BỊ TRĨ SAU SINH: NGUYÊN NHÂN, CÁCH ĐIỀU TRỊ VÀ PHÒNG TRÁNH

Phần lớn trường hợp có thể cải thiện bằng chăm sóc và điều chỉnh sinh hoạt, tuy nhiên trĩ kéo dài, chảy máu hoặc đau nhiều cần được bác sĩ đánh giá để có phương pháp điều trị phù hợp.

1. Trĩ sau sinh là gì?

Trong thai kỳ, tử cung và thai nhi phát triển làm tăng áp lực lên vùng chậu và các tĩnh mạch quanh hậu môn. Bên cạnh đó, táo bón, rặn khi đại tiện và quá trình rặn khi sinh có thể làm búi trĩ xuất hiện hoặc khiến tình trạng trĩ có sẵn trở nên rõ rệt hơn.

Trĩ sau sinh thường được chia thành 2 dạng:

1.1. Trĩ nội

Trĩ nội hình thành bên trong ống hậu môn nên ở giai đoạn đầu thường khó nhìn hoặc sờ thấy. Biểu hiện thường gặp là đại tiện ra máu đỏ tươi, cảm giác đi ngoài chưa hết. Khi bệnh tiến triển, búi trĩ có thể sa ra ngoài hậu môn.

Tùy mức độ sa và khả năng tự co trở lại của búi trĩ, trĩ nội được phân thành các mức độ khác nhau:

• Trĩ nội độ I: Búi trĩ còn nằm hoàn toàn trong ống hậu môn, chưa sa ra ngoài, gây đại tiện ra máu.
• Trĩ nội độ II: Búi trĩ sa ra ngoài khi đại tiện hoặc rặn nhưng có thể tự co trở lại sau đó.
• Trĩ nội độ III: Búi trĩ sa ra ngoài khi đại tiện, vận động hoặc tăng áp lực ổ bụng và không tự co vào, người bệnh phải dùng tay đẩy búi trĩ trở lại.
• Trĩ nội độ IV: Búi trĩ sa thường xuyên ra ngoài và không thể đẩy trở lại, có thể gây vướng, tiết dịch, kích ứng hoặc đau khi xuất hiện biến chứng.

1.2. Trĩ ngoại

Trĩ ngoại hình thành dưới da quanh hậu môn nên người bệnh thường có thể nhìn hoặc sờ thấy. Khác với trĩ nội, trĩ ngoại không được phân thành 4 cấp độ mà thường được đánh giá dựa trên kích thước, triệu chứng và việc có xuất hiện huyết khối hay không.

– Trĩ ngoại không huyết khối: Có thể gây sưng, ngứa, cộm hoặc khó chịu quanh hậu môn; mức độ đau thường không quá dữ dội.

– Trĩ ngoại huyết khối: Hình thành cục máu đông bên trong búi trĩ, khiến vùng hậu môn xuất hiện khối sưng căng, cứng và đau nhiều, đặc biệt khi ngồi hoặc đại tiện.

2. Nguyên nhân nào gây ra bệnh trĩ sau sinh?

Trĩ sau sinh thường liên quan đến những thay đổi trong thai kỳ, quá trình sinh nở và tình trạng táo bón, bao gồm:

2.1. Rặn nhiều khi sinh

Trong quá trình sinh thường, việc rặn để đưa em bé ra ngoài làm tăng đáng kể áp lực trong ổ bụng và vùng chậu. 

Áp lực này tác động lên các mạch máu quanh hậu môn – trực tràng, khiến chúng dễ giãn và sưng.

Vì vậy, quá trình rặn sinh có thể làm xuất hiện búi trĩ mới hoặc khiến búi trĩ có sẵn sưng và sa nhiều hơn. 

Tình trạng này có thể rõ rệt hơn nếu quá trình chuyển dạ kéo dài hoặc người mẹ phải rặn nhiều.

