CHẾ ĐỘ ĂN CỦA NGƯỜI BỆNH SUY THẬN TỐT CHO SỨC KHỎE

Tại Việt Nam, hàng chục nghìn người phải chạy thận nhân tạo mỗi năm vì bệnh tiến triển nhanh đến các giai đoạn cuối. Dinh dưỡng cho người bệnh suy thận đóng vai trò then chốt trong việc làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận, cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm nguy cơ bệnh xảy ra biến chứng.

Vậy, chế độ ăn uống nào phù hợp cho người suy thận? Làm sao để vừa cân bằng dinh dưỡng vừa hạn chế tiến triển bệnh thận. Hãy cùng Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn khám phá chi tiết trong bài viết này!

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh suy thận tại sao lại quan trọng?

Suy thận khiến thận giảm khả năng loại bỏ chất thải, điều hòa nước, điện giải và khoáng chất trong cơ thể. Điều này dẫn đến sự tích tụ độc tố, gây mệt mỏi, phù, cao huyết áp, thậm chí hôn mê…tổn thương các cơ quan quan trọng trong cơ thể như tim, phổi, não… Một chế độ ăn của người suy thận được thiết kế hợp lý không chỉ giúp giảm gánh nặng cho thận mà còn hỗ trợ duy trì sức khỏe tổng thể. 

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, các chuyên gia dinh dưỡng luôn nhấn mạnh: dinh dưỡng là nhân tố thiết yếu hỗ trợ người bệnh suy thận kiểm soát tốt tình trạng bệnh, sống khỏe hơn, bảo vệ nhu mô thận, ngăn ngừa bệnh thận diễn tiến sang giai đoạn nặng hơn.

Theo BS. Lê Thảo Nguyên, Bác sĩ Tổ Dinh dưỡng – Tiết chế, dưới đây là những nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng mà người suy thận cần tuân thủ:

1. Cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và năng lượng

Người suy thận thường mệt mỏi, chán ăn do tích tụ độc tố trong máu, dẫn đến thiếu hụt năng lượng và suy dinh dưỡng. Tuy nhiên, việc cung cấp năng lượng đầy đủ là yếu tố đầu tiên trong dinh dưỡng cho người bệnh suy thận. Theo khuyến nghị của Hiệp hội Thận học Quốc gia Mỹ, người suy thận cần khoảng 30-35 calo/kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày, tùy thuộc vào độ tuổi, cân nặng và mức độ hoạt động. Ví dụ, một người nặng 60kg nên tiêu thụ khoảng 1800-2100 calo/ngày.

Carbohydrate có trong gạo trắng, khoai lang, bánh mì nguyên cám, yến mạch – những thực phẩm cung cấp năng lượng bền vững mà không tạo nhiều chất gây hại cho thận. Ví dụ, một bát cháo gạo trắng (100g gạo) mang lại khoảng 300 calo, đủ để khởi đầu ngày mới mà không làm thận “quá tải”. Nếu trong tình trạng thiếu năng lượng liên tục, cơ thể sẽ phân hủy protein từ cơ bắp để tạo năng lượng, làm tăng ure và creatinin, điều này gây ảnh hưởng xấu đến người suy thận. 

Các bác sĩ – chuyên gia dinh dưỡng Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn thường khuyên người bệnh bổ sung thêm tinh bột qua các bữa phụ như bánh mì không muối hoặc khoai luộc để đảm bảo cung cấp đủ năng lượng cho cơ thể trong 1 ngày.

2. Cắt giảm natri (muối)

Natri là “kẻ thù số một” của người suy thận, vì thận bị suy giảm chức năng sẽ không thể thải bỏ natri dư thừa hiệu quả, dẫn đến giữ nước, phù nề và tăng huyết áp, yếu tố làm tình trạng suy thận nặng thêm. Theo Hiệp hội Thận Quốc gia (Mỹ), người suy thận nên giới hạn natri dưới 2000mg/ngày (khoảng 1 thìa cà phê muối). Tại Việt Nam, thói quen ăn mặn, bao gồm việc ăn nhiều nước chấm – gia vị như: nước mắm, muối, mì chính hoặc ăn nhiều đồ chế biến sẵn khiến nhiều người vượt quá lượng Natri này mà không hay biết.

