XUẤT HUYẾT DẠ DÀY – NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ PHÒNG NGỪA

Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chóng mặt, mệt mỏi đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ tính mạng người bệnh.

1. Xuất huyết dạ dày là gì?

Xuất huyết dạ dày (hay xuất huyết bao tử / chảy máu dạ dày) là tình trạng máu chảy từ niêm mạc dạ dày, thường biểu hiện qua các triệu chứng như nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.

Nếu không được phát hiện sớm, người bệnh có thể mất máu cấp, dẫn đến sốc hoặc các biến chứng nguy hiểm khác như nhồi máu cơ tim, suy tuần hoàn.

Tại Việt Nam, tình trạng xuất huyết dạ dày gặp nhiều hơn ở nam giới, chủ yếu liên quan đến thói quen uống rượu bia, hút thuốc lá và chế độ sinh hoạt thiếu khoa học.

Bệnh thường xuất hiện ở độ tuổi 20–50, nhưng cũng có thể gặp ở người trẻ. Ở trẻ em, nguyên nhân thường liên quan đến nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc virus.

2. Xuất huyết dạ dày có nguy hiểm không?

Xuất huyết dạ dày rất nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể diễn tiến âm thầm, khó nhận biết. Tuy nhiên, tình trạng chảy máu kéo dài có thể gây thiếu máu mạn tính mà người bệnh không phát hiện.

Khi xuất huyết trở nên nghiêm trọng, người bệnh có thể gặp các dấu hiệu như: hoa mắt, chóng mặt, tay chân lạnh, mạch yếu, ngất xỉu… Nếu không được cấp cứu kịp thời, nguy cơ tử vong là rất cao.

Trong những trường hợp nhẹ, người bệnh có thể được chỉ định nội soi dạ dày để xác định tổn thương và dùng thuốc điều trị tại nhà. Tuy nhiên, với các ca nặng, cần phải cầm máu khẩn cấp, kết hợp điều trị hồi sức tích cực.

3. Triệu chứng xuất huyết dạ dày

Các triệu chứng của xuất huyết dạ dày có thể xuất hiện từ nhẹ đến nặng, tùy thuộc vào mức độ chảy máu. Trong nhiều trường hợp, người bệnh chỉ nhận ra khi tình trạng đã trở nên nghiêm trọng. 

3.1 Đau bụng vùng thượng vị

Do tổn thương niêm mạc dạ dày, người bệnh thường xuất hiện những cơn đau dữ dội ở vùng thượng vị (phía trên rốn – vị trí tương ứng với dạ dày), cơn đau có thể lan rộng khắp ổ bụng. Bụng thường căng cứng, đi kèm mặt tái nhợt, vã mồ hôi lạnh. Nếu đau nhiều, kéo dài hoặc kèm các biểu hiện bất thường khác, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời, tránh nguy cơ biến chứng nguy hiểm tính mạng.

3.2 Da xanh xao, niêm mạc nhợt

Xuất huyết dạ dày là hậu quả của viêm loét niêm mạc dạ dày hoặc nhiễm trùng dạ dày kéo dài. Khi dạ dày bị chảy máu, cơ thể sẽ rơi vào tình trạng mất máu ở nhiều mức độ khác nhau. Điều này khiến người bệnh dễ có biểu hiện da xanh xao, niêm mạc nhợt, cơ thể thiếu sức sống và mệt mỏi kéo dài. Bên cạnh đó, các bệnh lý tại dạ dày còn có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng, làm tình trạng suy nhược trở nên rõ rệt hơn. 

3.3 Buồn nôn, nôn ra máu

Nôn ra máu là dấu hiệu điển hình của xuất huyết tiêu hóa trên, trong đó có xuất huyết dạ dày. Máu có thể có màu đỏ tươi nếu tình trạng chảy máu đang diễn ra mạnh, hoặc có màu sẫm hơn nếu đã lưu lại một thời gian trong dạ dày. Đây là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng, đặc biệt khi đi kèm mạch nhanh, tụt huyết áp, choáng váng hoặc mệt lả. Trong những trường hợp này, người bệnh cần được cấp cứu ngay để tránh nguy cơ trụy tuần hoàn (máu không lưu thông đủ đến các cơ quan). 

