CHẾ ĐỘ ĂN CHO NGƯỜI CAO HUYẾT ÁP CẦN CHÚ Ý GÌ?

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS. Nguyễn Thu Hà giữ vai trò Tổ trưởng Tổ Dinh dưỡng – Tiết chế tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn. 

1. Chế độ ăn cho người cao huyết áp

Trong nhiều nghiên cứu, việc điều chỉnh ăn uống hợp lý có thể giúp cải thiện rõ rệt tình trạng tăng huyết áp nhẹ và hỗ trợ điều trị hiệu quả ở các trường hợp nặng.

1.1 Nguyên tắc dinh dưỡng chung

Theo bác sĩ Nguyễn Thu Hà người bệnh tăng huyết áp đơn thuần cần xây dựng chế độ ăn phù hợp với mỗi người bệnh. 

Dựa theo nguyên tắc chung sau:

• Giảm lượng muối (natri)/ Ăn nhạt trong khẩu phần ăn: là biện pháp dinh dưỡng quan trọng hàng đầu trong kiểm soát tăng huyết áp. Chế độ ăn giảm natri/ ăn nhạt giúp làm giảm giữ nước trong cơ thể, giảm áp lực lên thành mạch và hỗ trợ hạ huyết áp hiệu quả. Người tăng huyết áp được khuyến nghị hạn chế natri dưới 2.000 mg/ngày, tương đương dưới 5 g muối/ngày. Để thực hiện, cần hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và các món ăn mặn như đồ hộp, dưa muối, kimchi, mắm, khô, xúc xích, giò chả; đồng thời giảm sử dụng nước mắm, nước tương, muối chấm trên bàn ăn. Khi chế biến món ăn, nên ưu tiên các gia vị tự nhiên như hành, tỏi, gừng, tiêu, thảo mộc để tăng hương vị mà không cần nêm mặn. Hoặc sử dụng các loại muối, nước mắm có giảm lượng natri.
• Hạn chế tiêu thụ đồ ngọt: Ăn nhiều đồ ngọt và nước uống có đường làm tăng nguy cơ thừa cân, rối loạn chuyển hóa và góp phần làm tăng huyết áp. Người bệnh nên hạn chế bánh kẹo, nước ngọt, trà sữa, các loại đường, mật ong, mạch nha,… ưu tiên trái cây tươi ít ngọt và thực phẩm ít đường để bảo vệ sức khỏe tim mạch.
• Ăn nhiều chất xơ: Chất xơ có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ kiểm soát huyết áp thông qua giảm cholesterol máu, hạn chế xơ vữa động mạch và giúp kiểm soát cân nặng. Chế độ ăn giàu chất xơ còn giúp cải thiện tiêu hóa và góp phần ổn định đường huyết, từ đó có lợi cho sức khỏe tim mạch. Người trưởng thành nên tiêu thụ khoảng 20–25 g chất xơ mỗi ngày, chủ yếu từ rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Mỗi 100g ổi có 5-6g xơ, 100g rau muống/rau lang có 2-3g xơ, 100g khoai lang có 3g xơ, 15 hạt hạnh nhân rang có 2.5g xơ. Tăng cường thực phẩm giàu chất xơ trong bữa ăn hằng ngày là biện pháp đơn giản, an toàn giúp phòng ngừa và hỗ trợ điều trị tăng huyết áp.
• Chế độ ăn giàu kali: Kali đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ kiểm soát huyết áp thông qua cân bằng natri – kali và tăng đào thải natri qua thận. Chế độ ăn giàu kali (khoảng 2.000 – 3.500 mg/ngày) có lợi cho người tăng huyết áp, đặc biệt ở những người có thói quen ăn mặn. Người bệnh nên ưu tiên bổ sung kali từ thực phẩm tự nhiên như chuối, cam, đu đủ, khoai lang, khoai tây, rau muống, rau lang, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Không nên tự ý bổ sung kali dạng thuốc, nhất là ở người có bệnh thận hoặc đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đến chức năng thận, để tránh nguy cơ rối loạn kali máu.
• Chế độ ăn cung cấp đủ nhu cầu magie: Magie đóng vai trò quan trọng trong điều hòa dẫn truyền thần kinh và trương lực mạch máu, đặc biệt cần lưu ý ở người tăng huyết áp đang sử dụng thuốc lợi tiểu, do nhóm thuốc này có thể làm tăng thải magie qua thận. Nhu cầu magie khuyến nghị ở người trưởng thành khoảng 300 – 370 mg/ngày, tùy theo giới và độ tuổi, phụ nữ mang thai cần cung cấp thêm +40mg/ngày. Người bệnh tăng huyết áp có thể bổ sung magie thông qua các thực phẩm quen thuộc như ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt, rau xanh đậm và hải sản trong khẩu phần ăn hằng ngày. 
• Bổ sung canxi: Canxi có vai trò hỗ trợ điều hòa huyết áp, đặc biệt có lợi ở người tăng huyết áp nhạy cảm với muối. Do cơ thể chỉ hấp thu khoảng 30–40% canxi từ khẩu phần ăn, việc kết hợp thực phẩm giàu canxi với sữa, chế phẩm từ sữa và đảm bảo đủ vitamin D sẽ giúp tăng hiệu quả kiểm soát huyết áp. Người bệnh nên lựa chọn các loại sữa không đường và tách béo. Khuyến nghị sử dụng 300-400ml sữa tươi và 1-2 hũ sữa chua mỗi ngày.
• Bổ sung chất béo lành mạnh: Chất béo lành mạnh giúp bảo vệ hệ tim mạch và hạn chế xơ vữa động mạch. Người tăng huyết áp nên ưu tiên cá, hải sản, dầu thực vật giàu Omega-3 và các loại hạt như hạnh nhân, hạt hướng dương, đậu phộng, vừng mè đồng thời hạn chế mỡ động vật, bơ thực vật margarine, bơ động vật, dầu cọ, dầu olein,… hoặc chất béo chuyển đổi (trans-fat) có trong đồ ăn nhanh, bánh kẹo, thực phẩm chiên rán ..
• Ưu tiên nước và đồ uống lành mạnh: Uống đủ nước giúp duy trì cân bằng nước – điện giải và hỗ trợ đào thải natri. Nên ưu tiên nước lọc, nước râu ngô, nước rau luộc và trà thảo mộc, hạn chế các loại đồ uống có đường, có cồn và chất kích thích.

