7 LOẠI U VÚ LÀNH TÍNH THƯỜNG GẶP – DẤU HIỆU, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ HIỆU QUẢ

Dù vậy, người bệnh vẫn cần thận trọng, bởi một số loại u vú lành tính có thể tiến triển hoặc biến đổi ác tính theo thời gian, đặc biệt nếu không được theo dõi và kiểm tra định kỳ.

Theo nghiên cứu được trình bày tại Hội nghị Ung thư vú châu Âu lần thứ 13 (EBCC13), phụ nữ từng được chẩn đoán mắc u vú lành tính có nguy cơ phát triển ung thư vú cao gần gấp đôi trong 20 năm tiếp theo, so với những người không có tổn thương dạng này [1].

Chính vì vậy, hãy tìm hiểu rõ hơn về u vú lành tính, bao gồm nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, các loại tổn thương thường gặp, phương pháp chẩn đoán và điều trị, để chủ động phát hiện sớm, theo dõi đúng cách và bảo vệ sức khỏe tuyến vú của mình.

1. U vú lành tính là gì?

U vú lành tính là các khối u hoặc tổn thương ở tuyến vú không mang tính chất ung thư. Theo thống kê, khoảng 80% các khối u vú là lành tính, không phải ung thư [2].

Tuyến vú là một cấu trúc phức tạp, bao gồm nhiều tuyến sữa, mô liên kết và mô mỡ. Do đó, việc xuất hiện một khối, nang hoặc u nhỏ trong vú là hiện tượng khá phổ biến, và tình trạng này được gọi chung là bệnh tuyến vú lành tính (benign breast disease) [3].

Mặc dù các khối u này không đe dọa tính mạng và thường không xâm lấn, một số dạng tổn thương lành tính nhất định vẫn có thể làm tăng nhẹ nguy cơ ung thư vú trong tương lai. Vì vậy, khi nhận thấy bất kỳ khối u hay thay đổi bất thường nào ở vú, bạn nên chủ động đi khám bác sĩ chuyên khoa để được kiểm tra và chẩn đoán chính xác.

2. 7 loại tổn thương vú lành tính thường gặp

2.1. U nang vú

Khoảng 25% các khối u vú là nang chứa dịch [3]. U nang vú có thể gây đau và cảm giác lổn nhổn, nhưng không làm tăng nguy cơ ung thư vú. Thông thường, các nang này có thể tự biến mất mà không cần điều trị.

2.2. U xơ tuyến vú

Đây là một loại khối u rắn lành tính ở vú, thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi 15–35. Khối u này không làm tăng nguy cơ ung thư vú và trong nhiều trường hợp có thể tự thu nhỏ hoặc biến mất theo thời gian.

2.3. Biến đổi xơ nang tuyến vú

Biến động hormone có thể khiến mô vú trở nên dày, căng, đặc biệt trước kỳ kinh nguyệt. Phụ nữ từ 30–50 tuổi thường gặp tình trạng này, và đa phần không cần điều trị vì có thể tự hết.

2.4. Tăng sản tuyến vú

Là tình trạng tăng sinh quá mức các tế bào lót ống dẫn sữa hoặc tuyến sữa.

• Tăng sản thông thường (usual/typical hyperplasia) chỉ làm tăng nhẹ nguy cơ ung thư vú và không cần phẫu thuật.
• Tăng sản bất thường (atypical hyperplasia) có thể làm tăng nguy cơ ung thư đáng kể, do đó bác sĩ có thể khuyến nghị phẫu thuật cắt bỏ mô vú bị ảnh hưởng.

2.5. U nhú trong ống dẫn sữa

Là các khối nhỏ dạng mụn cóc, hình thành bên trong ống dẫn sữa gần núm vú. U nhú có thể gây tiết dịch ở đầu vú, thường gặp ở phụ nữ từ 30–50 tuổi. Nếu có từ 5 u nhú trở lên cùng lúc, nguy cơ ung thư vú tăng lên. Phẫu thuật có thể loại bỏ các u này và giảm nguy cơ ung thư.

2.6. Giãn ống tuyến vú

Phụ nữ đã bước vào giai đoạn mãn kinh thường dễ mắc tình trạng giãn ống tuyến vú. Bệnh gây ra sự sưng, dày lên và đôi khi tắc nghẽn các ống dẫn sữa. Núm vú có thể bị tụt vào trong hoặc rỉ dịch.

