TRẺ BỊ ĐAU ĐẦU: DẤU HIỆU BÌNH THƯỜNG HAY CẢNH BÁO BỆNH LÝ NGUY HIỂM?

Theo thống kê, khoảng 15–20% trẻ từ 5–14 tuổi gặp tình trạng này mỗi năm. Vì vậy, khi trẻ kêu đau đầu, cha mẹ không nên xem nhẹ hay cho rằng trẻ chỉ “nói cho có”.

1. Hiện tượng đau đầu ở trẻ em

Đau đầu ở trẻ em là cảm giác đau xuất hiện ở vùng đầu, không theo một vị trí thần kinh cố định [1]. Đây là một trong những lý do phổ biến khiến trẻ phải đến khám chuyên khoa thần kinh.

Điều đáng lưu ý là:

• Không chỉ trẻ lớn, trẻ em bị đau đầu cũng có thể gặp từ rất sớm
• Khoảng 40% trường hợp xảy ra ở trẻ dưới 7 tuổi

2. Các dạng đau đầu thường gặp ở trẻ nhỏ

2.1 Đau đầu cấp tính

Đau đầu cấp tính là cơn đau xuất hiện đột ngột, có thể hoặc không có tiền sử đau đầu trước đó. Nguyên nhân thường do:

• Viêm hô hấp, viêm xoang, viêm họng
• Viêm màng não do vi khuẩn hoặc virus
• Tăng huyết áp, u não, xuất huyết nội sọ, não úng thủy
• Tác dụng phụ của thuốc (methylphenidate, steroid…) hoặc nhiễm độc (chì, cocain…)

Triệu chứng đau đầu cấp tính ở trẻ thường đi kèm một hay nhiều dấu hiệu như sốt, thay đổi tri giác, cổ cứng, cử động mắt bất thường, liệt nửa người…

2.2 Đau đầu tái phát

Đau đầu tái phát là tình trạng đau đầu từng cơn, xen kẽ với những khoảng thời gian trẻ hoàn toàn bình thường. Dạng phổ biến nhất là migraine ở trẻ em, với các đặc điểm triệu chứng sau:

• Xuất hiện ít nhất 5 lần, mỗi cơn kéo dài từ 1–48 giờ.
• Có thể đau một hoặc hai bên, thường ở vùng trán, thái dương
• Cường độ từ vừa đến nặng, tăng lên khi vận động
• Kèm theo buồn nôn/nôn, sợ ánh sáng hoặc âm thanh

2.3 Phân biệt nhanh các tình trạng đau đầu cha mẹ thường gặp

Không phải trường hợp nào trẻ bị đau đầu cũng nguy hiểm, nhưng việc nhận diện đúng tình trạng sẽ giúp cha mẹ biết khi nào có thể theo dõi tại nhà và khi nào cần đưa trẻ đi khám sớm.

Nếu ba mẹ đang lo lắng về những cơn đau đầu của con, đừng ngần ngại kết nối ngay với chuyên gia qua hotline 1800 6767 (nhánh 2) để được tư vấn và đặt lịch thăm khám kịp thời. 

3. Nguyên nhân đau đầu ở trẻ em

3.1 Bệnh tật và nhiễm trùng

Các bệnh lý thông thường như cảm lạnh, cúm, viêm tai, viêm xoang là những nguyên nhân khá phổ biến khiến trẻ bị đau đầu. Trong nhiều trường hợp, trẻ có thể than đau đầu kèm mệt mỏi, nghẹt mũi hoặc sốt.

Nghiêm trọng hơn, một số bệnh nhiễm trùng thần kinh như viêm màng não hoặc viêm não cũng có thể gây đau đầu. Tuy nhiên, những tình trạng này thường đi kèm các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao, gáy cứng, nôn ói hoặc rối loạn tri giác.

3.2 Chấn thương đầu

Những va đập ở vùng đầu, dù do té ngã hay chấn thương khi vui chơi, cũng có thể khiến trẻ đau đầu. Nếu trẻ bị ngã mạnh, va đập vùng đầu hoặc có biểu hiện đau đầu sau chấn thương, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm. 

3.3 Bệnh về mắt

Các tật khúc xạ như cận thị, viễn thị, loạn thị nếu không được phát hiện và điều chỉnh kịp thời có thể khiến mắt phải điều tiết liên tục, từ đó gây mỏi mắt và đau đầu.