1.2 Những thực phẩm người tăng huyết áp cần tránh

• Thực phẩm nhiều muối: đồ muối chua, thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp.
• Chất béo bão hòa và mỡ động vật.
• Đồ chiên rán, đồ ngọt nhiều đường.
• Cà phê và các đồ uống chứa nhiều caffeine vì có thể làm tăng huyết áp tạm thời.
• Hạn chế rượu bia, đồ uống có cồn: nam ≤ 2 đơn vị còn/ngày, nữ ≤ 1 đơn vị cồn/ngày. Quy đổi 1 đơn vị cồn = 1 lon bia 330ml/ 150ml rượu vang/ 45ml rượu trên 40 độ
• Không hút thuốc lá do nicotin gây co mạch và làm tăng huyết áp.

2. Phòng ngừa tình trạng cao huyết áp 

Việc chủ động phòng ngừa tình trạng tăng huyết áp nên được thực hiện đồng thời từ xây dựng dinh dưỡng, thói quen sinh hoạt đến theo dõi sức khỏe định kỳ.

2.1 Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý

Chế độ ăn uống là yếu tố nền tảng trong phòng ngừa cao huyết áp. Cần ưu tiên các thực phẩm giàu kali, canxi, vitamin và chất xơ như rau xanh, trái cây tươi, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Lượng muối trong khẩu phần ăn nên được điều chỉnh phù hợp với tình trạng sức khỏe, hạn chế nêm nếm mặn khi chế biến món ăn. Bên cạnh đó, cần uống đủ nước mỗi ngày, đồng thời giảm thiểu thực phẩm chế biến sẵn, món chiên xào nhiều dầu mỡ và đồ ăn nhiều muối.

2.2 Duy trì lối sống sinh hoạt khoa học

Vận động thể lực đều đặn với các bài tập vừa sức giúp tăng cường sức khỏe tim mạch và cải thiện lưu thông máu, từ đó hỗ trợ kiểm soát huyết áp hiệu quả. Song song đó, cần duy trì tinh thần lạc quan, tránh căng thẳng kéo dài, ngủ đủ giấc và hạn chế thức khuya. Việc ngừng hút thuốc lá, giảm rượu bia cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa tăng huyết áp và các bệnh tim mạch liên quan.