2.2. Táo bón thường xuyên

Táo bón làm tăng nguy cơ trĩ trong và sau thai kỳ. Khi phân khô, cứng, người mẹ thường phải rặn nhiều và lâu hơn khi đại tiện, từ đó làm tăng áp lực lên các mạch máu vùng hậu môn.

2.3. Trọng lượng của thai nhi

Khi thai nhi phát triển, tử cung ngày càng lớn và tạo thêm áp lực lên vùng chậu cũng như các tĩnh mạch ở phần dưới cơ thể, cản trở dòng máu tĩnh mạch, khiến các mạch máu quanh hậu môn – trực tràng dễ bị giãn và hình thành búi trĩ.

Một số phụ nữ đã xuất hiện trĩ khi mang thai và triệu chứng trở nên rõ hơn sau sinh.

2.4. Từng mắc bệnh trĩ

Phụ nữ đang mang thai và sau sinh đã từng mắc bệnh trĩ trước khi mang thai có nguy cơ bệnh tái phát. Sự gia tăng áp lực vùng chậu trong thai kỳ kết hợp với táo bón và quá trình rặn sinh có thể khiến búi trĩ sưng hoặc sa nhiều hơn.

Nguy cơ càng tăng khi đi kèm các yếu tố như táo bón kéo dài, thường xuyên rặn khi đại tiện, ít vận động hoặc phải ngồi lâu.

3. Dấu hiệu bệnh trĩ ở phụ nữ sau sinh

Trường hợp nhẹ thường chỉ gây ngứa, cộm hoặc khó chịu vùng hậu môn; khi bệnh tiến triển, người mẹ có thể gặp tình trạng đại tiện ra máu, đau hoặc sa búi trĩ.

3.1. Đại tiện ra máu

Người bệnh thường đại tiện ra máu có màu đỏ tươi, có thể dính trên giấy vệ sinh, bám bên ngoài phân hoặc nhỏ giọt sau khi đại tiện.

Tuy nhiên: Nếu chảy máu kéo dài, lượng máu nhiều, kèm các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân, vì không chỉ có bệnh trĩ mới gây ra chảy máu khi đại tiện.

3.2. Sa búi trĩ sau sinh

Sa búi trĩ có thể gây cảm giác cộm, vướng, ẩm ướt và khó chịu, ảnh hưởng đến việc ngồi, đi lại và sinh hoạt sau sinh.

3.3. Ngứa hậu môn

Người bị trĩ sau sinh thường cảm thấy ngứa, kích ứng hoặc khó chịu khi xuất hiện dịch nhầy, độ ẩm quanh hậu môn cao hoặc búi trĩ sa khiến việc vệ sinh trở nên khó khăn hơn.

3.4. Sưng đau hậu môn

Nếu xuất hiện huyết khối trong búi trĩ ngoại, người bệnh có thể thấy một khối sưng căng, cứng và đau nhiều ở rìa hậu môn, đặc biệt khi ngồi lâu, đi lại hoặc đại tiện.

3.5. Nứt rát vùng hậu môn

Một số phụ nữ sau sinh có cảm giác đau hoặc rát hậu môn, nhất là trong và sau khi đại tiện. Tuy nhiên, cần lưu ý nứt kẽ hậu môn là một bệnh lý riêng, không phải triệu chứng đặc trưng của bệnh trĩ.

4. Bị trĩ sau sinh có nguy hiểm không?

Các trường hợp trĩ sau sinh thường không quá nguy hiểm vì có thể cải thiện sau khi cơ thể hồi phục từ kì sinh nở.

Tuy nhiên, nếu búi trĩ tiến triển nặng trong thời kì mang thai và sinh nở, người phụ nữ sẽ gặp một số vấn đề sau khi sinh con, như:

– Thiếu máu: Chảy máu kéo dài do trĩ có thể thiếu máu, khiến cơ thể mệt mỏi, chóng mặt hoặc suy nhược.

– Trĩ ngoại huyết khối: Cục máu đông hình thành trong búi trĩ ngoại có thể gây sưng căng và đau dữ dội.