3.4 Đi ngoài ra máu

Thường gặp khi có chảy máu tại trực tràng hoặc hậu môn (như trĩ, nứt kẽ hậu môn). Tuy nhiên, trong một số trường hợp, máu từ đoạn ruột non hoặc thậm chí từ dạ dày cũng có thể đi xuống và gây ra hiện tượng này, nhất là khi lưu thông nhanh.

3.5 Dấu hiệu thiếu máu

Hoa mắt, choáng váng, mệt mỏi, tụt huyết áp… là những dấu hiệu điển hình khi cơ thể bị mất máu, đặc biệt trong các trường hợp xuất huyết tiêu hóa. Nếu tình trạng này kéo dài mà không được điều trị kịp thời và đúng cách, người bệnh có thể đối mặt với nhiều hậu quả nghiêm trọng, bao gồm suy nhược toàn thân, rối loạn tuần hoàn và thậm chí đe dọa tính mạng.

3.6 Mệt mỏi, khó thở

Nếu không được can thiệp kịp thời, xuất huyết dạ dày có thể dẫn đến tình trạng mệt mỏi kéo dài, da xanh xao, cơ thể suy nhược. 

Tình trạng mất máu do xuất huyết dạ dày còn khiến người bệnh dễ gặp phải các triệu chứng như hoa mắt, chóng mặt, tụt huyết áp, thở gấp, thậm chí ngất xỉu. Đây là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, cần được xử lý và kiểm soát ngay lập tức.

3.7 Các nguyên nhân khác

• Đi ngoài phân đen như hắc ín: Đây là dấu hiệu đặc trưng của xuất huyết tiêu hóa trên, xảy ra khi máu bị oxy hóa sắt trong hemoglobin trong quá trình di chuyển qua ống tiêu hóa. Phân thường có màu đen đặc, sệt, mùi hôi nồng và rất khó chịu.
• Sốc do mất máu: Là một biến chứng nghiêm trọng của xuất huyết tiêu hóa, xảy ra khi lượng máu tuần hoàn không đủ để tưới máu cho các cơ quan, gây rối loạn chức năng tế bào. Biểu hiện bao gồm: Mạch nhanh, huyết áp tụt, thở nhanh, lo lắng, da lạnh toát mồ hôi, thiểu niệu (lượng nước tiểu giảm rõ rệt), mệt mỏi, có thể lơ mơ hoặc ngất xỉu.

4. Nguyên nhân xuất huyết dạ dày

Xuất huyết dạ dày có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là các bệnh lý tại dạ dày và những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến niêm mạc tiêu hóa. 

4.1 Bệnh lý dạ dày – tá tràng

Bệnh loét dạ dày – tá tràng là nguyên nhân phổ biến nhất, với khoảng 15–20% người bệnh có thể gặp biến chứng chảy máu. Hai yếu tố nguy cơ quan trọng là nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), có thể làm tăng nguy cơ loét và xuất huyết gấp nhiều lần.

Ngoài ra, ung thư dạ dày cũng có thể gây xuất huyết tiêu hóa, dù tỷ lệ thấp hơn. Một số trường hợp người bệnh có biểu hiện chảy máu ngay từ giai đoạn sớm của bệnh.

Viêm dạ dày cấp cũng là nguyên nhân thường gặp. Tình trạng này có thể xảy ra do nhiều yếu tố như sử dụng thuốc (NSAIDs, corticoid), lạm dụng rượu bia, stress nặng (sau phẫu thuật, chấn thương, bỏng), hoặc các bệnh lý toàn thân như suy thận, nhiễm trùng nặng. Những yếu tố này làm tổn thương niêm mạc, tăng tiết acid và giảm khả năng bảo vệ dạ dày, từ đó dẫn đến xuất huyết.

4.2 Rượu bia và chất kích thích

Việc lạm dụng rượu bia trong thời gian dài có thể gây kích ứng và làm tổn thương lớp niêm mạc bảo vệ dạ dày. Đây là yếu tố nguy cơ phổ biến, đặc biệt ở nam giới trong độ tuổi lao động, góp phần làm tăng tỷ lệ xuất huyết dạ dày trong cộng đồng.

