SA BÚI TRĨ – NGUYÊN NHÂN, CÁCH ĐIỀU TRỊ VÀ PHÒNG NGỪA

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS.BS.CKI Mai Văn Dũng – Bác sĩ Ngoại Tổng hợp tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị, phòng ngừa sa búi trĩ hiệu quả.    

1. Sa búi trĩ là gì?

Sa búi trĩ là tình trạng búi trĩ nội sưng phồng và lòi ra ngoài hậu môn, thường xảy ra khi người bệnh đi đại tiện, rặn nhiều hoặc vận động làm tăng áp lực vùng hậu môn – trực tràng. Mức độ sa có thể khác nhau tùy tình trạng bệnh.

Ở giai đoạn nhẹ, búi trĩ có thể chỉ sa ra khi đi đại tiện rồi tự co vào. Khi bệnh tiến triển búi trĩ thường xuyên nằm ngoài hậu môn. Tình trạng này có thể gây cảm giác vướng, cộm, ngứa, đau hoặc chảy máu, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống người bệnh.  

Tình trạng sa búi trĩ có thể gặp ở cả trĩ nội, trĩ ngoại và trĩ hỗn hợp: 

• Trĩ nội hình thành phía trên đường lược trong ống hậu môn và là loại trĩ thường gây sa búi trĩ. 
• Trĩ ngoại hình thành phía dưới đường lược. 
• Trĩ hỗn hợp là khi trĩ nội và trĩ ngoại cùng xuất hiện và liên kết với nhau.

2. Dấu hiệu nhận biết sa búi trĩ

Các triệu chứng của sa búi trĩ có thể khác nhau tùy mức độ bệnh. Một số dấu hiệu thường gặp gồm: 

2.1 Khối u

Khi búi trĩ sa ra ngoài, người bệnh có thể sờ thấy một khối mềm nhỏ nhô ra ở hậu môn, đặc biệt khi đi đại tiện, rặn hoặc ngồi xổm. Đây là dấu hiệu sa búi trĩ dễ nhận biết. Trong một số trường hợp nhẹ, khối này có thể tự co vào sau khi đại tiện. Khi bệnh tiến triển, búi trĩ có thể cần dùng tay đẩy vào hoặc luôn ở bên ngoài hậu môn. 

2.2 Chảy máu

Người bệnh có thể nhận thấy các vệt máu tươi trên giấy vệ sinh, trên bề mặt phân hoặc trong bồn cầu sau khi đại tiện. Khi tình trạng sa búi trĩ trở nặng, máu sẽ chảy lượng nhiều, khiến người bệnh bị mất máu và thiếu máu. 

2.3 Ngứa hậu môn

Khi búi trĩ sa ra ngoài, vùng hậu môn có thể tiết dịch nhầy, khiến da xung quanh luôn ẩm ướt và dễ bị kích ứng. Tình trạng này có thể gây ngứa, rát và viêm da quanh hậu môn.

2.4 Đau, khó chịu

Búi trĩ sa hoặc phát triển lớn có thể gây đau, căng tức khi đi đại tiện cũng như trong sinh hoạt hằng ngày. Một số trường hợp, người bệnh còn cảm thấy khó chịu khi đứng lên ngồi xuống gây thiếu tự nhiên, ảnh hưởng đến sinh hoạt.

3. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây sa búi trĩ

Sa búi trĩ xảy ra khi các mô nâng đỡ và giữ búi trĩ ở đúng vị trí bị suy yếu, khiến búi trĩ dần phình to, tụt xuống và lòi ra ngoài hậu môn. Một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây sa búi trĩ thường gặp gồm: 

• Rặn khi đi đại tiện: Việc dùng sức rặn, đặc biệt khi bị táo bón hoặc tiêu chảy, có thể làm gia tăng áp lực lên vùng hậu môn – trực tràng, từ đó khiến búi trĩ dễ sa ra ngoài.
• Mang thai: Có khoảng 40% phụ nữ mang thai mắc bệnh trĩ. Trong thai kỳ, sự gia tăng áp lực lên vùng chậu, thay đổi tuần hoàn và tình trạng táo bón ở một số thai phụ tạo điều kiện cho búi trĩ hình thành, sưng to và sa ra ngoài hậu môn. 
• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể dư thừa có thể làm tăng áp lực lên vùng chậu và các tĩnh mạch trực tràng, góp phần hình thành búi trĩ và làm tăng nguy cơ sa búi trĩ. 

