp xe tự vỡ hoặc được rạch dẫn lưu, nếu đường thoát mủ không lành hoàn toàn, đường rò có thể hình thành và tồn tại giữa ống hậu môn với vùng da bên ngoài.

Vì vậy, người từng bị áp xe hậu môn – trực tràng, đặc biệt khi áp xe tái phát nhiều lần, cần chú ý đến nguy cơ hình thành rò hậu môn.

2.2. Bệnh Crohn

Bệnh Crohn gây viêm mạn tính đường tiêu hóa. Khi tình trạng viêm ảnh hưởng sâu đến vùng hậu môn – trực tràng, người bệnh có thể xuất hiện áp xe và hình thành đường rò. 

Rò hậu môn liên quan bệnh Crohn thường có thể phức tạp, nhiều nhánh và dễ tái phát, do đó việc điều trị có thể cần kết hợp kiểm soát bệnh Crohn với can thiệp ngoại khoa.

2.3. Một số nguyên nhân khác

Ít phổ biến hơn, rò hậu môn có thể liên quan đến viêm túi thừa, viêm tuyến mồ hôi mủ, bệnh lao, HIV hoặc một số nhiễm trùng khác. Chấn thương, phẫu thuật vùng hậu môn – trực tràng hoặc tổn thương do xạ trị vùng chậu cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành đường rò.

3. Triệu chứng rò hậu môn

Một số dấu hiệu rò hậu môn thường gặp gồm:

• Lỗ nhỏ quanh hậu môn: Có thể nhìn thấy trên da, có lúc lỗ nhỏ này đóng lại rồi tiếp tục tái phát.
• Chảy mủ hoặc dịch: Dịch chảy từ lỗ rò, có mùi khó chịu và làm vùng hậu môn thường xuyên ẩm ướt.
• Đau hậu môn: Đau âm ỉ hoặc đau tăng khi ngồi, vận động, ho hay đại tiện.
• Sưng đỏ quanh hậu môn: Vùng da quanh đường rò có thể sưng, đỏ và kích ứng; sưng đau tăng có thể gợi ý hình thành áp xe.
• Chảy máu: Có thể xuất hiện máu chảy từ lỗ rò hoặc khi đại tiện.
• Sốt, mệt mỏi: Có thể xuất hiện khi đường rò kèm nhiễm trùng hoặc hình thành áp xe.
• Rối loạn kiểm soát đại tiện: Dấu hiệu ít gặp hơn, xuất hiện khi rò hậu môn tiến triển phức tạp hoặc liên quan đến cơ thắt hậu môn.

Tóm lại, các triệu chứng rò hậu môn thường xuất hiện ở vùng da quanh hậu môn và có thể kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. 

4. Các phương pháp chẩn đoán rò hậu môn

Chẩn đoán rò hậu môn không chỉ giúp phát hiện đường rò mà còn xác định vị trí lỗ rò, hướng đi, các nhánh phụ và mức độ liên quan với cơ thắt hậu môn. Để chẩn đoán được các tình trạng này, bác sĩ có thể thực hiện 

4.1. Khám hậu môn – trực tràng

Bác sĩ quan sát vùng da quanh hậu môn để tìm lỗ rò ngoài, vị trí chảy dịch hoặc mủ, vùng sưng đỏ và ổ áp xe nếu có. 

Đồng thời, bác sĩ có thể thực hiện thăm trực tràng bằng tay để đánh giá tổn thương bên trong và chức năng cơ thắt hậu môn.

4.2. Nội soi hậu môn – trực tràng

Nội soi giúp bác sĩ quan sát bên trong ống hậu môn và trực tràng, hỗ trợ tìm lỗ rò trong cũng như phát hiện các tổn thương đi kèm. 

Nếu bác sĩ nghi ngờ người bệnh có thể bệnh Crohn, viêm loét đại tràng hoặc bệnh lý đại trực tràng khác, người bệnh có thể được chỉ định nội soi đại tràng.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn đầu tư hệ thống nội soi tiêu hóa Olympus EVIS X1 CV-1500 chuẩn công nghệ Nhật Bản, với hình ảnh 4K sắc nét hỗ trợ bác sĩ quan sát rõ niêm mạc và phát hiện các tổn thương đường tiêu hóa. 

Đặc biệt, hệ thống nội soi Olympus EVIS X1 CV-1500 tích hợp nhiều công nghệ tăng cường hình ảnh như TXI giúp làm nổi bật cấu trúc và màu sắc mô, NBI hỗ trợ đánh giá tổn thương niêm mạc, RDI tăng khả năng quan sát mạch máu và vị trí chảy máu, cùng EDOF mở rộng độ sâu trường ảnh. 