Để giảm natri trong chế độ ăn, người bệnh suy thận nên dùng gia vị tự nhiên như gừng, tỏi, tiêu thay cho muối. Đọc kỹ nhãn, thành phần dinh dưỡng khi mua thực phẩm đóng gói.

Các bác sĩ dinh dưỡng Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn thường khuyên người bệnh “ăn nhạt mà ngon” bằng cách sáng tạo với thảo mộc và gia vị không natri.

3. Hạn chế phốt pho và canxi

Khi thận suy yếu, khả năng thải phốt pho giảm, khiến phốt pho tích tụ trong máu, kéo canxi ra khỏi xương, gây loãng xương và vôi hóa mạch máu. Điều này đặc biệt nguy hiểm ở giai đoạn suy thận mạn 4-5. Nên giữ phốt pho ở mức 800-1000mg/ngày, đồng thời kiểm soát canxi để tránh mất cân bằng.

Cách hạn chế phốt pho và canxi cho người bị suy thận:

• Hạn chế thực phẩm giàu phốt pho: Sữa, phô mai, nội tạng (gan, lòng động vật), đậu hạt, socola.
• Kiểm soát canxi: Tránh bổ sung canxi quá mức qua thực phẩm chức năng mà không có chỉ định bác sĩ.
• Dùng thuốc gắn phốt pho: Nếu cần, bác sĩ có thể kê thuốc để giảm hấp thụ phốt pho từ ruột.

4. Giảm lượng kali hấp thụ

Kali dư thừa trong máu là biến chứng thường gặp ở người suy thận, do thận không lọc được kali hiệu quả. Mức kali cao có thể gây rối loạn nhịp tim, thậm chí đột tử. Người suy thận nên giữ kali dưới 2000-3000mg/ngày, tùy giai đoạn bệnh.

Chế độ ăn cho người suy thận cần tránh:

• Trái cây giàu kali như chuối, cam, kiwi, bơ, khoai tây.
• Rau củ chứa nhiều kali như cải bó xôi, bí đỏ.
• Người bệnh thay thế bằng các loại trái cây ít kali như táo, lê, dâu việt quất, dứa để vẫn đảm bảo vitamin mà không gây hại cho cơ thể.

Mẹo: Ngâm hoặc luộc rau củ trước khi nấu để giảm kali đáng kể.

5. Chế độ ăn DASH cho người suy thận

Chế độ ăn DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) ban đầu được thiết kế để kiểm soát huyết áp, nhưng cũng rất phù hợp với người suy thận giai đoạn đầu. DASH tập trung vào:

• Rau xanh và trái cây ít kali: Cải thìa, bắp cải, dâu tây.
• Ngũ cốc nguyên cám: Gạo lứt (nếu kali và phốt pho cho phép), yến mạch.
• Protein ít béo: Thịt gà bỏ da, cá.
• Hạn chế muối, đường, chất béo bão hòa: Giảm nguy cơ tăng huyết áp và tích tụ độc tố.

Chế độ này không chỉ hỗ trợ thận mà còn giảm nguy cơ tim mạch – yếu tố thường đi kèm suy thận. Tuy nhiên, cần điều chỉnh DASH theo tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân. Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, chúng tôi luôn cá nhân hóa thực đơn phù hợp cho tình trạng của từng người bệnh.

6. Uống đủ nước

Nước rất quan trọng để duy trì chức năng cơ thể, nhưng với người suy thận, uống quá nhiều có thể gây phù nề, còn uống ít lại làm thận căng thẳng hơn. 

