PHẪU THUẬT CẮT ĐẠI TRÀNG: CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH SAU PHẪU THUẬT

Sau phẫu thuật, người bệnh cần được chăm sóc đúng cách để vết mổ hồi phục, hệ tiêu hóa thích nghi và hạn chế nguy cơ biến chứng. 

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS.BS.CKI Mai Văn Dũng giữ vai trò bác sĩ Ngoại Tổng hợp tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, giúp bạn hiểu rõ hơn về phẫu thuật cắt đại tràng, những điều cần chuẩn bị trước phẫu thuật, các biến chứng có thể gặp và cách chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật. 

1. Cắt đại tràng là gì?

Cắt đại tràng (còn được gọi là ruột già) là phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ đại tràng. Tùy vào vị trí và mức độ tổn thương, bác sĩ có thể thực hiện cắt bỏ phần nào của đại tràng. 

Trong trường hợp điều trị ung thư đại tràng, để đảm bảo mục tiêu điều trị triệt căn, bác sĩ không chỉ cắt bỏ rộng phần đại tràng có khối u mà còn nạo vét các hạch bạch huyết có nguy cơ di căn và có thể cắt bỏ cơ quan bị di căn nếu tổn thương phù hợp để phẫu thuật. 

2. Phẫu thuật cắt đại tràng được thực hiện như thế nào?

Phẫu thuật cắt đại tràng có thể được thực hiện bằng phương pháp mổ mở hoặc phẫu thuật nội soi, tùy tình trạng người bệnh, vị trí tổn thương và đánh giá của bác sĩ phẫu thuật. 

Trước khi phẫu thuật, người bệnh được gây mê toàn thân để ngủ trong suốt quá trình mổ, giúp kiểm soát đau và tạo điều kiện thuận lợi để bác sĩ thực hiện phẫu thuật. 

• Phẫu thuật mở (mổ mở): Đây là phương pháp phẫu thuật truyền thống, được áp dụng trong nhiều bệnh lý đại tràng. Bác sĩ sẽ rạch một đường trên thành bụng để tiếp cận đại tràng, sau đó cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ đại tràng tùy thuộc vào nguyên nhân phẫu thuật, vị trí và mức độ tổn thương. 

• Phẫu thuật ít xâm lấn: Phẫu thuật nội soi kinh điển được các chuyên gia đánh giá cao vì ít đau, vết mổ nhỏ, thời gian người bệnh phục hồi nhanh. Bác sĩ sẽ tạo một số đường rạch nhỏ trên thành bụng để đưa camera và các dụng cụ phẫu thuật chuyên dụng vào ổ bụng. Hình ảnh từ camera được truyền lên màn hình, giúp bác sĩ quan sát và thao tác tại vùng đại tràng cần điều trị. Sau khi cắt bỏ đoạn đại tràng tổn thương, bác sĩ có thể tạo một đường rạch nhỏ hơn để đưa bệnh phẩm ra ngoài. 

Sau khi cắt đại tràng xong, bác sĩ sẽ phải thực hiện thêm các thủ thuật để giúp lưu thông tiêu hóa bằng cách:

• Nối lại ruột: Trong trường hợp này người bệnh có thể đi đại tiện bình thường qua đường hậu môn.

• Tạo hậu môn nhân tạo: Trong một số trường hợp, việc nối ruột ngay sau phẫu thuật có thể không an toàn hoặc không phù hợp. Bác sĩ có thể đưa một đầu ruột ra ngoài qua một lỗ mở trên thành bụng, gọi là hậu môn nhân tạo. Phân sẽ được đào thải qua lỗ mở này và thu vào túi bên ngoài cơ thể.

3. Cần chuẩn bị gì trước khi cắt đại tràng?

Trước khi cắt đại tràng vài ngày, người bệnh có thể được bác sĩ hướng dẫn điều chỉnh chế độ ăn uống, chẳng hạn lựa chọn một số loại thực phẩm phù hợp và hạn chế những thực phẩm có thể ảnh hưởng đến quá trình phẫu thuật như cần nhịn ăn trong vòng 12 giờ trước khi phẫu thuật diễn ra, nhịn uống nước hoàn toàn trong vòng 2 giờ trước ca mổ.