• Tuổi tác: Khi tuổi càng cao, các mô liên kết và mô nâng đỡ vùng hậu môn – trực tràng dần suy yếu, khiến khả năng giữ búi trĩ ở đúng vị trí giảm đi và tăng nguy cơ sa. 

Ngoài ra, tuổi tác, chế độ ăn nhiều chất béo, dầu mỡ, uống ít nước, lối sống lười vận động, ngồi nhiều, hút thuốc lá… cũng đều là các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh trĩ và làm sa búi trĩ.

4. Biến chứng của sa búi trĩ

Phần lớn trường hợp sa búi trĩ không gây biến chứng nghiêm trọng nếu được phát hiện và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, khi búi trĩ sa kéo dài, sưng to hoặc bị chèn ép, tình trạng bệnh có thể tiến triển và gây ra những biến chứng nghiêm trọng nếu không được xử trí kịp thời. 

4.1 Gây tắc tĩnh mạch

Khi búi trĩ sưng to, sa ra ngoài và bị chèn ép, quá trình lưu thông máu trong búi trĩ có thể bị cản trở, làm búi trĩ ngày càng sưng, căng và gây đau. Nếu tình trạng chèn ép kéo dài, tuần hoàn tại búi trĩ có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ nghẹt và hoại tử búi trĩ. 

4.2 Nghẹt búi trĩ

Sa búi trĩ ra ngoài sẽ bị cơ thắt hậu môn chèn ép, khiến búi trĩ không thể tự co trở lại. Sự chèn ép này làm cản trở tuần hoàn máu, khiến búi trĩ ngày càng sưng to, tím tái và gây đau dữ dội. 

4.3 Hoại tử búi trĩ

Búi trĩ sa ra ngoài thường xuyên có thể khiến vùng hậu môn luôn trong tình trạng ẩm ướt do dịch tiết, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và gây viêm nhiễm. Nếu tình trạng viêm nhiễm kéo dài, đặc biệt khi búi trĩ bị nghẹt và tuần hoàn máu bị cản trở, mô búi trĩ có thể bị tổn thương và dẫn đến hoại tử. 

4.4 Nhiễm trùng máu

Một trong những biến chứng nguy hiểm nhất của sa búi trĩ là nhiễm trùng máu. Xảy ra khi vùng hậu môn bị tổn thương, viêm nhiễm nặng hoặc xuất hiện ổ áp xe. Vi khuẩn từ ổ nhiễm trùng có thể xâm nhập vào máu, gây nhiễm khuẩn huyết và dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. 

4.5 Gây thiếu máu trầm trọng

Tình trạng chảy máu khi đại tiện kéo dài hoặc tái diễn có thể khiến người bệnh mất một lượng máu đáng kể, từ đó dẫn đến thiếu máu. Người bệnh dễ bị hoa mắt, chóng mặt, cơ thể mệt mỏi, suy nhược, da xanh xao, hay ốm vặt, sức khỏe suy giảm…

5. Cách chữa sa búi trĩ

Có nhiều phương pháp điều trị sa búi trĩ khác nhau, tùy thuộc vào mức độ bệnh và tình trạng của từng người. Nếu triệu chứng nhẹ, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà như tăng cường chất xơ, uống đủ nước, vận động thường xuyên và hạn chế những thói quen làm gia tăng áp lực lên vùng hậu môn – trực tràng. Những biện pháp này có thể giúp làm mềm phân, hạn chế táo bón và giảm tình trạng phải rặn khi đại tiện. 