– Sa búi trĩ: Trĩ nội tiến triển có thể sa ra ngoài hậu môn, gây cộm, vướng, tiết dịch và khó vệ sinh.

Nếu trĩ sau sinh chảy máu nhiều hoặc tái diễn, đau dữ dội, búi trĩ sa không co lại hoặc triệu chứng kéo dài không cải thiện, người bệnh nên thăm khám để được đánh giá và điều trị phù hợp, tránh kéo dài ảnh hưởng đến chất lượng sống.

5. Trĩ sau sinh có tự khỏi không?

Trĩ sau sinh có thể cải thiện nhanh hay chậm tùy thuộc vào: kích thước và vị trí búi trĩ, mức độ sa búi trĩ, có huyết khối hay không và tiền sử bệnh trước đó.

Với trường hợp nhẹ, người mẹ có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng bằng cách ăn đủ chất xơ, uống nhiều nước, tránh rặn khi đại tiện, vận động phù hợp và giữ vệ sinh vùng hậu môn.

Nếu búi trĩ sa nhiều, chảy máu tái diễn, sưng đau kéo dài hoặc không cải thiện sau một thời gian chăm sóc, người bệnh nên đi khám để được đánh giá mức độ trĩ và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

6. Cách điều trị bệnh trĩ sau khi sinh

Phần lớn trường hợp bệnh trĩ nhẹ sau sinh được ưu tiên điều trị bảo tồn và thay đổi thói quen sinh hoạt. Thủ thuật hoặc phẫu thuật được bác sĩ cân nhắc nếu tình trạng trĩ không cải thiện hoặc có dấu hiệu tiến triển, gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh,

6.1. Điều trị nội khoa

Với trĩ sau sinh mức độ nhẹ, người mẹ có thể áp dụng một số phương pháp cải thiện sau đây:

– Uống đủ nước, tăng thực phẩm giàu chất xơ để giúp phân mềm và dễ đại tiện.

– Tránh rặn và không ngồi bồn cầu quá lâu, vì có thể làm tăng áp lực lên búi trĩ.

– Vận động nhẹ nhàng khi sức khỏe sau sinh cho phép, hạn chế ngồi một tư thế trong thời gian dài.

– Giữ hậu môn sạch, khô, vệ sinh nhẹ nhàng sau khi đại tiện.

– Ngâm vùng hậu môn với nước ấm để giảm cảm giác đau và khó chịu.

– Chườm lạnh trong thời gian ngắn khi búi trĩ sưng đau.

– Các chỉ định thuốc làm mềm phân, thuốc điều trị táo bón, thuốc giảm đau hoặc thuốc bôi/đặt tại chỗ nhằm kiểm soát triệu chứng từ bác sĩ.

Lưu ý: Phụ nữ đang cho con bú không nên tự ý sử dụng thuốc, kể cả thuốc bôi hoặc thuốc đặt hậu môn. Cần có chỉ định dùng thuốc và hướng dẫn từ bác sĩ để đảm bảo phù hợp cho cả mẹ và bé.

6.2. Thủ thuật và phẫu thuật cắt trĩ

Nếu điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc bệnh trĩ tiến triển nặng, bác sĩ có thể cân nhắc thủ thuật hoặc phẫu thuật. 

Cụ thể, can thiệp thường được xem xét khi: Chảy máu liên tục gây thiếu máu, búi trĩ sa nhiều, khó hoặc không thể tự co vào, trĩ ngoại huyết khối cần xử trí, đau kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Bác sĩ có thể chỉ định một trong các can thiệp hoặc phẫu thuật sau đây để điều trị tình trạng bị trĩ sau sinh:

