THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG THẮT LƯNG: NGUYÊN NHÂN, DẤU HIỆU VÀ ĐIỀU TRỊ
Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng là tình trạng phần nhân nhầy trong đĩa đệm thoát ra khỏi vị trí bình thường, xuyên qua vòng sợi và chèn ép vào ống sống hoặc rễ thần kinh.
benhviennamsaigon.com
Tác giả: BỆNH VIỆN ĐA KHOA QUỐC TẾ NAM SÀI GÒN
Trượt đốt sống là tình trạng đốt sống – thường gặp ở vùng thắt lưng, đặc biệt tại vị trí L4–L5 hoặc L5–S1 – bị trượt ra trước hoặc ra sau so với đốt sống liền kề do hệ thống nâng đỡ cột sống suy yếu.
Tư vấn chuyên môn bài viết
Bác sĩ Ngoại Thần kinh – Cột sống.
Tại Việt Nam, tỷ lệ người bị trượt đốt sống đang ngày càng gia tăng, đặc biệt ở dân văn phòng – những người phải ngồi lâu trước máy tính, và nhóm lao động thường xuyên cúi gập người hoặc mang vác nặng. Không chỉ gặp ở người lớn tuổi, tình trạng trượt cột sống còn có xu hướng “trẻ hóa” do thói quen sinh hoạt sai tư thế, chấn thương thể thao hoặc thiếu vận động.
Hiểu được thực trạng này, ThS.BS Dương Đức Anh – Chuyên khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn mang đến bài viết nhằm giúp bạn nắm rõ trượt đốt sống là gì, nguyên nhân – triệu chứng – cách chẩn đoán, cũng như các phương pháp điều trị hiện đại, ít xâm lấn và biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
Trượt đốt sống (spondylolisthesis) là tình trạng một đốt sống – thường xảy ra ở vùng thắt lưng, đặc biệt tại vị trí L4–L5 hoặc L5–S1 – bị trượt ra trước hoặc ra sau so với đốt sống kế cận do cấu trúc nâng đỡ của cột sống không còn vững chắc.
Khi đĩa đệm, dây chằng hoặc khớp liên đốt bị tổn thương, đốt sống mất cân bằng, gây chèn ép lên dây thần kinh tủy sống. Hậu quả là người bệnh có thể gặp các triệu chứng đau lưng, tê bì chân, hạn chế vận động, thậm chí teo cơ hoặc liệt chi nếu không được can thiệp kịp thời.
Mặc dù là một bệnh lý cột sống khá phổ biến, trượt đốt sống thắt lưng thường diễn tiến âm thầm, dễ bị nhầm lẫn với các cơn đau lưng do thoái hóa hay lệch đốt sống lưng thông thường. Chính vì vậy, nhiều người chỉ phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng và ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng sống.
Trượt đốt sống là bệnh lý không hiếm gặp. Theo thống kê, khoảng 4–6% người trưởng thành – đặc biệt là trên 60 tuổi – có nguy cơ mắc bệnh cột sống thoái hóa dẫn đến trượt cột sống. Ở thanh thiếu niên, nhất là vận động viên thể thao, tỷ lệ này dao động từ 5–8% chủ yếu do khuyết eo đốt sống gây mất vững cột sống.
Tại Việt Nam, do lối sống ít vận động kết hợp với đặc thù lao động nặng, số ca trượt đốt sống lưng ngày càng gia tăng, đặc biệt ở người lao động và người cao tuổi. Nếu bạn thường xuyên bị đau lưng mạn tính, có tiền sử chấn thương hoặc thấy các dấu hiệu bất thường, hãy thăm khám sớm để phát hiện kịp thời và tránh biến chứng.
Theo thang Meyerding, tình trạng trượt đốt sống được chia thành 5 mức độ dựa trên tỷ lệ phần trăm thân đốt sống trượt so với đốt sống bên dưới:
Mức độ trượt càng cao thì nguy cơ tổn thương thần kinh và biến chứng vận động càng lớn. Vì vậy, việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời đóng vai trò quyết định trong việc giúp người bệnh phục hồi và phòng tránh di chứng lâu dài.
