BIẾN CHỨNG TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY THỰC QUẢN CÓ NGUY HIỂM KHÔNG?

Đặc biệt là Barrett thực quản – tổn thương tiền ung thư, làm tăng nguy cơ ung thư thực quản. Nhận thức rõ mối nguy từ trào ngược dạ dày giúp mỗi người chủ động kiểm soát bệnh và phòng tránh hậu quả nghiêm trọng.

1. Trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) là tình trạng axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản, gây ra cảm giác nóng rát ở ngực (ợ nóng) và có thể kích ứng hoặc làm tổn thương niêm mạc thực quản [1].

Bình thường, thức ăn và dịch vị từ dạ dày chỉ di chuyển một chiều – đi xuống. Khi axit từ dạ dày chảy ngược lên trên, vào thực quản hoặc cổ họng, hiện tượng này được gọi là trào ngược axit (acid reflux).

Axit vốn chỉ nên ở trong dạ dày. Khi “xâm nhập” vào thực quản – ống dẫn thức ăn từ cổ họng xuống dạ dày – axit có thể kích ứng và gây viêm niêm mạc, dẫn đến cảm giác nóng rát, đau hoặc khó chịu.

Gần như ai cũng từng trải qua trào ngược axit thoáng qua, chẳng hạn sau khi ăn quá no hoặc nằm ngay sau bữa ăn. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra lặp đi lặp lại trong thời gian dài (ít nhất 2 lần mỗi tuần và kéo dài nhiều tuần), có thể tiến triển thành bệnh GERD.

Phần lớn người bệnh có thể kiểm soát triệu chứng GERD thông qua thay đổi lối sống (như điều chỉnh chế độ ăn uống, tránh nằm ngay sau khi ăn, giảm cân, hạn chế rượu bia, cà phê, thuốc lá và đồ cay nóng) kết hợp với thuốc điều trị. Trong một số trường hợp hiếm gặp, khi các biện pháp trên không hiệu quả, phẫu thuật có thể được áp dụng để cải thiện triệu chứng.

2. Triệu chứng trào ngược dạ dày

Bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) có thể biểu hiện qua nhiều triệu chứng khác nhau. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp mà người bệnh có thể trải qua [1]:

• Trào ngược: Sau khi ăn, bạn có thể cảm thấy axit, thức ăn hoặc chất lỏng từ dạ dày trào ngược lên cổ họng. Hiện tượng này còn gọi là ợ trớ (regurgitation) và thường kèm theo vị chua trong miệng.
• Cảm giác nóng rát: Axit có thể làm bỏng rát niêm mạc thực quản. Nếu cảm giác này xuất hiện ở vùng ngực, nó được gọi là ợ nóng. Nếu xuất hiện ở vùng gần dạ dày, thường được gọi là khó tiêu do axit.
• Đau ngực: Một số người bị trào ngược axit có thể cảm thấy đau ở vùng thực quản. Do dây thần kinh của thực quản và tim liên kết với nhau, nên cơn đau này đôi khi giống với đau thắt ngực, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn.
• Buồn nôn: Axit trào ngược hoặc tồn đọng có thể khiến người bệnh buồn nôn, chán ăn, và dù đã ăn từ lâu, người bệnh vẫn có cảm giác như còn thức ăn chưa được tiêu hóa hết.
• Đau họng hoặc rát họng: Axit trào lên cổ họng, có thể gây đau rát, cảm giác vướng nghẹn, đôi khi khiến người bệnh khó nuốt. Tình trạng này thường xảy ra vào ban đêm, nhất là khi người bệnh nằm ngủ.
• Triệu chứng giống hen suyễn: GERD có thể gây ra các biểu hiện ho kéo dài, thở khò khè hoặc khó thở. Nguyên nhân là do axit xâm nhập vào đường thở, khiến đường thở bị kích thích và co lại.

3. Trào ngược dạ dày có nguy hiểm không?

Mặc dù trào ngược axit thông thường không phải là bệnh đe dọa tính mạng, nhưng nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên – gọi là bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) – có thể dẫn đến những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng và biến chứng nguy hiểm như viêm loét thực quản, hẹp thực quản, thậm chí ung thư thực quản nếu không được điều trị kịp thời.