Ngoài ra, một số bệnh lý tại mắt như viêm kết mạc, viêm tuyến lệ hoặc nhiễm trùng mắt cũng có thể làm trẻ khó chịu, đau vùng đầu do phản ứng viêm hoặc kích thích các dây thần kinh liên quan.

3.4 Yếu tố cảm xúc

Căng thẳng, lo âu hoặc áp lực trong học tập, quan hệ bạn bè, gia đình cũng là một nguyên nhân thường gặp gây đau đầu ở trẻ em. Một số trẻ có thể chưa diễn đạt được cảm xúc của mình nên biểu hiện bằng triệu chứng cơ thể, trong đó có đau đầu.

Ở những trẻ có dấu hiệu buồn chán, thu mình hoặc thay đổi hành vi kéo dài, phụ huynh cũng cần lưu ý vì đau đầu đôi khi có thể liên quan đến các vấn đề tâm lý.

3.5 Khuynh hướng di truyền

Yếu tố di truyền, đặc biệt trong bệnh migraine, có vai trò khá rõ rệt [2]. Nếu cha hoặc mẹ có tiền sử đau nửa đầu, nguy cơ trẻ gặp tình trạng tương tự cũng cao hơn.

Vì vậy, với những gia đình có người thân từng bị migraine, phụ huynh nên chú ý khi trẻ em hay bị đau đầu tái đi tái lại và nên cho trẻ đi khám sớm để được đánh giá phù hợp.

3.6 Vấn đề trong não

Dù hiếm gặp, các bất thường trong não vẫn có thể là nguyên nhân nghiêm trọng gây đau đầu ở trẻ em. Một số bệnh lý như u não, áp xe não hoặc xuất huyết nội sọ có thể làm tăng áp lực trong sọ, dẫn đến những cơn đau đầu kéo dài và ngày càng nặng hơn.

Đáng lưu ý, đau đầu do nguyên nhân này thường không xuất hiện đơn độc mà có thể đi kèm các dấu hiệu như nhìn mờ, chóng mặt, mất thăng bằng, giảm phối hợp vận động hoặc co giật. Khi gặp các biểu hiện này, trẻ cần được thăm khám ngay.

3.7 Một số thực phẩm và đồ uống

Một số loại thực phẩm chế biến sẵn có chứa nitrat như xúc xích, thịt xông khói có thể kích thích cơn đau đầu ở một số trẻ nhạy cảm. Bên cạnh đó, việc tiêu thụ quá nhiều caffeine từ nước ngọt có gas, sôcôla, trà hoặc cà phê cũng có thể làm trẻ bị đau đầu.

4. Triệu chứng đau đầu ở trẻ em

Trẻ em có thể gặp nhiều dạng đau đầu tương tự người lớn, nhưng biểu hiện đôi khi khác hơn về thời gian, vị trí đau và mức độ khó chịu. Chẳng hạn, cơn migraine ở người lớn thường kéo dài ít nhất 4 giờ, trong khi ở trẻ em có thể ngắn hơn [3].

Việc nhận biết triệu chứng đau đầu ở trẻ em đôi khi không dễ, đặc biệt ở trẻ nhỏ chưa biết mô tả cảm giác đau. Tuy vậy, mỗi dạng đau đầu vẫn có những dấu hiệu khá đặc trưng, giúp phụ huynh và bác sĩ xác định nguyên nhân.

• Đau đầu migraine ở trẻ thường có các biểu hiện: Cơn đau đầu kiểu giật hoặc nhói từng cơn, đau tăng khi vận động thể chất, buồn nôn, nôn, đau bụng, nhạy cảm với ánh sáng hoặc âm thanh.
• Đau đầu căng thẳng thường gặp trẻ lớn tuổi: Cảm giác bó chặt ở vùng đầu hoặc cổ. Đau âm ỉ, mức độ từ nhẹ đến trung bình, thường lan cả hai bên đầu, Cơn đau không tăng khi vận động thể chất, không kèm buồn nôn hoặc nôn như trong migraine.
• Đau đầu từng cụm hiếm gặp ở trẻ dưới 10 tuổi, đặc trưng bởi: Xuất hiện thành từng cụm, ít nhất 5 cơn, từ một lần mỗi hai ngày đến 8 lần mỗi ngày. Đau nhói, dữ dội một bên đầu, kéo dài dưới 3 giờ. Có thể kèm theo chảy nước mắt, nghẹt mũi, chảy mũi hoặc cảm giác bứt rứt, kích động.
• Đau đầu mạn tính hằng ngày: Thuật ngữ “đau đầu mạn tính hằng ngày” thường được dùng để chỉ các dạng migraine hoặc đau đầu căng thẳng xảy ra trên 15 ngày mỗi tháng. 