• Thắt búi trĩ bằng vòng cao su: Thường áp dụng cho một số trường hợp trĩ nội độ I–III. Bác sĩ đặt vòng cao su vào chân búi trĩ để ngăn dòng máu nuôi, khiến búi trĩ co lại và rụng sau một thời gian. Đây là thủ thuật ít xâm lấn, thường không cần phẫu thuật cắt bỏ mô.
• Phẫu thuật cắt trĩ kinh điển (Milligan–Morgan/Ferguson): Bác sĩ trực tiếp cắt bỏ các búi trĩ và xử lý mạch máu nuôi búi trĩ. Phương pháp thường được cân nhắc đối với trĩ độ III–IV, trĩ hỗn hợp lớn hoặc búi trĩ sa nhiều. Milligan–Morgan để hở một phần vết mổ, trong khi Ferguson khâu đóng vết mổ sau khi cắt búi trĩ.
• Phẫu thuật Longo: Sử dụng dụng cụ khâu cắt vòng để cắt một khoanh niêm mạc phía trên búi trĩ, đồng thời kéo búi trĩ sa trở lại vị trí và làm giảm nguồn máu nuôi búi trĩ. Phương pháp chủ yếu phù hợp với một số trường hợp trĩ nội sa vòng, không phải lựa chọn cho mọi loại trĩ, đặc biệt thành phần trĩ ngoại lớn.
• Khâu triệt mạch trĩ dưới hướng dẫn Doppler (HAL/THD): Sử dụng siêu âm Doppler để xác định các nhánh động mạch cấp máu cho búi trĩ, sau đó khâu thắt các mạch này. Nếu búi trĩ sa, có thể kết hợp khâu treo niêm mạc để đưa búi trĩ trở lại vị trí. 
• Xử trí trĩ ngoại huyết khối: Nếu búi trĩ ngoại hình thành huyết khối gây đau nhiều, đặc biệt trong giai đoạn sớm, bác sĩ có thể cân nhắc lấy huyết khối hoặc cắt bỏ búi trĩ huyết khối tùy kích thước, thời gian xuất hiện và mức độ triệu chứng.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, đội ngũ bác sĩ Ngoại khoa giàu kinh nghiệm trong thăm khám và điều trị các bệnh lý hậu môn – trực tràng, từ điều trị bảo tồn đến các áp dụng đa dạng các phương pháp can thiệp, phẫu thuật hiện đại; kết hợp cùng hệ thống phẫu thuật hiện đại với hình ảnh 4K, hỗ trợ bác sĩ quan sát rõ cấu trúc giải phẫu và thao tác chính xác trong quá trình phẫu thuật. 

Việc ứng dụng các kỹ thuật ít xâm lấn ở trường hợp phù hợp góp phần giảm tổn thương mô, giảm đau sau mổ và hỗ trợ người bệnh phục hồi sớm.

Liên hệ ngay Hotline 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn và hỗ trợ đặt lịch hẹn khám dễ dàng hơn tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

6.3. Sau sinh bao lâu thì cắt trĩ được?

Không có một mốc thời gian cố định để cắt trĩ sau sinh. Nhiều trường hợp trĩ hình thành trong thai kỳ có thể giảm dần sau sinh khi áp lực vùng chậu giảm và tình trạng táo bón được cải thiện. Vì vậy, bác sĩ thường ưu tiên theo dõi và điều trị bảo tồn trước khi cân nhắc phẫu thuật.

Do đó, phụ nữ sau sinh có ý định cắt trĩ nên khám chuyên khoa Ngoại Tiêu hóa để được đánh giá mức độ bệnh và lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp, đảm bảo an toàn cho cả quá trình hồi phục sau sinh và chăm sóc trẻ.

7. Phòng ngừa bị trĩ sau sinh

Để phòng ngừa trĩ sau sinh và hạn chế bệnh tái phát, phụ nữ nên duy trì thói quen đại tiện và sinh hoạt phù hợp, đặc biệt chú ý phòng tránh táo bón.