Bên cạnh đó, người bệnh có thể được yêu cầu làm sạch đại tràng bằng thuốc nhuận tràng, thuốc xổ hoặc các biện pháp khác theo chỉ định. Trước phẫu thuật, người bệnh sẽ được khám tiền mê và thực hiện các kiểm tra cần thiết như xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, đo huyết áp, nhịp tim… nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe và đảm bảo đủ điều kiện cho cuộc mổ. 

Vào đêm trước và sáng ngày phẫu thuật, người bệnh có thể được hướng dẫn tắm bằng dung dịch sát khuẩn Chlorhexidine 4% để làm sạch da và giảm nguy cơ nhiễm trùng vùng phẫu thuật. 

4. Biến chứng có thể gặp của phẫu thuật cắt đại tràng?

Giống như các cuộc phẫu thuật lớn khác, phẫu thuật cắt đại tràng vẫn có thể tiềm ẩn một số biến chứng trong và sau phẫu thuật. Mức độ và nguy cơ gặp biến chứng phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, bệnh lý, phương pháp phẫu thuật của người bệnh. Một số biến chứng có thể gặp gồm: 

• Chảy máu: Có thể xảy ra trong ổ bụng, tại vị trí miệng nối hoặc vết mổ. 
• Nhiễm trùng: Có thể xảy ra tại vết mổ, trong ổ bụng hoặc các cơ quan khác.
• Rò rỉ (xì) miệng nối: Xảy ra khi vị trí nối hai đầu ruột sau phẫu thuật không lành hoàn toàn, khiến dịch tiêu hóa hoặc phân rò ra ngoài và có thể gây nhiễm trùng ổ bụng.
• Tắc ruột: Có thể xảy ra do nhu động ruột tạm thời chưa phục hồi hoặc hình thành các dây dính sau phẫu thuật.
• Tổn thương cơ quan lân cận: Trong quá trình phẫu thuật, các cơ quan nằm gần đại tràng như niệu quản, bàng quang hoặc các cấu trúc khác có thể bị tổn thương.

Để hạn chế nguy cơ biến chứng, người bệnh cần tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của đội ngũ y tế trước và sau phẫu thuật, đồng thời lựa chọn cơ sở thăm khám và điều trị có phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm, hệ thống gây mê hồi sức và trang thiết bị phù hợp để xử trí kịp thời những tình huống phát sinh. 

Bác sĩ Dũng cho biết, tỷ lệ người bệnh mắc các bệnh lý đại tràng ngày càng gia tăng ở nước ta do thói quen ăn uống và sinh hoạt thiếu lành mạnh. Việc thăm khám sớm, chẩn đoán chính xác và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát bệnh và hạn chế nguy cơ biến chứng. 

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thăm khám và điều trị các bệnh lý ngoại khoa tiêu hóa với sự phối hợp của đội ngũ bác sĩ chuyên khoa, hệ thống hỗ trợ chẩn đoán và điều trị, cùng quy trình chăm sóc trước và sau phẫu thuật được xây dựng chuẩn cá nhân hóa. Vui lòng liên hệ Hotline 1800 6767 (nhánh 2) để được hỗ trợ tư vấn và đặt lịch thăm khám cùng các chuyên gia. 

5. Chăm sóc người bệnh sau khi phẫu thuật cắt đại tràng

• Tại bệnh viện: 

• Sau khi kết thúc ca mổ, người bệnh sẽ được điều dưỡng theo dõi và chăm sóc trong giai đoạn hậu phẫu. Người bệnh có thể được nuôi ăn qua đường tĩnh mạch và bắt đầu ăn uống trở lại bằng đường miệng sớm nhất có thể, với thức ăn từ lỏng đến đặc dần.

• Nên ưu tiên các thực phẩm tốt cho tiêu hóa và hỗ trợ quá trình phục hồi như rau xanh, trái cây giàu chất xơ và vitamin; các loại thịt giàu protein như thịt gà, thịt nạc heo, thịt bò và sữa. Người bệnh cần uống đủ nước và sử dụng các loại thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ. 