Trượt đốt sống có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Theo hệ thống phân loại Wiltse–Newman (được sử dụng rộng rãi trong lâm sàng), tình trạng này được chia thành 5 nhóm chính dựa trên cơ chế gây trượt đốt sống và đặc điểm tổn thương cấu trúc cột sống:
Do bất thường cấu trúc cột sống (tại phần nền đốt sống, đặc biệt là cung sau hoặc mấu khớp trên) từ khi sinh ra, thường gặp ở trẻ em hoặc thanh thiếu niên. Trượt đốt sống loại 1 tiến triển âm thầm và nặng dần theo thời gian nếu không được theo dõi và can thiệp đúng lúc.
Xảy ra khi eo đốt sống (pars interarticularis) bị nứt hoặc gãy do mỏi. Đây là nguyên nhân phổ biến ở người trẻ 10–20 tuổi, đặc biệt là vận động viên thể thao cường độ cao (bóng đá, bóng rổ, thể hình…). Trường hợp gãy eo đốt sống L5 hay khuyết eo đốt sống L5 là điển hình. Nếu tiếp tục vận động sai tư thế, bệnh có nguy cơ tiến triển nặng.
Do quá trình thoái hóa tự nhiên của đĩa đệm và khớp liên đốt, làm mất vững cột sống (còn gọi là quá trình thoái hóa cột sống). Liên quan đến bệnh viêm xương khớp hoặc mang vác vật nặng quá mức và liên tục, dễ gặp ở người lớn tuổi, đặc biệt là phụ nữ trên 60 tuổi.
Nguyên nhân thường do gãy xương hoặc trật khớp sau tai nạn, té ngã. Thường gặp ở người lao động nặng hoặc người cao tuổi có loãng xương. Trường hợp này có thể gây chèn ép thần kinh nghiêm trọng, dễ dẫn đến yếu – liệt chi, cần được can thiệp y tế khẩn cấp.
Xuất hiện khi cấu trúc đốt sống bị tổn thương bởi u xương, nhiễm trùng, lao cột sống hoặc loãng xương nặng. Tuy ít gặp nhưng diễn tiến nhanh và nguy hiểm. Người bệnh thường kèm theo triệu chứng toàn thân như sụt cân, sốt, đau dữ dội và có thể không đáp ứng với điều trị bằng thuốc.
Dù nguyên nhân khác nhau, điểm chung là bệnh cần được thăm khám và chẩn đoán sớm để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, ngăn ngừa biến chứng và bảo vệ chức năng vận động.
Triệu chứng trượt đốt sống thắt lưng có thể khác nhau tùy mức độ trượt và mức độ chèn ép rễ thần kinh, nhưng thường gặp nhất bao gồm:
Nếu bạn có một hoặc nhiều dấu hiệu trượt đốt sống lưng kể trên – đặc biệt sau chấn thương vùng lưng, tai nạn hoặc phẫu thuật gần cột sống – hãy đến bệnh viện để được thăm khám và chẩn đoán bằng X-quang, MRI. Phát hiện sớm sẽ giúp điều trị hiệu quả, tránh biến chứng nguy hiểm về sau.
Trượt đốt sống thắt lưng không chỉ gây đau lưng mà còn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động và chất lượng sống:
ThS.BS Dương Đức Anh – Chuyên khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn nhấn mạnh: “Đừng xem nhẹ cơn đau lưng, tê chân kéo dài hoặc cảm giác yếu cơ. Đó có thể là dấu hiệu và biến chứng của trượt đốt sống, hãy đến bệnh viện để kiểm tra, tránh để lại hậu quả nghiêm trọng”.
