DẤU HIỆU BỆNH TIỂU ĐƯỜNG – NHẬN BIẾT SỚM VÀ KHI NÀO CẦN GẶP BÁC SĨ

Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bệnh tiểu đường đóng vai trò hết sức quan trọng, giúp người bệnh được chẩn đoán và điều trị kịp thời, đồng thời giảm nguy cơ biến chứng lâu dài như tổn thương thần kinh, suy giảm chức năng thận, bệnh tim mạch và các vấn đề về thị lực. Hãy xem ngay bài viết với tư vấn chuyên môn từ BS.CKI Bùi Tú Quỳnh – Bác sĩ Nội tiết, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

1. Tiểu đường là bệnh gì?

Tiểu đường (đái tháo đường) là một bệnh lý mạn tính xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không sử dụng insulin một cách hiệu quả, dẫn đến tình trạng tăng đường huyết kéo dài [1]. 

Insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, có vai trò giúp glucose từ máu đi vào tế bào để tạo năng lượng cho cơ thể. Khi quá trình này bị rối loạn, glucose sẽ tích tụ trong máu, gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan và làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.

Dựa trên nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh, tiểu đường được chia thành ba nhóm chính:

• Tiểu đường type 1: Xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công và phá hủy các tế bào beta sản xuất insulin của tuyến tụy. Người bệnh hầu như không còn khả năng tự sản xuất insulin và cần được điều trị bằng insulin suốt đời. Bệnh thường gặp ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi, nhưng vẫn có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào [1].
• Tiểu đường type 2: Là dạng phổ biến, chiếm khoảng 90–95% tổng số trường hợp mắc bệnh. Tình trạng này xảy ra khi cơ thể kháng insulin hoặc tuyến tụy không sản xuất đủ insulin để đáp ứng nhu cầu. Do bệnh tiến triển rất từ từ, các dấu hiệu bệnh tiểu đường type 2 thường mờ nhạt và dễ bị bỏ qua trong giai đoạn đầu. Các yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm thừa cân, béo phì, chế độ ăn uống không lành mạnh và ít hoạt động thể chất [1].
• Tiểu đường thai kỳ: Là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện lần đầu trong thời gian mang thai. Mặc dù bệnh thường cải thiện sau khi sinh, phụ nữ từng mắc tiểu đường thai kỳ có nguy cơ cao phát triển tiểu đường type 2 trong tương lai. Đồng thời, trẻ sinh ra từ người mẹ mắc bệnh cũng có nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe liên quan đến chuyển hóa sau này [3].

2. Dấu hiệu tiểu đường là gì?

Các dấu hiệu bệnh tiểu đường có thể xuất hiện từ từ hoặc đột ngột tùy theo thể bệnh. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), cả tiểu đường type 1 và type 2 đều có thể chia sẻ một số triệu chứng chung, bao gồm tiểu nhiều, khát nước tăng, mệt mỏi, nhìn mờ và vết thương lâu lành [2].

2.1. Dấu hiệu sớm của bệnh tiểu đường

Các dấu hiệu bệnh tiểu đường dưới đây có thể xuất hiện ở cả type 1 và type 2, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi bệnh chưa được chẩn đoán hoặc kiểm soát kịp thời [2].

Khát nước bất thường và tiểu nhiều lần: Khi nồng độ đường huyết tăng cao, thận phải tăng cường hoạt động để lọc và đào thải lượng glucose dư thừa qua nước tiểu. Quá trình này kéo theo sự mất nước của cơ thể, làm xuất hiện cảm giác khát nước liên tục và nhu cầu đi tiểu nhiều lần trong ngày, kể cả vào ban đêm [1].

Sụt cân không rõ nguyên nhân: Mặc dù vẫn duy trì chế độ ăn uống bình thường hoặc thậm chí ăn nhiều hơn, người bệnh có thể bị giảm cân đáng kể. Nguyên nhân là do glucose không được vận chuyển hiệu quả vào tế bào để tạo năng lượng, buộc cơ thể phải sử dụng nguồn năng lượng dự trữ từ mỡ và cơ. Hiện tượng này thường gặp và biểu hiện rõ hơn ở người bệnh tiểu đường type 1 [1].

