UNG THƯ TINH HOÀN – DẤU HIỆU, NGUYÊN NHÂN, CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

Theo Tổ chức Ung thư Thế giới (GLOBOCAN) thống kê năm 2022, trên toàn cầu có khoảng 72.000 ca mắc mới ung thư tinh hoàn và khoảng 9.000 ca tử vong, còn tại Việt Nam ước tính có khoảng 260 ca mắc mới và 60 trường hợp tử vong. Dù chỉ chiếm khoảng 1% tổng số ca ung thư ở nam giới, đây lại là loại ung thư phổ biến nhất ở nam giới trẻ tuổi, đặc biệt từ 15 đến 35 tuổi.

Ung thư tinh hoàn có tỷ lệ chữa khỏi lên đến hơn 95% nếu được phát hiện sớm. Nhưng khi bệnh tiến triển sang các giai đoạn sau, người bệnh có thể đối mặt với khả năng vô sinh và thậm chí nguy hiểm tính mạng.

1. Ung thư tinh hoàn là gì?

Tinh hoàn là hai tuyến nhỏ nằm trong bìu, ngay dưới dương vật, đóng vai trò “nhà máy” sản xuất tinh trùng và hormone testosterone cho nam giới. Ung thư tinh hoàn xảy ra khi các tế bào trong tinh hoàn, thường là tế bào mầm (tạo ra tinh trùng) khi bị đột biến và phát triển bất thường, hình thành khối u ác tính. Khối u này có thể lan ra các bộ phận khác như hạch bạch huyết, thậm chí lan đến phổi, gan hoặc não, nếu không được phát hiện sớm và điều trị kiểm soát kịp thời.

2 loại ung thư tinh hoàn được biết đến cho đến hiện nay gồm:

• U tinh bào: Chiếm khoảng 40%, phát triển chậm, thường gặp ở nam giới 40-50 tuổi.
• U không tinh bào: Chiếm 60%, phát triển nhanh hơn, phổ biến ở người trẻ 20-30 tuổi, bao gồm các dạng như ung thư biểu mô phôi, u túi noãn hoàng, ung thư màng đệm, u quái.

Ung thư tinh hoàn lại có thể dễ dàng điều trị nếu được phát hiện sớm. Tuy nhiên, điều đáng lo là nhiều người không biết về bệnh này, hoặc ngại khám vì vùng kín nhạy cảm, dẫn đến phát hiện bệnh thường ở giai đoạn muộn.

2. Các giai đoạn ung thư tinh hoàn

Ung thư tinh hoàn có thể chia thành 4 giai đoạn chính (0, I, II, III), mỗi giai đoạn phản ánh sự tiến triển của bệnh và độ lan rộng của ung thư từ tinh hoàn ra các bộ phận khác. Dưới đây là chi tiết từng giai đoạn:

Bệnh được chia thành 4 giai đoạn:

• Giai đoạn 0: Ung thư ở giai đoạn sớm nhất, còn gọi là ung thư tại chỗ hoặc tổn thương tiền ung thư. Giai đoạn này có khối u rất nhỏ, chưa thể nhận thấy và chưa lan ra ngoài tinh hoàn.
• Giai đoạn I: Ung thư đã hình thành khối u trong tinh hoàn, nhưng chưa lan ra ngoài. Người bệnh thường cảm thấy có u cứng trong tinh hoàn, không đau, đôi khi kèm cảm giác nặng ở vùng bìu.
• Giai đoạn II: Ung thư đã lan từ tinh hoàn đến hạch bạch huyết vùng bụng dưới hoặc chậu, nhưng chưa di căn xa. Có thể xuất hiện triệu chứng đau lưng âm ỉ (do hạch chèn ép), sưng vùng bụng, hoặc cảm giác khó chịu ở vùng chậu. 
• Giai đoạn III: Ung thư đã di căn xa đến các cơ quan ngoài hạch bạch huyết, như phổi, gan, não, xương, hoặc các bộ phận khác. Dấu hiệu của ung thư tinh hoàn giai đoạn III thường tùy thuộc vào vị trí di căn, có thể nhận biết khi người bệnh: Ho ra máu, khó thở (do di căn phổi); vàng da, đau bụng (di căn gan); đau đầu, co giật (di căn não); đau nhức xương (di căn xương); kèm mệt mỏi, sụt cân toàn thân.