Để chẩn đoán chính xác trượt đốt sống lưng, bác sĩ thường kết hợp nhiều phương pháp:
Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như CT Scanner Siemens 64 lát cắt, MRI 1.5 Tesla hiện đại, cùng đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, giúp phát hiện tình trạng trượt đốt sống nhanh chóng và chính xác, từ đó hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả.
Việc điều trị trượt đốt sống cần cá nhân hóa, theo mức độ trượt (từ độ 1 đến độ 5), triệu chứng lâm sàng (đau lưng, tê chi, yếu cơ…) và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Mục tiêu điều trị nhằm giảm đau, cải thiện chức năng vận động, hạn chế tiến triển bệnh và ngăn ngừa biến chứng.
Các phương pháp điều trị chính, thường được bác sĩ chuyên khoa chỉ định bao gồm:
Lưu ý: Việc sử dụng thuốc hoặc tiêm ngoài màng cứng cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc, kê đơn, thay đổi liều lượng hoặc tự thực hiện tiêm để tránh nguy cơ biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.
Đây là phương pháp quan trọng, đặc biệt khi người bệnh thắc mắc “bị trượt đốt sống lưng phải làm sao”. Các kỹ thuật được áp dụng trong quá trình vật lý trị liệu gồm:
Điều trị nội khoa rất phù hợp trong trường hợp người bệnh trượt đốt sống nhẹ (độ 1–2) và có thể cải thiện đến 80% triệu chứng nếu tuân thủ đúng phác đồ thuốc và lộ trình tập luyện phục hồi. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan, cần liên tục theo dõi để tránh tái phát.
Phẫu thuật thường được bác sĩ chỉ định để điều trị cho người bệnh trong các trường hợp trượt đốt sống độ 3 trở lên hoặc điều trị nội khoa thất bại sau 3–6 tháng. Đặc biệt, khi người bệnh xuất hiện các biến chứng thần kinh như tê liệt chi, yếu cơ, rối loạn đại tiểu tiện, hoặc hội chứng chùm đuôi ngựa.
Một trong những phương pháp phẫu thuật phổ biến là cố định cột sống (Spinal Fusion). Đây là kỹ thuật nhằm cố định vững chắc các đốt sống bị trượt bằng cách sử dụng vít, đĩa đệm nhân tạo và ghép xương để khôi phục lại trục cột sống.
Cụ thể, phần đĩa đệm bị hư hại hoặc bị thoát vị sẽ được loại bỏ, sau đó bác sĩ tiến hành ghép xương – có thể lấy từ xương chậu của chính người bệnh hoặc sử dụng xương nhân tạo – và cố định toàn bộ cấu trúc bằng vít titanium.
Hiệu quả điều trị của loại phẫu thuật này có thể đạt 85–90% ở các trường hợp trượt độ 3–5. Thời gian hồi phục trung bình kéo dài từ 3–6 tháng, trong đó người bệnh thường cần đeo nẹp hỗ trợ bên ngoài từ 8–12 tuần đầu sau mổ.
Phẫu thuật cắt cung sau (Laminectomy) thường được chỉ định khi có hiện tượng hẹp ống sống (trượt đốt sống L4–L5) hoặc xuất hiện dấu hiệu chèn ép tủy. Phương pháp này giúp loại bỏ phần cung sau của ống sống để giảm áp lực lên tủy sống hoặc các rễ thần kinh bị chèn ép. Trong nhiều trường hợp, phẫu thuật cắt cung sau có thể được kết hợp với phẫu thuật cố định cột sống để tăng độ ổn định cho cột sống sau mổ.
Với sự phát triển của công nghệ y học hiện đại, phẫu thuật ít xâm lấn (Minimally Invasive Surgery) đang ngày càng được áp dụng rộng rãi.
Phương pháp này sử dụng các ống dẫn và dụng cụ chuyên biệt để tiếp cận đốt sống thông qua đường mổ nhỏ, giúp giảm tổn thương mô mềm, hạn chế mất máu và rút ngắn đáng kể thời gian hồi phục – thường chỉ từ 2–4 tuần. Đây là lựa chọn phù hợp với người bệnh lớn tuổi hoặc có nguy cơ biến chứng sau mổ mở.
