HỘI CHỨNG GUILLAIN BARRE – NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG CÁCH CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

Mặc dù phần lớn người bệnh có thể hồi phục, GBS vẫn được xem là một tình trạng cấp cứu thần kinh cần được chẩn đoán và can thiệp điều trị sớm để hạn chế các biến chứng nguy hiểm.

1. Hội chứng guillain barre là gì?

Hội chứng Guillain-Barré (Guillain-Barré Syndrome – GBS) là một bệnh lý tự miễn hiếm gặp của hệ thần kinh ngoại biên, xảy ra khi hệ miễn dịch của cơ thể nhận diện nhầm và tấn công các dây thần kinh ngoại biên. 

Tình trạng này làm gián đoạn quá trình truyền tín hiệu giữa não, tủy sống và các cơ, dẫn đến biểu hiện yếu cơ, tê bì, giảm phản xạ và có thể tiến triển thành liệt nếu không được điều trị kịp thời.

Hội chứng Guillain-Barré có thể gặp ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên bệnh thường gặp hơn ở người trưởng thành và người lớn tuổi. Theo nhiều nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh ước tính khoảng 1–2 trường hợp trên 100.000 người mỗi năm, là một bệnh lý thần kinh hiếm gặp nhưng cần được đặc biệt lưu ý do diễn tiến nhanh và nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Mặc dù hội chứng Guillain-Barré có thể gây yếu liệt nặng trong thời gian ngắn, đa số người bệnh vẫn có khả năng hồi phục nếu được chẩn đoán sớm, điều trị đúng phác đồ và kết hợp phục hồi chức năng tích cực.

2. Tác nhân góp phần xảy ra hội chứng Guillain-Barré

Hội chứng Guillain-Barré là một bệnh tự miễn, do đó không có nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, có một số tác nhân và yếu tố nguy cơ góp phần khiến bệnh xuất hiện.

2.1. Nhiễm trùng

Khoảng 2/3 người mắc hội chứng Guillain-Barré có tiền sử nhiễm trùng đường hô hấp hoặc đường tiêu hóa trong vòng vài ngày đến 6 tuần trước khi khởi phát bệnh.

– Campylobacter jejuni: Vi khuẩn gây tiêu chảy cấp và là tác nhân liên quan phổ biến với hội chứng Guillain-Barré.

– Virus cúm: Một số trường hợp ghi nhận khởi phát hội chứng sau nhiễm cúm.

– COVID-19: Nhiễm SARS-CoV-2 đã được ghi nhận có liên quan đến một số ca Guillain-Barré.

– Virus CMV: Virus có thể kích hoạt phản ứng tự miễn trong cơ thể.

– Epstein-Barr virus: Tác nhân gây bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn.

– Zika: Làm tăng nguy cơ Guillain-Barré trong các đợt bùng phát dịch.

– Mycoplasma pneumoniae: Vi khuẩn gây viêm phổi và một số nhiễm trùng đường hô hấp.

2.2. Sau phẫu thuật hoặc chấn thương

Tuy rất hiếm xảy ra, nhưng hội chứng Guillain-Barré có thể xuất hiện sau phẫu thuật hoặc chấn thương lớn.

Các tình trạng này có thể kích hoạt hệ miễn dịch và làm tăng nguy cơ xảy ra phản ứng tự miễn ở những người có cơ địa nhạy cảm.

2.3. Các yếu tố nguy cơ

Mặc dù hội chứng Guillain-Barré có thể xảy ra ở bất kỳ ai, một số yếu tố dưới đây có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh:

• Tuổi tác: Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở người trưởng thành và người cao tuổi.
• Giới tính: Nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nữ giới.
• Tiền sử nhiễm trùng gần đây: Đặc biệt là các đợt nhiễm trùng đường hô hấp hoặc tiêu hóa trong vòng vài tuần trước khi xuất hiện triệu chứng.

3. Các triệu chứng và dấu hiệu của hội chứng Guillain-Barré

Triệu chứng của hội chứng Guillain-Barré thường khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh trong vài ngày đến vài tuần.