Mệt mỏi và kiệt sức: Khi tế bào không được cung cấp đủ năng lượng từ glucose, cơ thể sẽ xuất hiện cảm giác mệt mỏi kéo dài và giảm khả năng hoạt động. Bên cạnh đó, tình trạng mất nước do đi tiểu nhiều cũng góp phần làm gia tăng cảm giác kiệt sức, ngay cả khi người bệnh không thực hiện các hoạt động thể lực nặng [4].

Nhìn mờ: Đường huyết tăng cao có thể làm thay đổi lượng dịch trong thủy tinh thể của mắt, ảnh hưởng đến khả năng điều tiết và lấy nét. Kết quả là người bệnh có thể gặp tình trạng nhìn mờ hoặc thị lực thay đổi tạm thời, đặc biệt khi đường huyết biến động mạnh [4].

Vết thương lâu lành, dễ nhiễm trùng: Đường huyết cao làm suy giảm tuần hoàn máu và khả năng miễn dịch, khiến vết cắt, vết trầy xước lâu lành hơn bình thường. Người bệnh cũng dễ bị nhiễm nấm hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu tái đi tái lại [2].

Tê bì hoặc ngứa ran ở bàn tay, bàn chân: Đây là dấu hiệu liên quan đến tổn thương thần kinh ngoại biên do tình trạng tăng đường huyết kéo dài. Người bệnh có thể cảm thấy tê, châm chích hoặc giảm cảm giác ở bàn tay, bàn chân. Đây thường là dấu hiệu xuất hiện khi bệnh đã tiến triển [4].

2.2. Triệu chứng bệnh tiểu đường type 2

Tiểu đường type 2 thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm trước khi được phát hiện. Do các triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng hoặc dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe thông thường, nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi thực hiện xét nghiệm đường huyết định kỳ hoặc khi các biến chứng đã bắt đầu xuất hiện [1].

Bên cạnh các dấu hiệu bệnh tiểu đường chung, người mắc tiểu đường type 2 có thể gặp một số triệu chứng đặc trưng như:

• Thường xuyên cảm thấy đói: Cơ thể không sử dụng glucose hiệu quả, khiến người bệnh nhanh đói dù vừa ăn.
• Da sẫm màu ở các nếp gấp: Xuất hiện các mảng da dày, sẫm màu ở cổ, nách hoặc bẹn, liên quan đến tình trạng đề kháng insulin.
• Nhiễm nấm hoặc nhiễm trùng tái phát: Thường gặp ở da, khoang miệng và vùng sinh dục do đường huyết cao tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển.
• Suy giảm thị lực: Tổn thương võng mạc do tăng đường huyết kéo dài có thể khiến thị lực giảm dần theo thời gian.

Lưu ý: Nhiều trường hợp tiểu đường type 2 không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Vì vậy, việc tầm soát định kỳ được CDC khuyến nghị, đặc biệt đối với người thừa cân, béo phì, có tiền sử gia đình mắc bệnh hoặc các yếu tố nguy cơ liên quan [2].

Để được tư vấn miễn phí và tầm soát bệnh tiểu đường, vui lòng liên hệ Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn qua hotline 1800 6767 (nhấn phím 2).

2.3. Triệu chứng bệnh tiểu đường type 1

Khác với tiểu đường type 2, tiểu đường type 1 thường khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh trong vài tuần đến vài tháng [2]. 