Thông thường, một đợt trào ngược axit nhẹ không cần cấp cứu y tế. Tuy nhiên, cần cảnh giác vì một số tình trạng khẩn cấp có thể gây ra các triệu chứng tương tự, chẳng hạn như cơn đau tim, phản ứng dị ứng nghiêm trọng hoặc tắc nghẽn đường thở.

Nếu xuất hiện những dấu hiệu dưới đây, bạn cần được cấp cứu y tế ngay [2]:

• Khó thở hoặc cảm giác cổ họng bị bó chặt.
• Hụt hơi, thở khó khăn.
• Cảm giác nặng hoặc bó chặt ở ngực.
• Đau ngực lan sang vai, lưng hoặc cánh tay.
• Mất ý thức.

4. Các biến chứng trào ngược dạ dày thực quản thường gặp

4.1. Viêm, loét thực quản

Viêm loét thực quản là tình trạng niêm mạc thực quản bị viêm và tổn thương loét do nhiều nguyên nhân, trong đó thường gặp nhất là trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) [3]. Axit và dịch tiêu hóa từ dạ dày trào ngược lên thực quản thường xuyên, gây kích ứng, làm niêm mạc bị sưng, nóng rát, đau và dễ tổn thương. 

Tình trạng viêm kéo dài có thể dẫn đến hình thành các vết loét trên bề mặt niêm mạc, gây đau dữ dội, nuốt đau hoặc khó nuốt, đau ngực, ợ nóng, ợ chua, thậm chí có thể nôn ra máu hoặc xuất hiện máu trong phân.

Nếu không được điều trị, tổn thương mạn tính gây sẹo và xơ hóa thành thực quản, dẫn tới hẹp thực quản làm cản trở việc nuốt thức ăn, kéo theo nguy cơ sụt cân và suy dinh dưỡng. Ngoài ra, sự kích thích liên tục của axit dạ dày có thể làm cho niêm mạc thực quản biến đổi, trở thành dạng giống niêm mạc ruột – còn gọi là dị sản ruột (Barrett thực quản). Đây là một tình trạng tiền ung thư, làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư thực quản.

Người bệnh viêm loét thực quản do trào ngược thường cần được điều trị bằng cách kết hợp thay đổi lối sống (như ăn uống khoa học, tránh thức ăn kích thích, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu, không nằm ngay sau khi ăn) và sử dụng thuốc ức chế tiết axit hoặc thuốc bảo vệ niêm mạc thực quản. Trong trường hợp có biến chứng hoặc không đáp ứng điều trị nội khoa, cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa đánh giá để đưa ra các phương pháp điều trị chuyên sâu hơn.

4.2. Hẹp thực quản

Hẹp thực quản là tình trạng lòng thực quản bị thu hẹp bất thường, gây khó nuốt và làm cản trở quá trình ăn uống. Tình trạng viêm thực quản do trào ngược axit kéo dài dẫn đến tổn thương, xơ hóa và hình thành sẹo, làm cho thành thực quản mất tính đàn hồi và dần dần bị hẹp lại [4].

Người bệnh bị hẹp thực quản thường có triệu chứng khó nuốt. Ban đầu, người bệnh chỉ khó nuốt thức ăn đặc, về sau có thể khó nuốt cả thức ăn mềm hoặc chất lỏng. Người bệnh thường phải nhai kỹ hơn, ăn chậm hơn hoặc tránh các loại thức ăn cứng, và đôi khi có cảm giác mắc nghẹn hoặc vướng ở cổ họng, đau tức ngực, kèm theo ho, sặc khi nuốt. Khi bệnh tiến triển, việc ăn uống bị hạn chế có thể dẫn đến sụt cân, suy dinh dưỡng và giảm chất lượng cuộc sống.

Việc điều trị hẹp thực quản thường bao gồm nong thực quản (dilation) bằng bóng hoặc ống nong qua nội soi để mở rộng lòng thực quản, kết hợp với điều trị nguyên nhân gốc là trào ngược dạ dày – thực quản nhằm ngăn tổn thương tiếp diễn. Trong những trường hợp nặng hoặc tái phát nhiều lần, có thể cần đến các biện pháp chuyên sâu hơn như tiêm thuốc tại vị trí hẹp, đặt stent thực quản hoặc phẫu thuật. 