Người bệnh có thể quan sát và phân biệt bản thân đang mắc hội chứng hội chứng Guillain-Barré

Giai đoạn sớm

Các triệu chứng khá mơ hồ nên dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý thần kinh khác: 

• Tê bì hoặc cảm giác châm chích ở bàn chân, ngón chân rồi lan lên cẳng chân.
• Dị cảm ở bàn tay hoặc các đầu ngón tay, cảm giác kiến bò hoặc kim châm.
• Đau nhức cơ hoặc đau kiểu thần kinh, thường xuất hiện ở lưng, vai hoặc hai chân.
• Một số người cảm thấy chân yếu hơn bình thường hoặc nhanh mỏi khi đi lại.

Giai đoạn tiến triển

Sau vài ngày đến vài tuần, tình trạng yếu cơ trở nên rõ rệt và lan dần lên các nhóm cơ phía trên:

• Yếu hai chân, đi lại khó khăn, tự đứng vững.
• Giảm hoặc mất phản xạ gân xương, đặc biệt ở đầu gối và cổ chân.
• Yếu cơ lan lên hai tay, gây khó cầm nắm đồ vật hoặc thực hiện các động tác tinh tế.
• Yếu cơ mặt, khiến nét mặt kém linh hoạt hoặc khó nhắm mắt.
• Khó nuốt, dễ sặc khi ăn uống.
• Nói khó hoặc giọng nói yếu do các cơ vùng họng và thanh quản bị ảnh hưởng.
• Song thị (nhìn đôi) hoặc khó cử động mắt ở một số trường hợp.

Giai đoạn nặng

Tình trạng yếu cơ tiếp tục lan rộng, đồng thời có thể có thể ảnh hưởng đến các cơ quan trên khắp cơ thể:

• Liệt toàn thân hoặc gần như toàn bộ các chi.
• Khó thở do yếu cơ hô hấp.
• Suy hô hấp, có thể phải hỗ trợ thở máy.
• Rối loạn nhịp tim như nhịp tim nhanh hoặc chậm bất thường.
• Dao động huyết áp, tăng hoặc giảm huyết áp do rối loạn thần kinh thực vật.

Đây là những biến chứng nghiêm trọng có thể đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu y tế.

Chẩn đoán hội chứng Guillain-Barré

Trong giai đoạn khám lâm sàng, bác sĩ thường thăm khám trực tiếp bệnh nhân, khai thác tiền sử bệnh, tần suất và mức độ triệu chứng. Đồng thời, kiểm tra trực tiếp phản ứng cơ thể người bệnh như: Đánh giá sức cơ tay, chân; kiểm tra phản xạ gân xương; đánh giá khả năng vận động…

Sau đó, bác sĩ có thể chỉ định các cận lâm sàng sau đây để đánh giá chuyên sâu tình trạng bệnh để lên phác đồ điều trị hiệu quả: 

Xét nghiệm chọc dịch não tủy

Một trong những xét nghiệm quan trọng giúp hỗ trợ chẩn đoán hội chứng Guillain-Barré. Các thông số xét nghiệm bất thường, giúp bác sĩ chẩn đoán hội chứng Guillain-Barré bao gồm:

• Nồng độ protein trong dịch não tủy tăng cao.
• Số lượng tế bào bạch cầu bình thường hoặc chỉ tăng rất ít, còn gọi là hiện tượng phân ly đạm – tế bào (albuminocytologic dissociation).

Điện cơ và đo dẫn truyền thần kinh

– Đo dẫn truyền thần kinh (Nerve Conduction Study – NCS): Đánh giá tốc độ và chất lượng dẫn truyền tín hiệu qua các dây thần kinh ngoại biên. Khi bao myelin hoặc sợi trục bị tổn thương, tốc độ dẫn truyền sẽ giảm hoặc bị gián đoạn.

– Điện cơ (Electromyography – EMG): Giúp đánh giá hoạt động điện của cơ và hỗ trợ xác định mức độ tổn thương thần kinh.