3. Nguyên nhân gây ung thư tinh hoàn

Cho đến nay, y học chưa tìm ra nguyên nhân chính xác gây ra ung thư tinh hoàn. Sự đột biến DNA trong tế bào mầm có thể là bắt nguồn của bệnh. Tuy nhiên, nguyên nhân tạo ra sự đột biến DNA vẫn chưa được khám phá. 

Dù chưa xác định được chính xác nguyên nhân, nhưng có một số yếu tố sau đây làm tăng nguy cơ gây ra ung thư tinh hoàn:

1. Tinh hoàn ẩn: Bình thường khi tinh hoàn di chuyển từ ổ bụng xuống bìu trước khi bé trai chào đời. Nếu tinh hoàn không di chuyển mà kẹt lại trong bụng hoặc ống bẹn của bé, nguy cơ ung thư tăng 2,5-20 lần, ngay cả sau khi được phẫu thuật chỉnh vị trí tinh hoàn. 
2. Tiền sử gia đình: Nguy cơ mắc ung thư tinh hoàn cao hơn nếu bố hoặc anh em trai từng mắc bệnh.
3. Tuổi tác: Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, nhưng nam giới từ 15-35 tuổi là nhóm dễ mắc gặp ung thư tinh hoàn nhất.
4. Chủng tộc: Người da trắng có tỷ lệ mắc cao hơn người da đen hoặc châu Á.
5. Tinh hoàn bất thường: Người có các dị tật như hội chứng Klinefelter (rối loạn nhiễm sắc thể) hoặc tinh hoàn teo làm tăng nguy cơ mắc ung thư tinh hoàn.
6. Yếu tố môi trường: Tiếp xúc lâu dài với hóa chất (như trong ngành dầu khí, khai mỏ) hoặc mặc quần bó sát,  có thể góp phần làm tăng nguy cơ bị ung thư tinh hoàn.

4. Dấu hiệu ung thư tinh hoàn

Ung thư tinh hoàn thường không gây ra triệu chứng ở giai đoạn đầu nên dễ bị nam giới bỏ qua. Tuy nhiên, có một số dấu hiệu bất thường sau đây mà bạn cần để tâm:

• Dấu hiệu điển hình nhất là sờ thấy cục cứng (khối u) không đau ở một bên tinh hoàn. Ban đầu khối u nhỏ như hạt đậu, nhưng nếu không xử lý, nó có thể phát triển to hơn. 
• Nhiều người mắc ung thư tinh hoàn mô tả cảm giác nặng nề, khó chịu ở bìu.
• Có cảm giác đau âm ỉ ở tinh hoàn, bìu, bụng dưới hoặc vùng lưng, nhất là khi khối u lớn hoặc di căn.
• Bìu sưng to bất thường, đôi khi kèm đau nhẹ.
• Tinh hoàn bên bệnh to lên hoặc teo nhỏ so với bên còn lại.
• Triệu chứng toàn thân: Ở giai đoạn muộn, khi ung thư di căn, bạn có thể thấy đau ngực, ho ra máu (di căn phổi), đau lưng (di căn hạch), hoặc mệt mỏi, sụt cân không rõ lý do.

5. Ung thư tinh hoàn có nguy hiểm không?

Ung thư tinh hoàn nếu không điều trị sớm ở các giai đoạn có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng như:

