ĐAU VÙNG THƯỢNG VỊ LÀ BỆNH GÌ? NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS.BS.CKI Mai Văn Dũng giữ vai trò bác sĩ bác sĩ Ngoại Tổng hợp tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, sẽ giúp bạn hiểu rõ đau vùng thượng vị là gì, nhận biết các triệu chứng thường gặp, nguyên nhân gây bệnh cũng như phương pháp điều trị và phòng ngừa hiệu quả để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa. 

1. Đau vùng thượng vị là bệnh gì?

Đau vùng thượng vị là tình trạng đau hoặc cảm giác khó chịu xuất hiện ở vùng bụng trên, nằm giữa hai bờ sườn và ngay dưới xương ức. 

Đây không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là triệu chứng của nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau. Đau thượng vị có thể xuất hiện do các nguyên nhân đơn giản như ăn quá no, khó tiêu hoặc căng thẳng kéo dài. Tuy nhiên, triệu chứng này cũng có thể liên quan đến các bệnh lý tiêu hóa. 

Trong một số trường hợp, đau thượng vị còn có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý ngoài hệ tiêu hóa như bệnh tim mạch, bệnh phổi hoặc các biến chứng thai kỳ.

2. Triệu chứng đau thượng vị

Đau thượng vị ngoài cảm giác đau ở vùng bụng trên với nhiều mức độ khác nhau, tùy thuộc vào nguyên nhân người bệnh có thể gặp các triệu chứng đi kèm như: 

• Nóng rát hoặc châm chích ở vùng bụng
• Đau âm ỉ hoặc đau từng cơn dữ dội
• Đầy bụng, khó tiêu hoặc khó nuốt
• Buồn nôn, nôn mửa
• Hơi thở khó khăn
• Cơn đau nhói có thể kéo dài vài phút hoặc vài giờ sau khi ăn

3. Nguyên nhân đau thượng vị

Tình trạng đau thượng vị có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ các rối loạn tiêu hóa thông thường đến những bệnh lý nghiêm trọng cần được điều trị sớm. 

3.1 Loét dạ dày

Loét dạ dày là những vết loét xảy ra ở niêm mạc dạ dày xảy ra do mất cân giữa hàng rào bảo vệ niêm mạc dạ dày và yếu tố nguy cơ. Loét dạ dày gây đau thượng vị, các triệu chứng khác cũng có thể xảy ra như khó tiêu, ợ chua, buồn nôn, nôn máu, đại tiện phân đen.

3.2 Viêm dạ dày

Viêm dạ dày là tình trạng tổn thương lớp niêm mạc dạ dày. Bệnh có thể gặp ở mọi đối tượng thuộc mọi lứa tuổi và nhiều trường hợp không có biểu hiện rõ ràng. Khi xuất hiện triệu chứng, người bệnh thường cảm thấy đau hoặc nóng rát vùng thượng vị, ăn nhanh no, đầy bụng, khó tiêu và khó chịu sau bữa ăn. 

3.3 Viêm tụy cấp

Viêm tụy cấp xảy ra khi các enzym tiêu hóa được hoạt hóa ngay trong tuyến tụy, gây tổn thương và viêm tụy. Đây là tình trạng cần được theo dõi và điều trị kịp thời. Người bệnh thường đau thượng vị dữ dội, đau lan ra sau lưng, kèm buồn nôn, nôn, chướng bụng, sốt hoặc nhịp tim nhanh. 

3.4 Sỏi mật

Sỏi mật hình thành khi các thành phần trong dịch mật mất cân bằng và kết tinh thành sỏi. Khi sỏi mắc kẹt trong ống mật hoặc cổ túi mật, người bệnh có thể xuất hiện cơn đau thượng vị hoặc hạ sườn phải. Bệnh còn có thể kèm theo vàng da, vàng mắt, sốt hoặc buồn nôn. 

3.5 Viêm thực quản

Viêm thực quản là tình trạng niêm mạc thực quản bị tổn thương do trào ngược axit, dị ứng, nhiễm trùng hoặc tác dụng phụ của thuốc. Ngoài đau thượng vị, người bệnh có thể cảm thấy nóng rát sau xương ức, ợ chua, ho kéo dài, khó nuốt hoặc đau khi nuốt. Nếu không được điều trị, bệnh có thể dẫn đến sẹo hoặc hẹp thực quản. 

3.6 Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi dịch vị và axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản, gây kích ứng niêm mạc. Người bệnh thường cảm thấy nóng rát vùng ngực hoặc thượng vị sau ăn, triệu chứng có xu hướng nặng hơn khi nằm hoặc vào ban đêm. Một số dấu hiệu đi kèm gồm ợ chua, đắng miệng, khó tiêu, ho kéo dài hoặc cảm giác vướng ở cổ họng. 