Đây là Các thăm dò chức năng chủ yếu trong chẩn đoán hội chứng Guillain-Barré.

Chẩn đoán hình ảnh

– MRI: Chụp MRI không thể chẩn đoán trực tiếp hội chứng Guillain-Barré, nhưng có thể được chỉ định để loại trừ các bệnh lý thần kinh khác như tổn thương tủy sống, đột quỵ hoặc khối u.

Xét nghiệm 

Bác sĩ có thể chỉ định thêm một số xét nghiệm như:

• Xét nghiệm tìm các tác nhân nhiễm trùng gần đây (Campylobacter jejuni, CMV, Epstein-Barr virus, Mycoplasma pneumoniae…).
• Công thức máu và các xét nghiệm sinh hóa cơ bản.
• Các xét nghiệm khác tùy theo triệu chứng và tình trạng lâm sàng.

Thăm khám hội chứng Guillain-Barré tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh sẽ được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nội Thần kinh giàu kinh nghiệm, kết hợp Khoa Xét nghiệm đạt chuẩn ISO 15189:2022 – tiêu chuẩn Quốc tế, cùng các phương tiện chẩn đoán hiện đại như MRI Signa Prime 1.5T tích hợp trí tuệ nhân tạo, giúp loại trừ các bệnh lý thần kinh khác, hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây ra các trường hợp yếu liệt cấp, góp phần nâng cao khả năng điều trị và hồi phục cho người bệnh.

Liên hệ Hotline 1800 6767 (Nhánh 2) để được tư vấn và đặt lịch khám.

5. Điều trị hội chứng Guillain-Barré

Hội chứng Guillain-Barré là bệnh lý thần kinh cấp tính cần được điều trị tại bệnh viện, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi triệu chứng có thể tiến triển rất nhanh. Tiên lượng phụ thuộc vào mức độ tổn thương thần kinh, thời điểm điều trị và khả năng đáp ứng của từng người bệnh.

Đa số người bệnh có thể hồi phục tốt nếu được chẩn đoán và điều trị sớm, quá trình hồi phục có thể kéo dài vài tháng đến vài năm, tùy theo mức độ tổn thương thần kinh.Một số trường hợp vẫn còn yếu cơ, tê bì hoặc mệt mỏi kéo dài sau khi bệnh đã ổn định. Đồng thời hội chứng Guillain-Barré có tỷ lệ tái phát thấp.

5.1. Điều trị miễn dịch

Điều trị miễn dịch là phương pháp chính giúp hạn chế tổn thương thần kinh và rút ngắn thời gian hồi phục. Hiện nay có hai phương pháp được chứng minh mang lại hiệu quả tương đương:

– Globulin miễn dịch truyền tĩnh mạch (Intravenous Immunoglobulin – IVIG): Người bệnh được truyền kháng thể từ huyết tương của người hiến khỏe mạnh nhằm điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch, giảm sự tấn công lên các dây thần kinh ngoại biên. Đây là phương pháp được áp dụng phổ biến nhờ hiệu quả cao và thuận tiện trong điều trị.

– Thay huyết tương (Plasma Exchange): Là kỹ thuật loại bỏ phần huyết tương chứa các kháng thể bất thường đang tấn công dây thần kinh, sau đó thay thế bằng huyết tương hoặc dung dịch phù hợp. Thường được chỉ định trong giai đoạn sớm của bệnh và giúp giảm mức độ nặng cũng như rút ngắn thời gian hồi phục.

5.2. Điều trị hỗ trợ

Do hội chứng Guillain-Barré có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, đặc biệt là hệ hô hấp và thần kinh thực vật, người bệnh cần được theo dõi sát trong suốt quá trình điều trị.