4.3 Thuốc giảm đau, kháng viêm (NSAIDs, Aspirin)

Các thuốc giảm đau, chống viêm không steroid như aspirin, ibuprofen, naproxen có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày nếu sử dụng kéo dài hoặc không đúng chỉ định. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau thượng vị, buồn nôn, viêm loét và nặng hơn là xuất huyết dạ dày.

4.4 Vỡ giãn tĩnh mạch thực quản – dạ dày

Giãn tĩnh mạch thực quản là biến chứng nguy hiểm thường gặp ở người bệnh xơ gan, do tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Khi các tĩnh mạch này bị vỡ, có thể gây xuất huyết tiêu hóa ồ ạt, với nguy cơ tử vong cao.

Trong một số trường hợp hiếm, giãn tĩnh mạch ở dạ dày hoặc tá tràng cũng có thể là nguyên nhân gây xuất huyết.

4.5 Hội chứng Mallory–Weiss

Hội chứng Mallory–Weiss là tình trạng rách niêm mạc thực quản do nôn mạnh hoặc kéo dài. Tổn thương này có thể gây chảy máu đường tiêu hóa trên, với biểu hiện điển hình là nôn ra máu tươi.

4.6 Các nguyên nhân khác

Bên cạnh các nguyên nhân phổ biến, một số bệnh lý ít gặp hơn cũng có thể gây xuất huyết dạ dày, bao gồm:

• Bệnh Dieulafoy (phình mạch dưới niêm mạc gây vỡ mạch đột ngột)
• Rối loạn đông máu hoặc bệnh lý huyết học (thiếu yếu tố đông máu, giảm tiểu cầu)
• Sốt xuất huyết Dengue
• Bệnh bạch cầu, suy tủy xương
• Suy gan nặng
• Sử dụng thuốc kháng đông (heparin, warfarin…)

Dù ít gặp, những nguyên nhân này có thể gây xuất huyết dạ dày nghiêm trọng, đặc biệt khi bệnh nền không được kiểm soát tốt. Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều trị nguyên nhân gốc là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng và tái phát.

5. Đối tượng nào dễ bị xuất huyết dạ dày?

Xuất huyết dạ dày có thể xảy ra ở nhiều đối tượng, nhưng thường gặp hơn ở những nhóm có yếu tố nguy cơ sau:

• Nam giới trong độ tuổi 20–50: Đây là nhóm có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn, thường liên quan đến thói quen uống rượu bia, hút thuốc lá, ăn uống thất thường và áp lực công việc kéo dài.
• Người thường xuyên uống rượu bia: Rượu bia có thể làm tổn thương niêm mạc dạ dày, tăng nguy cơ viêm loét và dẫn đến xuất huyết.
• Người sử dụng thuốc giảm đau, chống viêm kéo dài: Các thuốc như aspirin, ibuprofen, naproxen và những thuốc chống viêm không steroid khác có thể gây kích ứng, bào mòn niêm mạc dạ dày nếu dùng không đúng chỉ định.
• Người mắc bệnh lý dạ dày – tá tràng: Bao gồm viêm dạ dày, viêm loét dạ dày – tá tràng hoặc nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP). Đây là nhóm nguy cơ cao và cần được theo dõi sát.
• Người mắc bệnh gan, đặc biệt là xơ gan: Tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa có thể dẫn đến giãn tĩnh mạch thực quản – dạ dày và gây xuất huyết tiêu hóa.
• Người bị rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc kháng đông: Những trường hợp này có nguy cơ chảy máu cao hơn bình thường, trong đó có xuất huyết dạ dày.
• Người thường xuyên căng thẳng, stress kéo dài: Stress có thể làm tăng tiết acid dạ dày, ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ niêm mạc và làm tăng nguy cơ viêm loét, chảy máu.

6. Biến chứng xuất huyết dạ dày?

Xuất huyết dạ dày nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng người bệnh. 