Tình trạng này còn được gọi là viêm quanh ống tuyến sữa (periductal mastitis) và không làm tăng nguy cơ ung thư vú. Nếu nguyên nhân là nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định dùng kháng sinh để giảm viêm và thông ống dẫn. Trong các trường hợp khác, không cần điều trị đặc hiệu vì bệnh có thể tự ổn định.

2.7. Hoại tử mỡ

Là khối u hình thành khi mô sẹo thay thế mô vú bị tổn thương do va chạm, phẫu thuật hoặc xạ trị. Hoại tử mỡ không làm tăng nguy cơ ung thư và thường không cần điều trị.

3. Dấu hiệu nhận biết u vú lành

Các triệu chứng của bệnh vú lành tính thường giống với biểu hiện của ung thư vú, bao gồm [4]:

• Đau, sưng hoặc cảm giác căng tức ở vú.
• Xuất hiện khối u hoặc nốt có thể sờ thấy qua da hoặc ở gần núm vú.
• Kích ứng da vùng vú.
• Da hoặc núm vú bị đỏ, bong vảy hoặc tróc vảy.
• Đau hoặc tụt núm vú (núm vú có thể bị kéo vào trong hoặc nhăn lại).
• Tiết dịch bất thường từ đầu vú. Màu dịch có thể trong, vàng, xanh, nâu sẫm hoặc đen.

Nếu chỉ có triệu chứng tiết dịch dù không có khối u, bạn vẫn nên đi khám. Thông thường, dịch vàng hoặc xanh thường lành tính, trong khi dịch trong hoặc nâu nhạt (màu trà) cần được kiểm tra kỹ hơn.

Tất cả những triệu chứng kể trên đều cần được thăm khám và xét nghiệm thêm để loại trừ khả năng ung thư vú và xác định nguyên nhân chính xác.

4. Nguyên nhân u vú lành tính

U vú lành tính có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau, cụ thể [5]:

• Nhiễm trùng: Tình trạng này thường xảy ra khi núm vú bị nứt, trầy xước hoặc viêm, đặc biệt trong giai đoạn cho con bú, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào ống dẫn sữa và mô tuyến vú. Hậu quả là hình thành ổ viêm hoặc áp-xe nhỏ, có thể sưng, đỏ, đau và đôi khi cảm giác như một khối u.
• Chấn thương: Khi vùng vú bị va đập hoặc chịu lực mạnh, các mạch máu nhỏ có thể bị vỡ, dẫn đến tụ máu và sưng cục bộ, tạo cảm giác giống như một khối u. Ngoài ra, tác động cơ học mạnh cũng có thể làm tổn thương tế bào mỡ trong mô vú, gây ra hoại tử mỡ – một dạng tổn thương lành tính thường gặp sau chấn thương hoặc phẫu thuật vú.
• Tăng trưởng không phải ung thư gây ra khối u ở vú: Trường hợp này thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi 30 – 35, khi các mô tuyến và mô sợi trong vú phát triển quá mức nhưng không mang tính chất ung thư. Loại thường gặp nhất là u xơ tuyến vú – khối u có độ rắn chắc, bờ rõ, di động dễ và thường không gây đau. 

5. U vú lành tính có nguy hiểm không?

Các khối u vú lành tính tự thân thường không nguy hiểm đến tính mạng, vì không phải là ung thư và không xâm lấn sang các cơ quan khác. Đa phần u lành tính chỉ gây ảnh hưởng tại chỗ ở vú, ví dụ như làm ngực có cục u, gây đau hoặc khó chịu nếu u lớn. Những triệu chứng này có thể ảnh hưởng chất lượng cuộc sống nhưng không đe dọa sức khỏe nghiêm trọng. Nhiều khối u lành tính thậm chí nhỏ đi hoặc biến mất theo thời gian, nên bác sĩ có thể chọn cách theo dõi định kỳ chứ không nhất thiết phải can thiệp ngay.

6. Chẩn đoán u vú 

6.1. Khai thác bệnh sử

Bác sĩ tiến hành hỏi bệnh sử chi tiết của người bệnh, bao gồm tiền sử cá nhân, tiền sử gia đình có người mắc bệnh vú hoặc ung thư vú, tiền sử dùng hormone, sinh sản, chu kỳ kinh nguyệt và các thuốc đang sử dụng [6]. Việc khai thác kỹ bệnh sử giúp xác định yếu tố nguy cơ và định hướng nguyên nhân gây ra tổn thương ở tuyến vú.