• Ăn đủ chất xơ như rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu.
• Uống đủ nước.
• Không nhịn đại tiện, nên đi vệ sinh khi có nhu cầu.
• Hạn chế rặn mạnh khi đi ngoài, tránh làm tăng áp lực tĩnh mạch vùng hậu môn.
• Không ngồi bồn cầu quá lâu, kể cả khi chưa đi đại tiện được.
• Vận động nhẹ thường xuyên khi sức khỏe sau sinh cho phép để hỗ trợ nhu động ruột.
• Kiểm soát và cải thiện tình trạng táo bón.
• Giữ vùng hậu môn sạch và khô, vệ sinh nhẹ nhàng sau khi đại tiện.
• Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu một tư thế, nên thay đổi tư thế và vận động phù hợp.
• Thăm khám nếu bệnh trĩ tái phát hoặc kéo dài, đặc biệt khi có chảy máu, đau nhiều hoặc sa búi trĩ.

8. Khi nào gặp nên bác sĩ?

Phụ nữ bị trĩ sau sinh nên đi khám khi:

– Đại tiện ra máu tái diễn, lượng máu mất ngày càng tăng.

– Búi trĩ sa nhiều, không tự co vào hoặc phải dùng tay đẩy vào.

– Đau hậu môn kéo dài, ảnh hưởng đến việc ngồi, đi lại hoặc đại tiện.

– Xuất hiện khối sưng, căng và đau đột ngột quanh hậu môn, có thể là trĩ ngoại huyết khối.

– Táo bón kéo dài dù đã điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt.

– Chăm sóc, điều trị tại nhà nhưng không cải thiện triệu chứng.

– Bệnh gây khó chịu nhiều, ảnh hưởng đến nghỉ ngơi, sinh hoạt và chăm sóc trẻ sơ sinh.

Nếu tình trạng trĩ sau sinh kéo dài, chảy máu tái diễn, búi trĩ sa hoặc đau nhiều, người bệnh nên chủ động thăm khám để được đánh giá chính xác mức độ bệnh. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn quy tụ đội ngũ bác sĩ Ngoại khoa chuyên môn cao và giàu kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý hậu môn – trực tràng, từ điều trị bảo tồn đến can thiệp, phẫu thuật hiện đại giúp hạn chế xâm lấn và giúp người bệnh giảm đau, sớm trở lại sinh hoạt thường ngày.

Gọi ngay Hotline 1800 6767 (nhánh 2) để được tư vấn đúng tình trạng và đặt hẹn khung giờ khám phù hợp theo mong muốn tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

9. Bị trĩ sau sinh nên ăn gì và kiêng gì?

Chế độ ăn uống phù hợp giúp hạn chế táo bón, làm mềm phân và giảm tình trạng phải rặn khi đại tiện, từ đó giảm áp lực lên búi trĩ.

Nên ăn:

• Rau xanh: Rau cải, rau mồng tơi, bông cải xanh, rau lang…
• Trái cây: Lê, táo, bơ, cam, đu đủ…
• Ngũ cốc nguyên hạt: Yến mạch, bánh mì nguyên cám, gạo lứt…
• Các loại đậu: Đậu xanh, đậu đỏ, đậu lăng…
• Các loại củ giàu chất xơ: Khoai lang, khoai tây còn vỏ…

Nên kiêng:

• Thực phẩm ít chất xơ, đặc biệt khi chiếm phần lớn khẩu phần ăn.
• Đồ ăn chế biến sẵn, thức ăn nhanh và thực phẩm nhiều chất béo nhưng ít chất xơ.
• Thực phẩm khiến bản thân dễ táo bón, tùy cơ địa mỗi người.
• Đồ ăn quá cay nếu làm tăng cảm giác nóng rát, khó chịu khi đại tiện.
• Rượu bia, đặc biệt trong thời gian đang cho con bú.
• Không lạm dụng cà phê và đồ uống chứa caffeine, đồng thời chú ý bổ sung đủ nước.

Lưu ý: Thức ăn cay không phải nguyên nhân trực tiếp gây bệnh trĩ, nhưng có thể khiến cảm giác nóng rát hoặc khó chịu vùng hậu môn rõ hơn ở một số người.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.