Nhờ đó, bác sĩ có thêm thông tin hỗ trợ đánh giá chính xác hơn các bệnh lý hậu môn – trực tràng khi có chỉ định nội soi.

4.3. Chụp MRI vùng chậu

MRI giúp xác định đường đi và các nhánh của đường rò, phát hiện ổ áp xe, đồng thời đánh giá mối liên quan giữa đường rò với cơ thắt hậu môn.

Phương pháp này đặc biệt quan trọng khi chẩn đoán tình trạng rò hậu môn phức tạp, nhiều nhánh hoặc rò hậu môn tái phát sau điều trị.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, hệ thống MRI GE SIGNA Prime 1.5T tích hợp trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ bác sĩ khảo sát chi tiết các cấu trúc mô mềm vùng chậu mà không sử dụng liều tia X, bảo vệ tối đa an toàn cho người bệnh.

Với trường hợp rò hậu môn, MRI xác định đường đi của đường rò, phát hiện các nhánh rò hoặc ổ áp xe đi kèm và đánh giá mối liên quan với cơ thắt hậu môn, đặc biệt ở những trường hợp rò phức tạp hoặc tái phát. Qua đó, hình ảnh MRI cung cấp thêm thông tin để bác sĩ đánh giá tổn thương và lập kế hoạch phẫu thuật phù hợp, hướng đến xử lý đường rò đồng thời bảo tồn chức năng cơ thắt hậu môn.

4.4. Siêu âm nội soi

Siêu âm nội soi sử dụng sóng âm để khảo sát đường rò, cơ thắt hậu môn và các mô xung quanh. 

Phương pháp có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp nhằm xác định rõ cấu trúc đường rò và hỗ trợ lên kế hoạch điều trị.

5. Các phương pháp điều trị rò hậu môn

Mục tiêu điều trị là xử lý đường rò và ổ nhiễm trùng, hạn chế tái phát, đồng thời bảo tồn tối đa cơ thắt hậu môn để tránh ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát đại tiện.

5.1. Mở đường rò (Fistulotomy)

Fistulotomy là phương pháp thường được áp dụng đối với rò hậu môn đơn giản, đường rò thấp và ít liên quan đến cơ thắt. 

Bác sĩ mở đường rò theo chiều dài, làm sạch mô viêm bên trong và để vết thương lành dần.

Như đã đề cập, phương pháp có tỷ lệ lành cao đối với những trường hợp rò đơn giản. Tuy nhiên, nếu đường rò đi qua nhiều cơ thắt, việc mở đường rò có thể làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát đại tiện.

5.2 Đặt seton

Seton là một sợi chỉ hoặc vật liệu chuyên dụng được luồn qua đường rò, thường được sử dụng khi đường rò đi qua cơ thắt, rò phức tạp hoặc còn tình trạng nhiễm trùng.

Seton giúp duy trì dẫn lưu dịch và mủ, kiểm soát nhiễm trùng, hạn chế áp xe tái phát và tạo điều kiện cho các bước điều trị tiếp theo.

Seton có thể được giữ trong vài tuần hoặc lâu hơn, tùy vào tình trạng và mức độ rò hậu môn.

5.3. Phẫu thuật LIFT

LIFT (Ligation of the Intersphincteric Fistula Tract) là kỹ thuật thắt và xử lý đường rò tại khoảng giữa hai lớp cơ thắt hậu môn. Thay vì cắt qua cơ thắt, bác sĩ tiếp cận và đóng đường rò từ khoảng gian cơ thắt.

Ưu điểm của LIFT là hạn chế tổn thương cơ thắt và hướng đến bảo tồn khả năng kiểm soát đại tiện. Phương pháp có thể được cân nhắc đối với một số trường hợp rò xuyên cơ thắt hoặc rò phức tạp.

5.4. Vạt niêm mạc trực tràng

Với những đường rò có nguy cơ ảnh hưởng nhiều đến cơ thắt bác sĩ có thể lựa chọn phẫu thuật vạt niêm mạc. 

Sau khi xử lý đường rò và lỗ rò trong, một vạt mô khỏe mạnh từ trực tràng được sử dụng để che phủ vị trí lỗ rò.

Kỹ thuật này hướng đến đóng lỗ rò nhưng không phải cắt qua nhiều cơ thắt, nhờ đó giúp bảo tồn chức năng hậu môn.

5.5. Các phương pháp điều trị khác

Tùy đặc điểm và tình trạng của đường rò hậu môn, bác sĩ cân nhắc các phương pháp bảo tồn cơ thắt khác như keo fibrin, nút bịt đường rò, nội soi xử lý đường rò hoặc laser đóng đường rò. 