Tuy nhiên, nếu các biện pháp chăm sóc tại nhà không mang lại hiệu quả, sa búi trĩ thường xuyên hoặc kèm theo đau, chảy máu, người bệnh nên thăm khám để được đánh giá và điều trị phù hợp. Dựa trên loại trĩ, mức độ sa búi trĩ và tình trạng sức khỏe, bác sĩ sẽ tư vấn phương pháp điều trị phù hợp, từ dùng thuốc, can thiệp thủ thuật đến phẫu thuật khi cần thiết. 

5.1 Điều trị bằng thuốc

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc uống hoặc thuốc bôi tại chỗ nhằm giảm các triệu chứng như đau, ngứa, sưng viêm và khó chịu ở vùng hậu môn. Một số loại thuốc có thể được sử dụng gồm thuốc giảm đau, thuốc chống viêm, thuốc giảm ngứa, thuốc làm mềm phân hoặc nhuận tràng và thuốc hỗ trợ tăng sức bền thành mạch. Thuốc kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định, chẳng hạn trong trường hợp có nhiễm trùng.

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, người bệnh có thể được hướng dẫn bổ sung chất xơ hòa tan và không hòa tan, hình thành thói quen đại tiện đúng cách, tránh rặn và không ngồi lâu khi đi vệ sinh. Trong một số trường hợp, có thể sử dụng đệm ngồi phù hợp để giảm áp lực và cảm giác khó chịu tại vùng hậu môn.

Người bệnh không nên tự ý mua và sử dụng thuốc, đặc biệt là thuốc bôi hoặc thuốc uống kéo dài. Việc dùng thuốc cần tuân theo chỉ định của bác sĩ để đảm bảo hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ gặp tác dụng phụ không mong muốn.

5.2 Can thiệp thủ thuật

Tùy vào loại trĩ, mức độ sa búi trĩ và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định một số thủ thuật điều trị như thắt búi trĩ bằng vòng cao su, tiêm xơ búi trĩ, quang đông hoặc nhiệt đông. Đối với trường hợp trĩ ngoại có huyết khối, bác sĩ có thể thực hiện thủ thuật lấy bỏ khối máu đông khi phù hợp.

Các thủ thuật thường được thực hiện trong thời gian tương đối ngắn và có thể giúp cải thiện triệu chứng, hạn chế tình trạng sa búi trĩ ở những trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, người bệnh vẫn có thể gặp một số biến chứng như đau, chảy máu, nhiễm trùng hoặc tổn thương niêm mạc hậu môn. Vì vậy, người bệnh nên được thăm khám và thực hiện thủ thuật tại cơ sở y tế có chuyên khoa phù hợp, dưới sự chỉ định và theo dõi của bác sĩ.

5.3 Điều trị sa búi trĩ bằng phẫu thuật

Phẫu thuật thường được cân nhắc khi búi trĩ sa ở mức độ nặng, gây triệu chứng đáng kể hoặc không đáp ứng với các phương pháp điều trị khác. Tùy vào loại trĩ, mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp như cắt trĩ, khâu treo triệt mạch trĩ theo phương pháp Longo, khâu triệt mạch trĩ dưới hướng dẫn của siêu âm Doppler hoặc các kỹ thuật khác.

Mỗi phương pháp phẫu thuật có ưu điểm, hạn chế và chỉ định riêng. Vì vậy, người bệnh nên thăm khám với bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá cụ thể và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, an toàn và hiệu quả.

6. Khi nào gặp nên bác sĩ?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám khi:

• Búi trĩ sa ra ngoài thường xuyên.
• Búi trĩ không tự co vào.
• Chảy máu hậu môn tái diễn.
• Đau, sưng hoặc ngứa kéo dài.
• Xuất hiện khối bất thường quanh hậu môn.
• Đã thay đổi chế độ ăn và thói quen đại tiện nhưng triệu chứng không cải thiện.
• Có biểu hiện thiếu máu như mệt mỏi, chóng mặt, da nhợt.
• Chảy máu nhiều, đau dữ dội hoặc kèm sốt.

Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên thăm khám sớm để xác định nguyên nhân và mức độ bệnh, từ đó có hướng điều trị phù hợp. Để được tư vấn và hỗ trợ đặt lịch thăm khám, liên hệ Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn qua Hotline 1800 6767 (nhánh 2).

7. Các biện pháp phòng ngừa

Sa búi trĩ có thể gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Để giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế tình trạng sa búi trĩ tái diễn, người bệnh có thể duy trì một số thói quen sinh hoạt lành mạnh:

• Bổ sung đủ chất xơ: Tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt trong chế độ ăn giúp làm mềm phân, hạn chế táo bón và giảm tình trạng phải rặn khi đại tiện.
• Uống đủ nước: Bổ sung đủ nước mỗi ngày giúp duy trì độ mềm của phân, hỗ trợ quá trình đại tiện thuận lợi hơn.
• Không nhịn đi đại tiện: Khi có nhu cầu, nên đi vệ sinh sớm thay vì trì hoãn. Nhịn đại tiện kéo dài có thể khiến phân trở nên cứng hơn và làm tăng nguy cơ táo bón.
• Hạn chế rặn và không ngồi lâu khi đi vệ sinh: Việc rặn mạnh hoặc dành quá nhiều thời gian trên bồn cầu có thể làm tăng áp lực lên vùng hậu môn – trực tràng, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành hoặc sa búi trĩ.
• Tăng cường vận động: Duy trì hoạt động thể chất thường xuyên giúp hỗ trợ nhu động ruột, hạn chế táo bón và kiểm soát cân nặng. Với những người phải ngồi lâu như nhân viên văn phòng hoặc tài xế, nên chủ động đứng dậy, đi lại và thay đổi tư thế sau một khoảng thời gian ngồi liên tục.
• Hình thành thói quen đại tiện phù hợp: Dành thời gian đi vệ sinh vào thời điểm thuận tiện, không cố rặn và không trì hoãn khi có nhu cầu. Những thói quen này giúp giảm áp lực lên vùng hậu môn – trực tràng và hạn chế tình trạng sa búi trĩ.

8. Sa búi trĩ nên kiêng ăn gì?

Bên cạnh việc bổ sung chất xơ và uống đủ nước, người bị sa búi trĩ nên hạn chế một số loại thực phẩm có thể gây táo bón, rối loạn tiêu hóa hoặc làm các triệu chứng khó chịu trở nên rõ rệt hơn:

• Rượu, bia và đồ uống có cồn: Uống nhiều rượu, bia có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và góp phần gây mất nước. Người bệnh nên hạn chế các loại đồ uống này, đặc biệt khi đang bị táo bón hoặc chảy máu hậu môn.
• Thực phẩm cay, nhiều gia vị: Các món quá cay có thể gây kích ứng đường tiêu hóa và khiến một số người cảm thấy nóng rát, khó chịu hơn khi đi đại tiện. Vì vậy, người bệnh nên hạn chế nếu nhận thấy triệu chứng trở nên rõ rệt sau khi ăn.
• Thực phẩm nhiều dầu mỡ: Đồ chiên rán, nhiều chất béo có thể gây đầy bụng, khó tiêu và ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa. Người bệnh nên ưu tiên các món ăn dễ tiêu, chế biến đơn giản.
• Thực phẩm nhiều muối: Ăn quá mặn không có lợi cho sức khỏe tổng thể và có thể góp phần gây giữ nước. Người bệnh nên hạn chế các món chế biến sẵn, thực phẩm đóng hộp và các loại thức ăn chứa nhiều muối.
• Thực phẩm nhiều đường và ít chất xơ: Bánh kẹo, đồ uống nhiều đường và các loại thực phẩm tinh chế thường không cung cấp nhiều chất xơ, trong khi chế độ ăn thiếu chất xơ có thể làm tăng nguy cơ táo bón. Vì vậy, nên hạn chế nhóm thực phẩm này và ưu tiên rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.