• Khó thở, suy hô hấp: Khi người bệnh nôn ra máu, máu và dịch tiêu hóa có thể trào ngược vào đường hô hấp, gây sặc, co thắt và phù nề khí quản. Tình trạng này cản trở quá trình hô hấp và có thể dẫn đến suy hô hấp cấp nếu không được xử trí ngay.
• Viêm phổi hít: Nếu chất nôn xâm nhập sâu vào phế quản hoặc phế nang, nguy cơ phát triển viêm phổi nặng là rất cao. Đây là biến chứng khó điều trị, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có bệnh nền hô hấp.
• Sốc mất máu: Trong các trường hợp xuất huyết ồ ạt, người bệnh có thể bị sốc do mất máu cấp, biểu hiện qua tụt huyết áp, tay chân lạnh, mạch nhanh, lú lẫn hoặc lơ mơ. Đây là tình trạng cấp cứu khẩn cấp, cần can thiệp y tế ngay để tránh nguy cơ tử vong.

7. Điều trị xuất huyết dạ dày

Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào mức độ xuất huyết cũng như tình trạng sức khỏe cụ thể của người bệnh.

7.1 Trường hợp nhẹ

Với các ca b mức độ nhẹ, điều trị nội khoa bằng thuốc thường mang lại hiệu quả tốt. Bác sĩ sẽ kê đơn các loại thuốc cầm máu, ức chế tiết acid dạ dày, kết hợp với chế độ ăn uống, nghỉ ngơi và theo dõi tại nhà. Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị có thể giúp người bệnh hồi phục mà không cần can thiệp xâm lấn.

7.2 Trường hợp nặng

Khi tình trạng xuất huyết trở nên nghiêm trọng, các biện pháp điều trị nội khoa có thể không còn hiệu quả. Người bệnh sẽ xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm như: da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt, chóng mặt, mất ý thức, huyết áp tụt, mạch nhanh, thở gấp… 

Lúc này, người bệnh cần nhập viện để truyền dịch, truyền máu và thực hiện các biện pháp cầm máu qua nội soi. Trong một số trường hợp đặc biệt, phẫu thuật có thể được chỉ định để kiểm soát tình trạng chảy máu và xử lý tổn thương.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh xuất huyết dạ dày được thăm khám và điều trị theo hướng toàn diện, từ đánh giá mức độ mất máu, nội soi chẩn đoán – cầm máu đến hồi sức và theo dõi sau điều trị. Với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, bệnh viện hỗ trợ xử trí nhanh các trường hợp xuất huyết tiêu hóa từ nhẹ đến nặng, đồng thời xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhằm kiểm soát nguyên nhân, hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ tái phát.

8. Cách phòng ngừa xuất huyết dạ dày?

Để giảm nguy cơ mắc xuất huyết dạ dày, cần chủ động xây dựng lối sống lành mạnh và tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Ăn chín, uống sôi, ưu tiên các thực phẩm dễ tiêu hóa và tốt cho hệ tiêu hóa như rau xanh, trái cây chín, thực phẩm giàu chất xơ và probiotic.
• Hạn chế thức ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn hoặc chứa chất bảo quản.
• Tuyệt đối tránh hút thuốc lá, uống rượu bia, nước ngọt có gas – các yếu tố dễ gây tổn thương niêm mạc dạ dày.
• Không tự ý lạm dụng thuốc, đặc biệt là thuốc giảm đau, chống viêm, kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Tăng cường vận động thể chất mỗi ngày để nâng cao sức đề kháng, hỗ trợ tiêu hóa khỏe mạnh.
• Giữ tinh thần thoải mái, tránh căng thẳng, áp lực kéo dài. Đây là yếu tố thường bị bỏ qua nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng dạ dày.
• Không nên ăn quá no hoặc để bụng quá đói, và tránh nằm ngay sau khi ăn.
• Khám sức khỏe định kỳ mỗi 6 tháng, và đến cơ sở y tế ngay nếu có biểu hiện bất thường như đau thượng vị, buồn nôn, đầy hơi, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.

Phòng khám Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm, cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, hỗ trợ chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả các bệnh lý tiêu hóa như viêm dạ dày, viêm loét dạ dày – tá tràng, xuất huyết tiêu hóa, trào ngược dạ dày – thực quản cho đến các bệnh lý gan, mật, tụy.

Với quy trình thăm khám chuyên sâu và phác đồ điều trị cá thể hóa, người bệnh được theo dõi và chăm sóc toàn diện, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế tái phát.

Bệnh viện có áp dụng Bảo hiểm y tế và Bảo hiểm sức khỏe, giúp người bệnh an tâm khi thăm khám và điều trị.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.