Lượng nước lý tưởng phụ thuộc vào mức độ suy thận: Tổng lượng nước nhập (bao gồm nước trong nước uống, sữa, súp, canh, dịch truyền) = V nước tiểu 24h + 500ml + dịch mất bất thường (sốt, tiêu chảy, nôn ói…).

Có thể đo lượng tiểu hàng ngày và thêm 300-500ml để ước tính lượng nước cần uống. Nếu xảy ra bất thường trong thói quen tiểu (tiểu ít), hãy hỏi ý kiến bác sĩ để điều chỉnh phù hợp hơn.

7. Cung cấp đủ protein

Protein là “con dao hai lưỡi” trong dinh dưỡng cho người bệnh suy thận. Quá nhiều protein làm tăng ure và creatinin, gây áp lực cho thận, nhưng quá ít lại dẫn đến suy dinh dưỡng, mất cơ.

• Giai đoạn đầu: 0,6-0,8g protein/kg trọng lượng cơ thể/ngày (ví dụ: 36-48g cho người 60kg).
• Giai đoạn chạy thận: Tùy thuộc vào số lần lọc máu/tuần để bù protein mất qua lọc máu.

Ưu tiên thực phẩm protein chất lượng cao như lòng trắng trứng, cá, thịt nạc, hạn chế thịt đỏ và nội tạng.

8. Cung cấp đủ chất béo

Chất béo cung cấp năng lượng mà không tạo nhiều chất thải như protein, có nhiều lợi ích cho người bị suy thận. Tuy nhiên, cần chọn nạp chất béo tốt cho cơ thể từ dầu ô liu, dầu cá, quả bơ – giàu omega-3 để hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Tránh nạp vào cơ thể chất béo từ mỡ động vật, ăn nhiều đồ chiên xào, điều này làm tăng cholesterol, gây thêm ảnh hưởng xấu cho thận đã bị suy giảm chức năng.

Người suy thận nên giới hạn chất béo ở mức 20-25% tổng năng lượng nạp vào cơ thể, tức khoảng 40-60g chất béo/ngày trong 2000 calo trung bình nạp vào cơ thể mỗi ngày. Điều này giúp người bệnh duy trì cân nặng mà không làm thận làm việc quá tải

Gợi ý thực đơn cho người suy thận

Dưới đây là thực đơn mẫu trong 1 ngày do Dinh dưỡng viên Đoàn Thị Lương – Tổ Dinh dưỡng – Tiết chế, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn xây dựng, phù hợp cho người suy thận giai đoạn 3-4, chưa lọc máu (chạy thận).

Thực đơn cung cấp: 1700-1800kcal, lượng đạm 35-45g đạm (tương đương 150-200g thịt/ngày). Ngoài ra đạm từ thịt/cá/trứng thì đạm còn có trong các loại thực vật: gạo, rau, nấm, trái cây.

Lưu ý: Chế độ ăn này có điều chỉnh theo tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Thực đơn cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng điều chỉnh dựa trên kết quả xét nghiệm máu (eGFR, ure, creatinin, kali, phốt pho) của từng người bệnh.

Dinh dưỡng cho người bệnh suy thận không chỉ là chuyện nên ăn gì và kiêng gì, mà dinh dưỡng đóng một vai trò rất quan trọng trong việc bảo tồn chức năng thận và kéo dài sự sống cho người bệnh thận mãn tính. Từ việc cung cấp đủ năng lượng, cắt giảm natri, hạn chế phốt pho, kali, đến chọn protein và chất béo phù hợp, mỗi bước nhỏ đều giúp giảm gánh nặng cho và ngăn ngừa biến chứng. 

Phòng khám Dinh Dưỡng – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, nơi quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên gia dinh dưỡng có chuyên môn cao, cam kết đồng hành cùng người bệnh thận qua các chương trình tư vấn dinh dưỡng cá nhân hóa, giúp người bệnh xây dựng chế độ ăn phù hợp với tình trạng bệnh hiện tại, từ đó hỗ trợ quá trình điều trị bệnh hiệu quả.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767

info@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.