9. Các câu hỏi thường gặp về sa búi trĩ

9.1 Làm sao để búi trĩ thụt vào?

Với trường hợp búi trĩ sa ra ngoài nhưng không sưng nhiều, không đau và không chảy máu, người bệnh có thể nhẹ nhàng dùng tay sạch đẩy búi trĩ trở lại bên trong hậu môn để giảm cảm giác cộm, vướng và khó chịu. Nếu trĩ đã ở giai đoạn nặng, biện pháp này hoàn toàn không có tác dụng và thậm chí còn khiến bệnh tình thêm trầm trọng hơn.

Các bước thực hiện:

• Rửa tay và vùng hậu môn sạch sẽ. Nên pha một chậu nước muối loãng rồi ngâm hậu môn trong đó khoảng 15 – 20 phút để khu vực này được sát trùng.
• Sử dụng găng tay dùng một lần để tiến hành nhét búi trĩ. Nếu không có găng tay, người bệnh có thể thay thế bằng một miếng vải mềm, sạch để quấn quanh tay. Nên dùng gel bôi trơn bôi lên các đầu ngón tay để việc nhét búi trĩ được thực hiện dễ dàng hơn.
• Người bệnh nằm nghiêng, tách nhẹ hai chân. Dùng ngón tay nhẹ nhàng mở vùng hậu môn, sau đó từ từ đẩy búi trĩ trở lại bên trong. Với búi trĩ đang căng phồng, có thể nhẹ nhàng ấn để búi trĩ xẹp bớt trước khi đẩy vào. Không dùng lực mạnh hoặc cố đẩy khi cảm thấy đau. 
• Giữ tư thế nằm nghỉ khoảng 5–10 phút để hạn chế búi trĩ sa trở lại, sau đó có thể sinh hoạt bình thường nếu không còn khó chịu. 

Lưu ý: Cách trên chỉ giúp hỗ trợ đưa búi trĩ trở lại bên trong và giảm cảm giác khó chịu tạm thời, không điều trị được nguyên nhân gây sa búi trĩ. Nếu búi trĩ thường xuyên sa ra ngoài, không thể đẩy vào, hoặc kèm đau, chảy máu, người bệnh nên thăm khám để được đánh giá và điều trị phù hợp. 

9.2 Bị sa búi trĩ khi mang thai có sao không?

Sa búi trĩ là vấn đề phổ biến ở phụ nữ mang thai, đặc biệt là ở những tháng cuối thai kỳ. Sa búi trĩ mức độ nhẹ thường không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe mẹ bầu. Tuy nhiên, nếu búi trĩ sa nhiều, sưng đau, chảy máu kéo dài hoặc xuất hiện biến chứng, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt của sản phụ.

Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, sản phụ nên đến cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám, đánh giá mức độ sa búi trĩ và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp, an toàn cho cả mẹ và thai nhi. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc thực hiện các biện pháp can thiệp khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Sa búi trĩ là bệnh lý lành tính nhưng nếu kéo dài hoặc không được xử trí phù hợp, tình trạng này có thể gây nhiều triệu chứng khó chịu và phát sinh biến chứng. Vì vậy, khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, nên chủ động thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, với sự hỗ trợ của hệ thống trang thiết bị hiện đại và các phương pháp điều trị phù hợp với từng tình trạng. Bệnh viện cũng áp dụng Bảo hiểm y tế và Bảo hiểm sức khỏe, giúp thuận tiện hơn trong quá trình khám và điều trị.

Để được tư vấn miễn phí hoặc hỗ trợ đặt lịch khám với các chuyên gia Ngoại Tổng hợp tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, vui lòng liên hệ Hotline 1800 6767 (nhánh 2).

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.