Bên cạnh các dấu hiệu bệnh tiểu đường điển hình của như khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân và mệt mỏi kéo dài, người bệnh tiểu đường type 1 còn có thể xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng hơn như:

• Đau bụng, buồn nôn và nôn
• Hơi thở có mùi trái cây (mùi ceton)
• Thở nhanh và sâu bất thường

Những biểu hiện này có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiễm toan ceton do tiểu đường (DKA – Diabetic Ketoacidosis), một biến chứng cấp cứu nguy hiểm xảy ra khi cơ thể thiếu insulin và phải đốt cháy mỡ để tạo năng lượng, dẫn đến tích tụ ceton trong máu. DKA có thể tiến triển rất nhanh, chỉ trong vòng 24 giờ [5].

Đáng chú ý, khoảng 20–40% trường hợp nhiễm toan ceton do tiểu đường được phát hiện ngay trong lần chẩn đoán đầu tiên của bệnh tiểu đường type 1 [6]. Vì vậy, khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng kể trên, cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám và xử trí kịp thời.

2.4. Cách nhận biết dấu hiệu bệnh tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường thai kỳ là một trong những dạng tiểu đường khó nhận biết vì đa số phụ nữ mắc bệnh không có triệu chứng rõ ràng. Trong thai kỳ, các hormone do nhau thai tiết ra có thể làm giảm hiệu quả hoạt động của insulin, khiến đường huyết tăng cao nhưng người mẹ thường không cảm nhận được sự bất thường. [3]

Nếu xuất hiện triệu chứng, chúng thường khá nhẹ và dễ bị nhầm lẫn với những thay đổi sinh lý bình thường của thai kỳ, bao gồm [3]:

• Khát nước nhiều hơn bình thường.
• Đi tiểu nhiều hơn mức thường thấy trong thai kỳ.
• Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Nhìn mờ hoặc giảm thị lực thoáng qua.

Ngoài ra, trong một số trường hợp, xét nghiệm nước tiểu định kỳ có thể phát hiện đường niệu (glucose trong nước tiểu). Mặc dù đây không phải tiêu chuẩn chẩn đoán, nhưng có thể là dấu hiệu gián tiếp gợi ý tình trạng tăng đường huyết cần được đánh giá thêm. [7]

Do đó, CDC khuyến nghị tất cả phụ nữ mang thai nên được tầm soát tiểu đường thai kỳ trong khoảng tuần 24–28 của thai kỳ. Tuy nhiên, những người có nguy cơ cao có thể cần được kiểm tra sớm hơn, ngay từ lần khám thai đầu tiên. Các yếu tố nguy cơ bao gồm [2][3]:

• Thừa cân hoặc béo phì trước khi mang thai.
• Từng mắc tiểu đường thai kỳ ở lần mang thai trước.
• Có người thân ruột thịt mắc tiểu đường type 2.
• Tiền sử sinh con nặng cân.
• Thuộc nhóm dân số có tỷ lệ mắc tiểu đường type 2 cao.

Việc phát hiện sớm giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn, giảm nguy cơ biến chứng như thai to, sinh non, tiền sản giật và hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh, đồng thời bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi trong suốt thai kỳ.

3. Ngủ gà ngủ gật có phải dấu hiệu bệnh tiểu đường?

Có thể có. Buồn ngủ ban ngày, cảm giác mệt mỏi kéo dài hoặc khó tập trung là những triệu chứng khá phổ biến ở người mắc bệnh tiểu đường, đặc biệt là tiểu đường type 2. Tuy nhiên, đây không phải là dấu hiệu bệnh tiểu đường đặc hiệu và cần được đánh giá cùng các triệu chứng khác.

Có hai cơ chế chính giải thích hiện tượng này:

• Tăng đường huyết (glucose máu cao): Khi cơ thể thiếu hoặc đề kháng với insulin, glucose không thể đi vào tế bào hiệu quả để tạo năng lượng. Mặc dù lượng đường trong máu tăng cao, các tế bào vẫn rơi vào tình trạng “thiếu năng lượng”, khiến người bệnh cảm thấy uể oải, giảm khả năng tập trung và dễ buồn ngủ. Bên cạnh đó, tình trạng tiểu nhiều do tăng đường huyết còn gây mất nước, làm cảm giác mệt mỏi trở nên rõ rệt hơn [4].
• Hạ đường huyết (glucose máu thấp): Ở chiều ngược lại, đường huyết giảm quá thấp – thường gặp ở người đang điều trị bằng insulin hoặc một số thuốc hạ đường huyết – cũng có thể gây buồn ngủ, lơ mơ, giảm tỉnh táo và thậm chí lú lẫn. Đây là một dấu hiệu cảnh báo cần được xử trí kịp thời để tránh các biến chứng nghiêm trọng như co giật, bất tỉnh hoặc hôn mê [11].