Trong nhiều trường hợp, trẻ kêu đau đầu, bé bị đau đầu hoặc trẻ em hay bị đau đầu tái phát không chỉ đơn thuần là mệt mỏi mà còn có thể liên quan đến migraine, căng thẳng hoặc bệnh lý cần theo dõi.

Do đó, nếu trẻ đau đầu thường xuyên hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường kể trên, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời.

Nếu nhận thấy trẻ có các dấu hiệu đau đầu thường xuyên hoặc kèm theo biểu hiện bất thường, cha mẹ hãy liên hệ ngay Hotline 1800 6767 (nhánh 2) để được tư vấn chuyên môn và đặt lịch thăm khám kịp thời cùng bác sĩ chuyên khoa.

5. Chẩn đoán đau đầu ở trẻ em

Để xác định nguyên nhân khiến trẻ bị đau đầu, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng và khai thác kỹ triệu chứng. Phụ huynh thường sẽ được hỏi về thời điểm khởi phát cơn đau, vị trí đau, mức độ đau, tần suất xuất hiện cũng như những yếu tố làm cơn đau thuyên giảm hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, ThS.BS Nguyễn Hữu Lĩnh sẽ trực tiếp thăm khám, đánh giá toàn diện tình trạng của trẻ để định hướng nguyên nhân và mức độ cần can thiệp. Đây là bước quan trọng giúp phân biệt đau đầu thông thường với những trường hợp cần theo dõi chuyên sâu hơn.

Trong nhiều trường hợp, chỉ thông qua khai thác bệnh sử và khám lâm sàng, bác sĩ đã có thể đưa ra chẩn đoán ban đầu. Tuy nhiên, nếu nghi ngờ có bất thường thần kinh hoặc bệnh lý nội sọ, trẻ có thể được chỉ định thêm các cận lâm sàng như chụp CT hoặc MRI để kiểm tra kỹ hơn.

Sau khi xác định được loại đau đầu cụ thể, bác sĩ sẽ trao đổi cùng phụ huynh về hướng điều trị và theo dõi phù hợp, giúp trẻ cải thiện triệu chứng, sớm trở lại sinh hoạt và học tập bình thường.

Gọi ngay hotline 1800 6767 (nhánh 2) để chủ động tầm soát và điều trị cùng ThS.BS Nguyễn Hữu Lĩnh – Bác sĩ Nhi khoa với hơn 32 năm kinh nghiệm.

6. Cách xử trí khi trẻ đau đầu?

Khi trẻ bị đau đầu, việc xử trí đúng cách ngay từ đầu sẽ giúp giảm nhanh cảm giác khó chịu và hạn chế nguy cơ tiến triển nặng. Tùy vào nguyên nhân, phụ huynh có thể áp dụng một số biện pháp sau:

6.1 Phát hiện và phản ứng sớm

Khi trẻ kêu đau đầu, cha mẹ nên bình tĩnh quan sát và hỏi trẻ về cảm giác đau (đau âm ỉ, đau nhói, đau một bên hay toàn bộ đầu). Việc nhận diện sớm giúp xử trí hiệu quả hơn. 

6.2 Kiểm tra nhiệt độ và các triệu chứng đi kèm

Đo thân nhiệt để xác định trẻ có sốt không vì đau đầu có thể là biểu hiện của nhiễm siêu vi, sốt siêu vi, viêm tai giữa, viêm xoang… Theo dõi thêm các triệu chứng khác như buồn nôn, nôn, thay đổi thị lực, mất ngủ, hay thay đổi hành vi để đánh giá mức độ nghiêm trọng.

6.3 Cho trẻ nghỉ ngơi và thư giãn hợp lý

Nếu trẻ bị đau đầu do căng thẳng (ví dụ như áp lực học hành, thiếu ngủ), hãy để trẻ nằm nghỉ ngơi trong môi trường yên tĩnh. Tư thế lý tưởng là nằm đầu cao hơn thân người một chút, giúp máu lưu thông dễ hơn và giảm áp lực lên vùng đầu.

Tránh để trẻ sử dụng điện thoại, máy tính hoặc xem TV trong lúc đau đầu vì ánh sáng xanh có thể khiến tình trạng nặng hơn.