• Sau ca mổ 1 ngày, người bệnh cũng nên ra khỏi giường đi lại nhẹ nhàng để kích thích nhu động ruột giúp lưu thông tiêu hóa.

• • Chăm sóc tại nhà: 
    • Thông thường, người bệnh có thể được xuất viện sau 5–7 ngày nếu quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi và không xuất hiện vấn đề bất thường. Khi về nhà, người bệnh cần tiếp tục sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ (nếu còn). 
    • Sau khoảng 2 tuần, người bệnh có thể dần trở lại các hoạt động thường ngày nhưng cần vận động nhẹ nhàng và tăng dần mức độ theo thời gian. Các hoạt động phù hợp có thể là đi bộ, ngồi thiền hoặc tập yoga. Người bệnh nên tránh luyện tập thể thao cường độ cao vì có thể ảnh hưởng đến vết thương. 
    • Cần duy trì chế độ ăn giàu dinh dưỡng, tốt cho hệ tiêu hóa, bổ sung đầy đủ chất xơ, protein, vitamin và uống đủ nước. 

• Kiêng cữ sau mổ: 

• • Trong 2 ngày đầu sau mổ, người bệnh nên hạn chế tắm rửa; thay vào đó có thể lau người và thay quần áo để giữ vết thương khô, hỗ trợ quá trình lành thương. 
  • Sau mổ 2 ngày, người bệnh có thể tắm nhưng cần nhẹ nhàng, không được để nước tắm và xà phòng tiếp xúc với vết mổ. 
  • Tránh vận động mạnh để hạn chế ảnh hưởng đến vết thương. 

6. Khi nào nên gặp bác sĩ?

Sau phẫu thuật, người bệnh cần liên hệ bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường như: 

• Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần. 
• Sốt hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng khác như đỏ, đau hoặc mủ tại vị trí vết mổ.
• Gặp vấn đề khi đi đại tiện hoặc không đi đại tiện được.
• Đau vùng bụng ngày càng nặng hơn theo thời gian.

7. Các câu hỏi thường gặp về phẫu thuật cắt đại tràng

7.1 Tôi có thể chăm sóc hậu môn nhân tạo như thế nào?

Đội ngũ y tế của khoa sẽ hướng dẫn người bệnh cách chăm sóc hậu môn nhân tạo, bao gồm cách vệ sinh, thời điểm cần thay túi và các bước thay túi hậu môn nhân tạo đúng cách. 

7.2 Tôi có phải mang hậu môn nhân tạo suốt đời?

Không phải tất cả người bệnh đều phải mang hậu môn nhân tạo suốt đời. Nhiều trường hợp được tạo hậu môn nhân tạo tạm thời để tạo điều kiện cho cơ thể hồi phục sau phẫu thuật cắt đại tràng. Hậu môn nhân tạo thường được cân nhắc trong những trường hợp phẫu thuật cấp cứu hoặc khi việc nối lại hai đầu ruột ngay sau mổ chưa đảm bảo an toàn.

Nếu được tạo hậu môn nhân tạo tạm thời, người bệnh có thể cần thực hiện thêm một cuộc phẫu thuật để đóng hậu môn nhân tạo và khôi phục lưu thông đường ruột, giúp đại tiện trở lại qua đường hậu môn. Khả năng đóng hậu môn nhân tạo và thời điểm thực hiện sẽ phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

7.3 Phẫu thuật cắt đại tràng có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản không?

Phẫu thuật cắt đại tràng có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh dục – tiết niệu nếu gây tổn thương đám rối thần kinh chi phối vùng chậu và cơ quan niệu sinh dục. Ở một số trường hợp, người bệnh có thể gặp các vấn đề như rối loạn cương dương hoặc rối loạn chức năng bàng quang.

Nguy cơ ảnh hưởng phụ thuộc vào vị trí, phạm vi phẫu thuật và kỹ thuật thực hiện. Vì vậy, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ trước phẫu thuật để được tư vấn cụ thể về những nguy cơ có thể xảy ra.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.