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng buồn ngủ ban ngày không chỉ gặp ở bệnh tiểu đường. Tình trạng này cũng có thể liên quan đến thiếu ngủ kéo dài, hội chứng ngưng thở khi ngủ, suy giáp, thiếu máu hoặc nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Vì vậy, nếu cảm giác buồn ngủ kéo dài đi kèm với các triệu chứng như khát nước nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc nhìn mờ, bạn nên đi khám và kiểm tra đường huyết để loại trừ nguy cơ mắc bệnh tiểu đường. 

Một xét nghiệm đơn giản có thể giúp bạn yên tâm hơn về sức khỏe của mình. Hãy gọi 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn và tầm soát tiểu đường tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn với hệ thống xét nghiệm đạt chuẩn ISO 15189:2022.

4. Khi nào thì nên gặp bác sĩ?

Cần đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu sau, đặc biệt ở trẻ em và người trẻ tuổi:

• Hơi thở có mùi trái cây hoặc mùi acetone bất thường.
• Thở nhanh, sâu hoặc khó thở.
• Buồn nôn, nôn liên tục.
• Đau bụng dữ dội.
• Lú lẫn, mất định hướng, lơ mơ hoặc khó đánh thức.

Nên đặt lịch khám trong vài ngày tới nếu bạn nhận thấy:

• Khát nước và đi tiểu nhiều kéo dài, đặc biệt khi kèm sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Vết thương lâu lành hoặc thường xuyên bị nhiễm trùng tái phát.
• Nhìn mờ, giảm thị lực đột ngột.
• Tê bì, châm chích ở bàn tay hoặc bàn chân.
• Mệt mỏi kéo dài dù đã nghỉ ngơi đầy đủ.

Nhiều người mắc tiểu đường type 2 trong nhiều năm mà không hề nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào. Vì vậy, các tổ chức y tế khuyến nghị tầm soát định kỳ đối với những người có nguy cơ cao, bao gồm [2]:

• Thừa cân hoặc béo phì.
• Có người thân ruột thịt mắc tiểu đường type 2.
• Tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu.
• Tiền sử tiểu đường thai kỳ.
• Ít vận động thể lực.
• Từ 45 tuổi trở lên.

Điều quan trọng cần nhớ là không có triệu chứng không đồng nghĩa với không mắc bệnh. Một xét nghiệm đường huyết đơn giản có thể phát hiện tiểu đường hoặc tiền tiểu đường từ giai đoạn rất sớm, khi việc điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động và lối sống vẫn có thể mang lại hiệu quả phòng ngừa hoặc kiểm soát bệnh tối ưu.

Nếu bạn nghi ngờ có các dấu hiệu bệnh tiểu đường hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, đừng trì hoãn việc thăm khám và tầm soát. Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, khách hàng được thăm khám và đánh giá toàn diện với hệ thống xét nghiệm hiện đại đạt chuẩn ISO 15189:2022, hỗ trợ phát hiện sớm tiền tiểu đường, tiểu đường và các rối loạn chuyển hóa liên quan với độ chính xác cao. Đội ngũ bác sĩ Nội tiết 30+ năm kinh nghiệm sẽ tư vấn phác đồ theo dõi và kiểm soát phù hợp cho từng người bệnh. 

Liên hệ tổng đài 1800 6767 (nhấn phím 2) để được tư vấn và đặt lịch khám nhanh chóng.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.