6.4 Sử dụng các biện pháp hỗ trợ tại nhà

Một số trẻ sẽ cảm thấy nhẹ nhõm hơn sau khi được tắm nước ấm hoặc ngâm mình trong bồn nước ấm, giúp cơ thể thư giãn và giảm cảm giác khó chịu. Cha mẹ cũng có thể dùng khăn ấm hoặc khăn lạnh chườm lên trán và cổ cho trẻ, tùy theo cảm giác mà trẻ thấy dễ chịu hơn. Đối với các cơn đau đầu thông thường, cả chườm ấm lẫn chườm lạnh đều có thể giúp giãn cơ và xoa dịu cơn đau.

Tuy nhiên, nếu trẻ bị đau nửa đầu, nên ưu tiên chườm lạnh và tránh sử dụng chườm nóng, vì nhiệt độ cao có thể làm giãn mạch máu, khiến tình trạng đau trở nên nghiêm trọng hơn.

6.5 Hạn chế kích thích giác quan khi trẻ bị đau nửa đầu

Tắt đèn trong phòng, kéo rèm cửa để hạn chế ánh sáng. Giữ không gian yên tĩnh, tránh tiếng ồn và các hoạt động gây kích thích mạnh. Nhắc nhở các thành viên trong gia đình không làm phiền trẻ trong thời gian này.

6.6 Chế độ sinh hoạt lành mạnh

Khuyến khích trẻ ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya. Duy trì thói quen vận động nhẹ nhàng như đi bộ, chơi thể thao nhẹ nhàng.

Ăn uống đầy đủ dưỡng chất, có thể bổ sung thêm các bữa ăn nhẹ giữa ngày để ổn định đường huyết – một trong những nguyên nhân có thể gây đau đầu. Tránh để trẻ nhịn đói quá lâu hoặc ăn nhiều thực phẩm ngọt, dầu mỡ, vì có thể gây ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn và thần kinh.

6.7 Sử dụng thuốc đúng chỉ định

Trong trường hợp đau đầu dữ dội hoặc tái phát, có thể cho trẻ dùng thuốc giảm đau thông dụng như paracetamol hoặc ibuprofen, nhưng chỉ khi có chỉ định hoặc tư vấn của bác sĩ.

Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau mạnh, đặc biệt là thuốc có chứa thành phần gây nghiện hoặc ảnh hưởng đến thần kinh.

7. Khi nào nên đưa trẻ đến cơ sở y tế?

Không phải mọi trường hợp trẻ bị đau đầu đều nguy hiểm. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chủ quan nếu cơn đau kéo dài hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện kịp thời các vấn đề tiềm ẩn và bảo vệ sức khỏe thần kinh của trẻ. 

Đưa trẻ đến bác sĩ khi cơn đau đầu của trẻ trở nên nặng hơn theo thời gian hoặc kéo dài quá 12 giờ mà không có dấu hiệu thuyên giảm; đặc biệt khi trẻ có vẻ mệt mỏi và không tỉnh táo.

Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu đau đầu đi kèm với:

• Đau cả đầu/ đau nửa đầu đột ngột dữ dội
• Đau đầu đột ngột sau đó là các triệu chứng như: nôn, buồn nôn, méo miệng…
• Đau đầu kèm theo sốt cao
• Đau đầu kèm theo khó di chuyển bàn chân bàn tay
• Đau đầu sau chấn thương vùng đầu

Tình trạng trẻ em đau đầu nếu kéo dài hoặc tái phát nhiều lần không nên tự theo dõi tại nhà. Ngay cả khi triệu chứng ban đầu nhẹ, việc thăm khám sớm vẫn rất cần thiết để loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm và có hướng điều trị phù hợp. 

Phụ huynh có thể trực tiếp thăm khám cùng ThS.BS Nguyễn Hữu Lĩnh – bác sĩ Nhi khoa với hơn 32 năm kinh nghiệm, từng tu nghiệp chuyên sâu tại Pháp và Mỹ. Với nền tảng chuyên môn vững vàng và cách tiếp cận hiện đại, bác sĩ không chỉ điều trị hiệu quả các bệnh lý ở trẻ mà còn chú trọng tư vấn, đồng hành cùng phụ huynh trong quá trình chăm sóc sức khỏe toàn diện cho trẻ nhỏ.

Phòng khám Nhi khoa, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn được đầu tư hệ thống trang thiết bị hiện đại, hỗ trợ chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả nhiều bệnh lý nhi khoa, trong đó có các vấn đề liên quan đến đau đầu ở trẻ.

Bệnh viện có áp dụng Bảo hiểm y tế và Bảo hiểm sức khỏe, giúp phụ huynh an tâm khi đưa trẻ đi khám và điều trị.