3.7 Tiền sản giật

Ở phụ nữ mang thai, đau vùng thượng vị có thể xuất hiện do sự thay đổi nội tiết tố và áp lực từ thai nhi. Tuy nhiên, nếu cơn đau dữ dội, kéo dài hoặc đi kèm tăng huyết áp, phù nhiều, đau đầu, đây có thể là dấu hiệu của tiền sản giật. Đây là biến chứng thai kỳ nguy hiểm cần được theo dõi và xử trí kịp thời để bảo đảm an toàn cho cả mẹ và bé. 

3.8 Ung thư tuyến tụy

Đau thượng vị đôi khi có thể là dấu hiệu của ung thư tuyến tụy, đặc biệt khi đi kèm các biểu hiện như sụt cân không rõ nguyên nhân, chán ăn, vàng da hoặc tăng đường huyết. 

3.9 Các bệnh lý khác của hệ tiêu hóa

Ngộ độc thực phẩm, nhiễm trùng đường tiêu hóa, viêm ruột thừa hoặc các bệnh lý đường ruột khác cũng có thể gây đau thượng vị. Các triệu chứng đi kèm thường bao gồm buồn nôn, nôn, sốt, tiêu chảy, chướng bụng hoặc đi ngoài phân có lẫn máu và chất nhầy. 

3.10 Các bệnh lý ngoài đường tiêu hóa

Không phải mọi trường hợp đau thượng vị đều bắt nguồn từ hệ tiêu hóa. Một số bệnh lý tim mạch như nhồi máu cơ tim, suy tim hoặc các bệnh lý hô hấp như viêm phổi thùy dưới, áp-xe phổi, viêm màng phổi cũng có thể gây đau vùng thượng vị. Những trường hợp này thường đi kèm khó thở, đau ngực, mệt mỏi hoặc ngất và dễ bị nhầm lẫn với bệnh lý dạ dày. 

4. Điều trị đau thượng vị

Theo bác sĩ Dũng, việc điều trị đau thượng vị cần dựa trên nguyên nhân cụ thể. Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị bằng thuốc, can thiệp ngoại khoa hoặc các phương pháp phù hợp khác. 

4.1 Dùng thuốc điều trị đau thượng vị

Điều trị nội khoa thường được áp dụng đối với các trường hợp đau thượng vị liên quan đến bệnh lý dạ dày – thực quản hoặc các rối loạn tiêu hóa. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc kháng axit giúp trung hòa lượng axit dư thừa trong dạ dày.
• Thuốc ức chế bơm proton (PPI) hoặc thuốc giảm tiết axit dạ dày nhằm giảm kích ứng niêm mạc và hỗ trợ quá trình hồi phục tổn thương.
• Thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày.
• Thuốc kháng sinh trong trường hợp nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) hoặc các tác nhân nhiễm trùng khác.
• Thuốc giảm đau, chống nôn hoặc các thuốc điều trị triệu chứng theo chỉ định của bác sĩ.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc khi chưa xác định rõ nguyên nhân gây đau thượng vị, bởi điều này có thể làm che lấp triệu chứng hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng.

4.2 Phương pháp khác

Trong trường hợp điều trị bằng thuốc không mang lại hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp can thiệp hoặc phẫu thuật như điều trị sỏi mật, cắt túi mật hoặc các thủ thuật điều trị bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản và các bệnh lý tiêu hóa khác khi có chỉ định.

Việc thay đổi lối sống và chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị và phòng ngừa tái phát đau thượng vị. Người bệnh nên:

• Ăn uống điều độ, đúng giờ và tránh ăn quá no.
• Hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, thức ăn cay nóng và các món ăn khó tiêu.
• Giảm tiêu thụ rượu bia, nước ngọt có gas và các chất kích thích.
• Uống đủ nước mỗi ngày.
• Ưu tiên các thực phẩm dễ tiêu hóa, ít gây kích ứng dạ dày.
• Duy trì cân nặng hợp lý và tập luyện thể dục thường xuyên.
• Kiểm soát căng thẳng, ngủ đủ giấc và giữ tinh thần thoải mái.

5. Khi nào thì gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám khi cơn đau thượng vị kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc đau thượng vị đi kèm một trong các dấu hiệu sau:

• Cơn đau ngày càng nghiêm trọng hoặc lan xuống vùng bụng dưới bên phải.
• Đau ngực hoặc cơn đau lan ra lưng, cổ, vai hoặc cánh tay.
• Buồn nôn, nôn liên tục kéo dài.
• Có dấu hiệu mất nước như khô miệng, ít đi tiểu, mắt trũng hoặc da khô.
• Đi ngoài phân đen hoặc phân lẫn máu.
• Khó thở, chóng mặt, choáng váng hoặc ngất xỉu.
• Đau bụng kèm sốt trên 38°C.
• Bụng chướng căng bất thường.
• Các triệu chứng ngày càng nặng hoặc xuất hiện thêm các dấu hiệu bất thường khác.
• Đau bụng sau chấn thương, té ngã hoặc va đập mạnh vào vùng bụng.