• Di căn: Ung thư lan đến phổi (ho ra máu), gan (vàng da), não (đau đầu, co giật), hoặc xương (đau nhức). Giai đoạn ung thư tinh hoàn di căn có tiên lượng xấu, tỷ lệ sống giảm còn 73 – 50%.
• Liệt chi dưới: Nếu khối u chèn ép tủy sống qua hạch bạch huyết, người bệnh có thể mất khả năng đi lại.
• Suy giảm chức năng thận: Hóa trị hoặc di căn đến thận gây tổn thương thận, dẫn đến suy thận mạn.
• Rối loạn nội tiết: Mất tinh hoàn do phẫu thuật điều trị làm giảm testosterone, ảnh hưởng nội tiết của nam giới.
• Nhiễm trùng: Sau phẫu thuật hoặc hóa trị, hệ miễn dịch của người bệnh sẽ yếu đi, dễ dẫn đến biến chứng nhiễm trùng toàn thân.
• Vô sinh: Phẫu thuật loại bỏ tinh hoàn hoặc hóa trị/xạ trị kéo dài làm mất khả năng sinh tin tạm thời hoặc vĩnh viễn. Các bác sĩ thường khuyến khích trữ tinh trùng trước điều trị ung thư tinh hoàn, nếu người bệnh muốn có con sau này.

6. Phương pháp chẩn đoán ung thư tinh hoàn

Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như cục u ở tinh hoàn, sưng hoặc đau âm ỉ vùng bìu, người bệnh không nên chần chừ mà nên nhanh chóng đến các cơ sở y tế để được thực hiện các kiểm tra cần thiết nhằm chẩn đoán chính xác có phải ung thư tinh hoàn hay không.

Các phương pháp giúp chẩn đoán ung thư tinh hoàn gồm có:

1. Siêu âm

Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, siêu âm bìu có độ nhạy 75 – 90% trong việc phát hiện ung thư tinh hoàn. Đây là phương pháp không xâm lấn và hiệu quả, giúp bác sĩ xác định tính chất khối u tinh hoàn (khối u rắn hay lỏng), đồng thời kiểm tra vị trí khối u ở bên trong hay bên ngoài tinh hoàn. 

2. Xét nghiệm máu

Ung thư tinh hoàn, đặc biệt là loại không tinh bào, thường tiết ra các chất đặc biệt vào máu, gọi là chất chỉ điểm khối u. Xét nghiệm máu đo các chất này bao gồm:

• AFP (Alpha-fetoprotein): Tăng trong ung thư biểu mô phôi hoặc u túi noãn hoàng, không tăng ở u tinh bào nguyên phát.
• Beta-HCG (Human Chorionic Gonadotropin): Tăng ở ung thư màng đệm hoặc một số trường hợp u tinh bào.
• LDH (Lactate Dehydrogenase): Tăng khi khối u lớn hoặc di căn, phản ánh mức độ tổn thương mô.

Ngoài ra, xét nghiệm máu không chỉ giúp chẩn đoán ung thư tinh hoàn mà còn theo dõi hiệu quả điều trị bệnh sau này.

3. Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) hoặc cộng hưởng từ (MRI)

Nếu siêu âm và xét nghiệm máu nghi ngờ ung thư, bác sĩ sẽ chỉ định chụp CT hoặc MRI để xem ung thư có lan ra ngoài tinh hoàn hay không. 

Sau đây là các vùng trên cơ thể cần kiểm tra di căn do ung thư tinh hoàn:

• Hạch bạch huyết vùng bụng và chậu: Ung thư tinh hoàn thường di căn đến khu vực này.
• Phổi: Kiểm tra di căn xa.
• Gan, não, xương: Nếu nghi ngờ di căn nặng.

7. Phương pháp điều trị ung thư tinh hoàn

Ung thư tinh hoàn là một trong những loại ung thư có tỷ lệ chữa khỏi cao nhất, lên đến hơn 95% nếu phát hiện sớm. Việc điều trị ung thư tinh hoàn phụ thuộc vào loại ung thư (tinh bào hay không tinh bào), giai đoạn ung thư và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh.

Điều trị ung thư tinh hoàn có thể gồm các phương pháp sau:

1. Phẫu thuật

Có 2 loại phẫu thuật điều trị ung thư tinh hoàn: 

• Phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn: Phương pháp nền tảng để điều trị ung thư tinh hoàn, áp dụng cho đa số các trường hợp đã được chẩn đoán ung thư tinh hoàn.
• Phẫu thuật loại bỏ hạch bạch huyết: Để loại bỏ các hạch bạch huyết gần đó, được thực hiện thông qua một vết mổ ở bụng.