4.3. Các vấn đề về hô hấp

Ngoài hệ tiêu hóa, axit trào ngược có thể kích thích hầu họng, dây thanh âm và đường thở, gây ho, hen hoặc viêm thanh quản. 

• Ho mạn tính: Axit trào ngược có thể kích thích các dây thần kinh trong thực quản, gây phản xạ ho, hoặc lọt vi lượng vào đường thở (microaspiration), dẫn đến viêm đường hô hấp. Một nghiên cứu tại châu Âu cho thấy 13% ca ho mạn tính là do bệnh GERD [5].
• Hen suyễn: Trào ngược về đêm có thể khởi phát hoặc làm nặng cơn hen [6]. Có thể kiểm soát tình trạng này bằng cách ngủ kê cao đầu, điều trị hen mạn tính bằng thuốc…
• Viêm thanh quản, viêm họng, ăn mòn men răng: Axit trào ngược khi tiếp xúc với dây thanh âm và khoang miệng có thể gây khàn tiếng, cảm giác vướng nghẹn, đau họng kéo dài và ăn mòn men răng.

4.4. Barrett thực quản

Barrett thực quản là tình trạng lớp niêm mạc lót bên trong thực quản bị thay đổi, từ dạng tế bào lát tầng bình thường sang tế bào trụ giống niêm mạc ruột, gọi là dị sản ruột [8].

Barrett thực quản không gây triệu chứng đặc hiệu, nhưng thường gặp ở những người có biểu hiện dai dẳng của GERD như ợ nóng, đau tức ngực, nuốt khó hoặc cảm giác vướng ở họng. Barrett thực quản là một biến chứng nguy hiểm của GERD vì làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản (ung thư ác tính). Mặc dù tỷ lệ tiến triển từ Barrett thực quản sang ung thư thực quản thấp (ước tính khoảng 0,5% mỗi năm), nhưng cần được theo dõi định kỳ bằng nội soi và sinh thiết để phát hiện sớm các dấu hiệu tiền ung thư.

Việc điều trị Barrett thực quản tập trung vào kiểm soát nguyên nhân gây trào ngược thông qua thay đổi lối sống, dùng thuốc ức chế tiết acid dạ dày. Trong một số trường hợp có tiền ung thư, có thể cần phẫu thuật để loại bỏ vùng tổn thương.

4.5. Ung thư thực quản

Ung thư thực quản có hai loại chính: ung thư biểu mô vảy (squamous cell carcinoma) và ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma). GERD chủ yếu liên quan tới ung thư biểu mô tuyến [9].

Ung thư biểu mô tuyến là loại ung thư bắt đầu từ các tế bào tuyến – những tế bào tiết dịch hoặc chất nhầy, thường gặp ở thực quản, dạ dày, phổi và nhiều cơ quan khác.

Trào ngược mạn tính và Barrett thực quản là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra ung thư [10]. Axit trào ngược kéo dài gây viêm thực quản mạn tính, còn Barrett thực quản là hậu quả của quá trình viêm này. Cả hai tình trạng trên đều có thể dẫn tới thay đổi gen và kích thích tăng sinh tế bào, làm xuất hiện loạn sản (thay đổi bất thường của tế bào) và cuối cùng có thể dẫn đến ung thư biểu mô tuyến thực quản. 

Ở giai đoạn sớm, ung thư biểu mô tuyến thực quản thường không gây triệu chứng rõ rệt. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể gặp nuốt nghẹn, sụt cân, đau ngực, khàn tiếng hoặc ho khan.

Theo số liệu của GLOBOCAN, trong năm 2020 tại Việt Nam có hơn 3.200 trường hợp được chẩn đoán mắc ung thư thực quản và hơn 3.000 người tử vong vì căn bệnh này, đưa ung thư thực quản lên vị trí thứ 9 về số ca tử vong do ung thư [11]. Đáng lo ngại là con số này vẫn đang tăng nhanh qua các năm.

Do đó, bạn cần phát hiện sớm bệnh trào ngược dạ dày – thực quản và điều trị dứt điểm, để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng như viêm loét, hẹp thực quản, Barrett thực quản và ung thư thực quản.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767

info@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.