6. Biện pháp phòng ngừa bệnh rò hậu môn tái phát sau phẫu thuật

Rò hậu môn vẫn có khả năng tái phát sau phẫu thuật, đặc biệt khi đường rò phức tạp, còn nhánh rò hoặc bệnh lý nền chưa được kiểm soát tốt. 

Theo các bác sĩ Ngoại Tổng hợp giàu kinh nghiệm – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh cần chú ý chăm sóc đúng cách vết mổ giúp hạn chế nguy cơ tái phát:

– Vệ sinh vùng hậu môn sạch sẽ, chăm sóc và thay băng theo hướng dẫn.

– Ăn đủ chất xơ và uống đủ nước để giúp phân mềm, dễ dàng khi đi ngoài, tránh táo bón.

– Không rặn mạnh hoặc ngồi quá lâu khi đại tiện.

– Ngâm hậu môn bằng nước ấm theo hướng dẫn.

– Dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc.

– Kiểm soát tốt bệnh Crohn và các bệnh viêm ruột nếu có.

– Tái khám đúng hẹn để bác sĩ đánh giá quá trình lành đường rò.

– Đi khám sớm nếu xuất hiện sưng đau, chảy mủ, sốt hoặc áp xe quanh hậu môn trở lại.

Khi nào gặp nên bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám tại các cơ sở y tế, bệnh viện uy tín có chuyên khoa Ngoại Tiêu hóa – Hậu môn – Trực tràng nếu xuất hiện đau hoặc sưng quanh hậu môn kéo dài, có lỗ nhỏ quanh hậu môn liên tục chảy mủ hoặc máu, dịch có mùi khó chịu, áp xe hậu môn tái phát 

Đặc biệt, nếu sưng đau dữ dội kèm sốt, rét run hoặc sức khỏe suy giảm, cần đến cơ sở y tế sớm vì có thể đang hình thành áp xe hoặc nhiễm trùng.

Khi lựa chọn điều trị rò hậu môn tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thăm khám và điều trị bởi đội ngũ bác sĩ Ngoại Tiêu hóa giàu kinh nghiệm trong điều trị các bệnh lý hậu môn – trực tràng. Bác sĩ kết hợp thăm khám chuyên khoa với hệ thống nội soi, MRI tích hợp AI hiện đại và sở hữu chất lượng hình ảnh chẩn đoán sắc nét, tăng độ chính xác trong chẩn đoán bệnh. 

Bệnh viện đồng thời được trang bị hệ thống phẫu thuật nội soi hình ảnh 4K, giúp bác sĩ tăng khả năng thành công trong các can thiệp ngoại khoa, hướng đến xử lý hiệu quả đường rò, hạn chế tái phát và bảo tồn tối đa chức năng hậu môn.

Các câu hỏi thường gặp về bệnh rò hậu môn

Rò hậu môn có nguy hiểm không?

Rò hậu môn thường không đe dọa tính mạng ngay lập tức nhưng không nên để kéo dài. Đường rò tồn tại có thể khiến tình trạng nhiễm trùng và áp xe tái phát, gây đau, sưng và chảy mủ nhiều lần. Một số đường rò có thể hình thành thêm nhánh, trở nên phức tạp và khó điều trị hơn. 

Vì vậy, người có dấu hiệu nghi ngờ rò hậu môn nên thăm khám sớm thay vì chờ bệnh tự khỏi.

Phẫu thuật rò hậu môn bao lâu thì lành?

Với một số phương pháp điều trị rò hậu môn phổ biến hiện nay, vết mổ được để hở và cần thời gian để lành thương từ bên trong ra ngoài nên có thể mất vài tuần hoặc lâu hơn.

Người bệnh cần chăm sóc vết thương và tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.

Sau khi mổ rò hậu môn có biến chứng gì không?

Phẫu thuật rò hậu môn vẫn có thể xảy ra một số biến chứng như đau, chảy máu, nhiễm trùng, vết thương chậm lành, áp xe hoặc đường rò tái phát. 

Một biến chứng cần lưu ý là ảnh hưởng đến cơ thắt hậu môn, từ đó gây khó kiểm soát hơi hoặc phân. 

Rò hậu môn có chữa khỏi được không?

Rò hậu môn có thể điều trị khỏi, đặc biệt khi đường rò được xác định chính xác và lựa chọn phương pháp phù hợp. Tuy nhiên, bệnh thường khó tự lành và phần lớn trường hợp cần can thiệp hoặc phẫu thuật. 

Khả năng điều trị thành công phụ thuộc vào độ đơn giản hoặc phức tạp của đường rò, số lượng nhánh rò, mức độ liên quan với cơ thắt, áp xe đi kèm, bệnh Crohn và tiền sử tái phát.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.