Một số trường hợp đặc biệt có thể được chỉ định thay đĩa đệm động, khi đĩa đệm ban đầu bị tổn thương hoặc phá hủy hoàn toàn. Phương pháp này giúp thay thế đĩa bị hỏng bằng một đĩa nhân tạo, nhằm duy trì chuyển động linh hoạt giữa các đốt sống.
Tuy nhiên, kỹ thuật này ít phổ biến hơn và chỉ được cân nhắc nếu các phương pháp điều trị khác không hiệu quả, bệnh ở mức độ trượt cao (độ 3–5), hoặc có các biến chứng thần kinh đáng lo ngại như liệt hoặc teo cơ.
Dù được thực hiện bởi đội ngũ chuyên gia với công nghệ tiên tiến, phẫu thuật điều trị trượt đốt sống vẫn tiềm ẩn một số rủi ro như nhiễm trùng (1–2%), lỏng đinh vít (5%) hoặc không liền xương (10%). Tuy vậy, hiện nay những nguy cơ này ngày càng được kiểm soát tốt hơn nhờ cải tiến kỹ thuật và quy trình điều trị hiện đại tại các bệnh viện uy tín.
Theo ThS.BS Dương Đức Anh – Chuyên khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn: “Khi lựa chọn địa chỉ để thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị các bệnh lý cột sống, người bệnh nên ưu tiên các bệnh viện lớn, sở hữu chuyên khoa Thần kinh – Cột sống uy tín, cùng hệ thống máy móc hiện đại như máy chụp MRI–CT thế hệ mới và công nghệ định vị trong phẫu thuật, nhằm nâng cao tỷ lệ thành công và đảm bảo an toàn sức khỏe sau phẫu thuật”.
Khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống là chuyên khoa mũi nhọn của Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, quy tụ đội ngũ bác sĩ đầu ngành, giàu kinh nghiệm và tận tâm. Các chuyên gia tại đây liên tục cập nhật và áp dụng những kỹ thuật điều trị hiện đại của y học thế giới, mang lại hiệu quả vượt trội trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý phức tạp như trượt đốt sống lưng, xẹp đốt sống, trượt cột sống, thoát vị đĩa đệm hay hẹp ống sống.
Với sự kết hợp giữa chuyên môn cao, công nghệ tiên tiến và quy trình chăm sóc toàn diện, bệnh viện đã trở thành địa chỉ tin cậy giúp người bệnh phục hồi vận động và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Để hạn chế nguy cơ trượt đốt sống lưng, bạn có thể chủ động thực hiện các thói quen sau:
Việc duy trì thói quen lành mạnh, tập luyện đúng cách và thăm khám sớm khi có triệu chứng bất thường sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ cột sống, giảm thiểu rủi ro và sống khỏe mạnh hơn.
Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn
Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 1800 6767
info@nih.com.vn
Cập nhật lần cuối: 15:24 11/09/2025
1. Cleverland Clinic – Spondylolisthesis – Medically Reviewed, Last reviewed on 08/15/2024.
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10302-spondylolisthesis
2. Physio Pedia – Spondylolisthesis
https://www.physio-pedia.com/Spondylolisthesis
3. National Health Service UK – spondylolisthesis
https://www.nhs.uk/conditions/spondylolisthesis/
4. Web MD – An Overview of Spondylolisthesis – Written by Sarah Ludwig RauschMedically Reviewed by Jabeen Begum, MD on December 13, 2023
https://www.webmd.com/back-pain/pain-management-spondylolisthesis
5. Radio Paedia – Spondylolisthesis
https://radiopaedia.org/articles/spondylolisthesis-1
Tin tức liên quan
Bài viết cùng chủ đề
Thông tin bệnh nhân