6.2. Khám lâm sàng tuyến vú

Bác sĩ thực hiện khám toàn bộ tuyến vú để phát hiện các bất thường. Việc sờ nắn giúp xác định vị trí, kích thước, mật độ, độ di động của khối u và mối liên hệ của nó với da hoặc cơ ngực. Đồng thời, bác sĩ quan sát hình dạng, màu sắc và tình trạng núm vú nhằm phát hiện các dấu hiệu như lõm, co kéo, sần sùi, bong vảy hoặc tiết dịch bất thường. Ngoài ra, bác sĩ cũng khám hạch nách và hạch trên xương đòn để phát hiện dấu hiệu lan tỏa.

6.3. Chẩn đoán hình ảnh

Khi có nghi ngờ tổn thương, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh được chỉ định để hỗ trợ đánh giá [6]:

• Chụp X-quang tuyến vú: Giúp phát hiện khối u, vi vôi hóa và bất thường cấu trúc mô vú.
• Siêu âm tuyến vú: Giúp phân biệt khối đặc hay khối chứa dịch, hỗ trợ định hướng vị trí sinh thiết.
• MRI tuyến vú hoặc chụp ống dẫn sữa: Được chỉ định trong trường hợp có tiết dịch núm vú bất thường, giúp đánh giá chi tiết các ống dẫn sữa và nguyên nhân tiết dịch.

6.4. Xét nghiệm dịch tiết núm vú

Nếu có hiện tượng tiết dịch bất thường, mẫu dịch sẽ được lấy để xét nghiệm vi thể nhằm phát hiện tế bào bất thường, máu hoặc vi khuẩn. Khi dịch tiết có dạng sữa, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm nội tiết để kiểm tra nồng độ prolactin và các hormone liên quan.

6.5. Sinh thiết mô (Biopsy)

Đây là bước chẩn đoán xác định bản chất của khối u. Bác sĩ có thể thực hiện chọc hút bằng kim nhỏ (Fine Needle Aspiration – FNA) hoặc sinh thiết lõi (Core Needle Biopsy) để lấy mẫu mô ở vùng nghi ngờ, sau đó quan sát dưới kính hiển vi [6]. Kết quả sinh thiết giúp xác định tổn thương lành tính như u xơ tuyến vú, u nang, tăng sản tuyến vú hoặc loại trừ khả năng ác tính.

7. Điều trị khối u tuyến vú lành tính

Hầu hết các u tuyến vú lành tính không đòi hỏi điều trị tích cực. Nguyên tắc là điều trị tùy thuộc vào triệu chứng, kích thước u và nguy cơ tiềm ẩn. Các phương pháp thường được áp dụng gồm [7]:

• Theo dõi không can thiệp: Nếu khối u nhỏ, chắc chắn là lành tính và không gây triệu chứng, bác sĩ có thể khuyên theo dõi định kỳ. Bạn sẽ cần tái khám sau 6 tháng hoặc 1 năm để kiểm tra xem u có thay đổi kích thước hay không. Nhiều u lành tính tự tiêu biến hoặc ổn định mà không cần phẫu thuật.
• Chọc hút bằng kim nhỏ: Đối với u nang vú lớn gây đau, bác sĩ có thể dùng kim nhỏ chọc vào khối u để hút dịch ra (thủ thuật FNA – Fine Needle Aspiration). Thủ thuật này giúp giảm nhanh triệu chứng căng tức và làm khối u xẹp đi. Dịch hút ra cũng có thể được mang xét nghiệm tế bào để khẳng định tính chất lành tính.
• Phẫu thuật loại bỏ khối u: Được chỉ định khi khối u phát triển lớn, gây biến dạng dáng vú hoặc gây đau kéo dài. Ngoài ra, nếu kết quả sinh thiết kim cho thấy tế bào bất thường hoặc nghi ngờ tổn thương có khả năng hóa ác, bác sĩ sẽ đề nghị phẫu thuật cắt bỏ để đảm bảo an toàn.
• Điều trị nội khoa khác: Trong trường hợp có nhiễm trùng kèm theo (như viêm tuyến vú hoặc áp-xe vú), bác sĩ sẽ kê kháng sinh phù hợp để trị nhiễm trùng. Với phụ nữ có tăng sản không điển hình – do nguy cơ ung thư cao – có thể được cân nhắc dùng thuốc nội tiết dự phòng (như tamoxifen) sau khi phẫu thuật, nhằm giảm nguy cơ tiến triển ung thư trong tương lai. Ngoài ra, để giảm đau và khó chịu ở vú, bác sĩ có thể tư vấn các biện pháp hỗ trợ như mặc áo ngực nâng đỡ tốt, chườm ấm, dùng thuốc giảm đau (nếu cần).