Phương pháp phẫu thuật giúp loại bỏ khối u chính gây ra ung thư, đồng thời cung cấp mẫu mô để phục vụ quá trình sinh thiết, hỗ trợ bác sĩ lên được định hướng điều trị tiếp theo cho người bệnh.

2. Xạ trị

Phương pháp sử dụng tia X năng lượng cao nhắm vào hạch bạch huyết vùng bụng và chậu – nơi ung thư tinh hoàn thường di căn đầu tiên. Xạ trị là phương pháp thường được sử dụng ở các giai đoạn đầu (Giai đoạn I và II), giúp kiểm soát 95% tình hình bệnh. Khi thực hiện xạ trị, người bệnh có thể mệt mỏi và giảm sinh tinh tạm thời.

3. Hóa trị

Hóa trị dùng thuốc để tiêu diệt tế bào ung thư toàn cơ thể, thường áp dụng cho u không tinh bào hoặc khi ung thư di căn. Hóa trị thường được áp dụng đối với ung thư tinh hoàn giai đoạn II, giai đoạn III hoặc sau khi phẫu thuật. Tuy nhiên, quá trình hóa trị có thể gây ra tình trạng mệt mỏi, rụng tóc, buồn nôn, giảm bạch cầu tạm thời, tăng nguy cơ nhiễm trùng. Thậm chí, có thể ảnh hưởng khả năng sinh tinh lâu dài, làm tăng nguy cơ vô sinh đối với người bệnh.

8. Phòng ngừa ung thư tinh hoàn

Dù ung thư tinh hoàn không phải là căn bệnh phổ biến ở nam giới, nó vẫn âm thầm tiềm ẩn nhiều nguy cơ, đe dọa sức khỏe nếu không được quan tâm. Vì thế, để giảm thiểu khả năng mắc bệnh, nam giới cần để ý đến những yếu tố quan trọng sau đây:

• Theo dõi trẻ nhỏ từ sớm: Cha mẹ nên kiểm tra xem con mình có mắc dị tật bẩm sinh nào không, đặc biệt là quan sát xem cả hai tinh hoàn đã nằm đúng trong bìu hay còn “lạc” ở vị trí khác như bụng hoặc ống bẹn. Việc này giúp phát hiện sớm tinh hoàn ẩn – một yếu tố nguy cơ gây ung thư tinh hoàn.
• Tự kiểm tra tinh hoàn ở mọi lứa tuổi: Nam giới, nhất là thanh niên từ 15 – 35 tuổi, nên học cách tự kiểm tra tinh hoàn hàng tháng. Chỉ vài phút sờ nắn nhẹ, bạn có thể sớm nhận ra các dấu hiệu lạ như cục u, sưng, hay thay đổi kích thước, từ đó kịp thời đi khám.
• Tái khám định kỳ sau điều trị: Nếu đã từng điều trị ung thư tinh hoàn, bạn cần lập kế hoạch tái khám đều đặn cùng bác sĩ. Việc này giúp phát hiện sớm bất kỳ dấu hiệu tái phát nào, đảm bảo bệnh không quay lại âm thầm.
• Nói không với chất kích thích: Tránh xa rượu bia, thuốc lá và các chất gây nghiện khác, dù chúng không trực tiếp gây ung thư tinh hoàn. Điều này giúp bạn giữ sức khỏe tổng thể và “phong độ” nam giới luôn ở mức tốt nhất.
• Duy trì đời sống tình dục an toàn: Sử dụng bao cao su hoặc các biện pháp bảo vệ khi quan hệ tình dục. Sinh hoạt tình dục an toàn không chỉ giảm nguy cơ bệnh lây nhiễm mà còn bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài.

Ung thư tinh hoàn tuy hiếm gặp, tỷ lệ chữa khỏi cao nhưng không vì thế mà nam giới có thể xem nhẹ. Thường xuyên kiểm tra nhằm nhận biết sớm dấu hiệu ung thư tinh hoàn, từ đó thăm khám và điều trị kịp thời tại các cơ sở y tế, bệnh viện có chuyên khoa tiết niệu – nam khoa hoặc ung bướu là phương pháp hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe của nam giới.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767

info@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.