Các biện pháp hỗ trợ bao gồm:

• Theo dõi chức năng hô hấp để phát hiện sớm tình trạng suy hô hấp.
• Hỗ trợ thở máy khi cơ hô hấp bị yếu hoặc người bệnh không thể tự thở hiệu quả.
• Kiểm soát đau bằng các thuốc phù hợp vì đau thần kinh là triệu chứng khá thường gặp.
• Đảm bảo dinh dưỡng, đặc biệt ở những người khó nuốt hoặc phải nằm điều trị kéo dài.
• Phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu bằng vận động thụ động hoặc thuốc chống đông.
• Điều trị rối loạn thần kinh thực vật, bao gồm kiểm soát huyết áp, nhịp tim và các rối loạn khác nếu xuất hiện.

5.3. Phục hồi chức năng

Các chương trình phục hồi thường bao gồm:

– Vật lý trị liệu nhằm duy trì sức cơ, phòng ngừa cứng khớp và cải thiện khả năng vận động.

Hoạt động trị liệu, giúp người bệnh lấy lại khả năng thực hiện các sinh hoạt hằng ngày như ăn uống, mặc quần áo hoặc cầm nắm đồ vật.

– Phục hồi vận động, tập đứng, tập đi và tăng cường sức mạnh cơ bắp theo từng giai đoạn hồi phục.

– Phục hồi chức năng hô hấp, đặc biệt ở những người từng phải thở máy hoặc còn yếu cơ hô hấp.

Lưu ý: Phục hồi chức năng là một phần không thể thiếu trong điều trị hội chứng Guillain-Barré và nên được triển khai ngay khi tình trạng người bệnh ổn định, đẩy nhanh quá trình cải thiện khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống sau điều trị.

6. Điều trị hội chứng Guillain-Barré tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Hội chứng Guillain-Barré cần được chẩn đoán và điều trị tại cơ sở y tế có chuyên khoa Thần kinh cùng đầy đủ phương tiện hồi sức và phục hồi chức năng. Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được tiếp cận mô hình điều trị đa chuyên khoa, giúp phát hiện sớm, xử trí kịp thời và đồng hành trong suốt quá trình hồi phục.

Bệnh viện sở hữu nhiều ưu thế trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý thần kinh, bao gồm:

– Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nội Thần kinh giàu kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý thần kinh cấp và mạn tính, đặc biệt là các dạng đột quỵ do nhồi máu não và xuất huyết não.

– Khoa Xét nghiệm được công nhận đạt chuẩn ISO 15189:2022 – Tiêu chuẩn quốc tế, hỗ trợ thực hiện các xét nghiệm cần thiết nhằm tìm nguyên nhân và đánh giá toàn diện tình trạng người bệnh.

– Hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại, được đầu tư đồng bộ từ hệ thống MRI Signa Prime 1.5T cho đến máy CT Incisive 128 lát cắt tích hợp trí tuệ nhân tạo, giúp bác sĩ loại trừ các nguyên nhân như đột quỵ, u não hoặc tổn thương tủy sống.

– Mô hình phối hợp đa chuyên khoa: Phối hợp chặt chẽ với Khoa Hồi sức tích cực và các chuyên khoa liên quan trong các trường hợp người bệnh suy hô hấp, cần hỗ trợ hô hấp hoặc theo dõi chuyên sâu.

– Áp dụng chương trình Phục hồi nhanh (ERAS), bao gồm vật lý trị liệu, phục hồi vận động và phục hồi chức năng hô hấp, giúp người bệnh cải thiện khả năng vận động và sớm trở lại sinh hoạt thường ngày.

Nếu xuất hiện các triệu chứng như tê bì, yếu cơ lan nhanh từ chân lên tay, khó đi lại, khó nuốt hoặc khó thở, hãy đến Khoa Nội Thần kinh – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn sớm để được thăm khám và điều trị kịp thời. 

Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm cùng hệ thống chẩn đoán hiện đại và mô hình điều trị đa chuyên khoa, bệnh viện luôn sẵn sàng đồng hành cùng người bệnh trong quá trình điều trị và phục hồi. Liên hệ Hotline 1800 6767 (Nhánh 2) để được tư vấn và đặt lịch khám.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.