Việc điều trị u vú lành tính được cá nhân hóa tùy trường hợp. Bạn nên thảo luận kỹ với bác sĩ về lợi ích và rủi ro của mỗi phương pháp. Trong nhiều tình huống, chỉ cần theo dõi và điều chỉnh lối sống là đủ, can thiệp chỉ thực hiện khi thật sự cần thiết.

8. Phòng ngừa u tuyến vú lành tính

Bạn có thể không thể ngăn ngừa hoàn toàn các bệnh lý lành tính ở vú, nhưng vẫn có thể thực hiện một số biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Một số biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh vú và phát hiện sớm bất thường [2]:

• Giảm tiêu thụ caffeine (như cà phê, trà, nước ngọt có ga hoặc sô-cô-la).
• Mặc áo ngực vừa vặn, tránh sử dụng áo có gọng kim loại (underwire).
• Không hút thuốc hoặc ngừng hút thuốc.
• Hạn chế hoặc tránh hoàn toàn các đồ uống có cồn.
• Thực hiện khám vú định kỳ theo khuyến cáo của bác sĩ.
• Tự khám vú thường xuyên để quen thuộc với hình dạng và cảm giác của vú, giúp phát hiện sớm bất thường.
• Duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên để tăng cường sức khỏe toàn thân và nội tiết.
• Ăn uống lành mạnh, bổ sung nhiều rau xanh, trái cây, chất xơ và hạn chế chất béo bão hòa.
• Uống rượu bia ở mức độ vừa phải hoặc không uống.
• Ngừng hút thuốc lá hoặc sử dụng các sản phẩm chứa nicotine.

Những biện pháp này không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh lý lành tính ở vú mà còn góp phần phòng ngừa ung thư vú và phát hiện sớm bệnh khi điều trị còn hiệu quả nhất.

9. Câu hỏi thường gặp về u tuyến vú lành tính

9.1. U vú lành tính có đau không?

Có thể có, nhưng không phải lúc nào cũng đau. Nhiều u vú lành tính như u xơ tuyến thường không gây đau rõ rệt, chỉ sờ thấy cục. Tuy nhiên, các bệnh lý như biến đổi sợi bọc tuyến vú hoặc u nang lớn có thể gây đau hoặc căng tức, đặc biệt trước kỳ kinh. Đau không phải dấu hiệu điển hình của ung thư vú, nên nếu khối u đau, khả năng cao là u lành, nhưng vẫn cần đi khám để xác định chắc chắn.

9.2. U vú lành tính có nên mổ không?

Không phải trường hợp nào cũng cần mổ. Đa số u nhỏ, không đau và đã xác định là lành tính chỉ cần theo dõi định kỳ. Chỉ nên phẫu thuật khi u phát triển nhanh, gây đau, ảnh hưởng thẩm mỹ hoặc khi kết quả sinh thiết nghi ngờ bất thường. Quyết định mổ nên dựa trên tư vấn của bác sĩ.

9.3. U vú lành tính có chuyển thành ác tính không?

Hầu hết không. U vú lành tính không có khả năng xâm lấn hay di căn như ung thư. Tuy nhiên, một số ít dạng tổn thương có nguy cơ cao hơn, như tăng sản không điển hình hoặc u diệp thể, có thể tiến triển ác tính nếu không xử lý.

9.4. Khi phát hiện u vú lành tính nên làm gì?

Cần đi khám bác sĩ chuyên khoa để xác định bản chất khối u. Sau khi được chẩn đoán là lành tính, bạn nên tái khám định kỳ theo hướng dẫn, theo dõi sự thay đổi của khối u và báo bác sĩ nếu có dấu hiệu bất thường như to nhanh, đau, tiết dịch hoặc thay đổi da vùng vú.

9.5. Người mắc u vú lành tính có phải kiêng các sản phẩm làm từ đậu nành không?

Không cần kiêng, chưa có bằng chứng cho thấy gây hại cho người bị u vú lành tính. 

9.6. U vú lành tính có tự khỏi không?

Một số trường hợp có thể tự nhỏ lại hoặc biến mất, đặc biệt là u nang hoặc u xơ nhỏ. Tuy nhiên, nhiều khối u khác sẽ ổn định lâu dài hoặc tồn tại mà không gây hại. Bạn vẫn cần tái khám định kỳ để theo dõi diễn tiến.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767

info@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.