6. Cách phòng tránh bị đau thượng vị

Mặc dù đau thượng vị có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng việc duy trì lối sống lành mạnh và chế độ ăn uống khoa học có thể giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan đến hệ tiêu hóa. 

Nên ưu tiên các thực phẩm dễ tiêu hóa như rau xanh, trái cây tươi và uống đủ nước mỗi ngày. Đồng thời, cần hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm cay nóng, các món ăn có tính axit cao, rượu bia, thuốc lá và các đồ uống chứa caffeine. Duy trì thói quen ăn chậm, nhai kỹ, không ăn quá no và tránh ăn trong vòng 2–3 giờ trước khi đi ngủ. Đối với người mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản, việc kê cao đầu khi ngủ có thể giúp cải thiện tình trạng trào ngược. 

Việc tập luyện thể dục thường xuyên, kiểm soát căng thẳng và ngủ đủ giấc cũng góp phần nâng cao sức khỏe hệ tiêu hóa. 

Đồng thời, mỗi người nên thăm khám sức khỏe định kỳ và chủ động đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau thượng vị kéo dài, đầy bụng, ợ chua, buồn nôn hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ chuyên Khoa Ngoại Tổng hợp giàu kinh nghiệm cùng hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại, hỗ trợ chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây đau thượng vị. Để được tư vấn hoặc hỗ trợ đặt lịch khám cùng các chuyên gia vui lòng liên hệ qua Hotline 1800 6767 (nhánh 2).

7. Các thắc mắc thường gặp về đau vùng thượng vị

1. Đau thượng vị có nguy hiểm không?

Đau thượng vị không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Trong nhiều trường hợp, triệu chứng này chỉ liên quan đến các rối loạn tiêu hóa tạm thời và có thể cải thiện khi điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt.

Tuy nhiên, nếu cơn đau kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường như sụt cân, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, khó thở hoặc đau ngực, đây có thể là dấu hiệu của các bệnh lý nghiêm trọng.

2. Nên làm gì khi bị đau thượng vị?

Khi xuất hiện đau thượng vị, người bệnh nên nghỉ ngơi, tránh sử dụng rượu bia, đồ ăn cay nóng hoặc các thực phẩm khó tiêu.  

3. Đau thượng vị kiêng ăn gì?

Người bị đau thượng vị nên hạn chế các thực phẩm có thể kích thích dạ dày hoặc làm tăng tiết axit như:

• Thức ăn nhiều dầu mỡ, chiên rán hoặc chế biến sẵn.
• Thực phẩm cay nóng, nhiều gia vị như ớt, tiêu, tỏi.
• Thực phẩm có tính axit cao như trái cây họ cam quýt, me hoặc xoài chua.
• Rượu bia, thuốc lá, cà phê và các đồ uống chứa caffeine.
• Nước ngọt có gas và các chất kích thích khác.

4. Đau vùng thượng vị nên ăn gì?

Người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa và ít gây kích ứng dạ dày như:

• Cháo, súp, cơm mềm.
• Trứng, sữa và các thực phẩm giàu đạm dễ tiêu.
• Các loại rau củ như khoai tây, bí xanh, cà rốt, súp lơ, xà lách trái cây tươi và các loại đậu.
• Uống đủ nước.

5. Đau vùng thượng vị có phải là một trường hợp khẩn cấp?

Không phải mọi trường hợp đau thượng vị đều là cấp cứu. Tuy nhiên, người bệnh cần đến bệnh viện ngay nếu cơn đau dữ dội, xuất hiện đột ngột hoặc đi kèm các dấu hiệu như khó thở, đau ngực, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sốt cao, chóng mặt hoặc ngất xỉu. 

6. Đau thượng vị có thể kéo dài bao lâu?

Thời gian kéo dài của đau thượng vị phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Một số trường hợp chỉ xuất hiện trong vài giờ hoặc vài ngày do rối loạn tiêu hóa tạm thời. Tuy nhiên, nếu liên quan đến các bệnh lý như viêm dạ dày, loét dạ dày tá tràng hoặc trào ngược dạ dày thực quản, triệu chứng có thể kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng hoặc tái phát nhiều lần nếu không được điều trị đúng cách. 

7. Chữa đau thượng vị ở đâu uy tín nhất hiện nay?

Để chẩn đoán chính xác nguyên nhân và điều trị hiệu quả tình trạng đau thượng vị, người bệnh nên lựa chọn các cơ sở y tế uy tín. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp cận lâm sàng nhằm xác định nguyên nhân gây đau thượng vị.

Việc thăm khám sức khỏe định kỳ và chủ động đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau thượng vị kéo dài, đầy bụng, ợ chua, buồn nôn hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. 

Để được tư vấn miễn phí hoặc hỗ trợ đặt lịch khám với các chuyên gia Ngoại Tổng hợp tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, vui lòng liên hệ Hotline 1800 6767 (nhánh 2).

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767 (Nhánh 2)

dichvukhachhang@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.