2.3 Theo dõi và kiểm tra huyết áp thường xuyên

Mỗi người nên chủ động theo dõi huyết áp tại nhà hoặc thăm khám sức khỏe định kỳ tại các cơ sở y tế. Việc kiểm tra thường xuyên giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường của huyết áp, từ đó kịp thời điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt hoặc điều trị, nhằm ngăn ngừa nguy cơ huyết áp tăng quá cao gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

3. Huyết áp được kiểm tra như thế nào?

3.1 Tự đo tại nhà

Đo và theo dõi huyết áp tại nhà giúp phát hiện sớm tình trạng huyết áp tăng bất thường ở những người chưa được chẩn đoán bệnh, đồng thời hỗ trợ theo dõi và đánh giá hiệu quả điều trị ở người đang điều trị tăng huyết áp. Việc tự đo có thể thực hiện 1 – 2 lần mỗi ngày, hoặc đo thêm khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ liên quan đến huyết áp. Sau mỗi lần đo, nên ghi lại chỉ số để tiện theo dõi và so sánh theo thời gian.

Khi đo huyết áp tại nhà, cần thực hiện đúng cách để kết quả chính xác:

• Trước khi đo, đi vệ sinh và nghỉ ngơi khoảng 5 phút, tránh vận động hoặc căng thẳng.
• Tư thế đo: ngồi thẳng lưng trên ghế, hai bàn chân đặt hoàn toàn trên sàn, không bắt chéo chân; cánh tay đặt thoải mái, ngang mức tim.
• Quấn vòng bít vừa khít, đúng vị trí trên cánh tay theo hướng dẫn của máy đo.
• Nên đo ít nhất 2 lần, mỗi lần cách nhau 1 – 2 phút, sau đó lấy kết quả cao hơn để theo dõi.

Thực hiện đo huyết áp đúng cách và đều đặn sẽ giúp kiểm soát chỉ số huyết áp hiệu quả hơn, góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.

3.2 Nhân viên y tế đo theo đúng quy trình

Khi kiểm tra huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, người bệnh sẽ được hướng dẫn và thăm khám đo theo quy trình tiêu chuẩn nhằm đảm bảo kết quả chính xác và tin cậy. Trước khi đo, người bệnh sẽ được nghỉ ngơi trong phòng yên tĩnh từ 5 – 10 phút để huyết áp ổn định. Trong vòng 2 giờ trước khi đo, người bệnh không nên sử dụng các chất kích thích như cà phê, thuốc lá, rượu hoặc bia.

Tư thế đo huyết áp được thực hiện đúng chuẩn: người bệnh ngồi tựa lưng vào ghế, cánh tay duỗi thẳng và đặt thoải mái trên bàn, sao cho nếp khuỷu tay ngang mức tim. Huyết áp được đo bằng các thiết bị phù hợp như huyết áp kế thủy ngân, huyết áp kế đồng hồ hoặc máy đo điện tử. Vòng bít được quấn vừa khít quanh cánh tay, với bờ dưới của bao đo nằm trên nếp lằn khuỷu khoảng 2 cm. Máy đo hoặc mốc 0 của thang đo được đặt ngang mức tim để đảm bảo độ chính xác.

Trong trường hợp không sử dụng thiết bị đo tự động, nhân viên y tế sẽ xác định vị trí động mạch cánh tay để đặt ống nghe đúng vị trí. Trong suốt quá trình đo, người bệnh không nói chuyện hoặc cử động.

Ở lần đo đầu tiên, huyết áp sẽ được đo ở cả hai cánh tay; cánh tay có chỉ số cao hơn sẽ được sử dụng để theo dõi huyết áp trong các lần đo tiếp theo. Mỗi lần đo nên thực hiện ít nhất 2 lần, mỗi lần cách nhau 1 – 2 phút. Nếu chênh lệch giữa hai lần đo trên 10 mmHg, cần nghỉ thêm khoảng 5 phút và đo lại vài lần. Giá trị huyết áp cuối cùng được ghi nhận là trung bình của hai lần đo cuối.

Kết quả huyết áp được ghi lại theo đơn vị mmHg, không làm tròn quá hàng đơn vị và sẽ được thông báo trực tiếp cho người bệnh để tiện theo dõi và tư vấn sức khỏe.

Tăng huyết áp là bệnh mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu người bệnh duy trì chế độ ăn hợp lý, vận động đều đặn và theo dõi huyết áp thường xuyên. Việc thay đổi lối sống sớm và đúng cách sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn

Số 88, Đường số 8, Khu dân cư Trung Sơn, Xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 1800 6767

info@nih.com.vn

GPĐKKD: 0312088602 cấp ngày 14/12/2012 bởi Sở Kế hoạch và đầu tư TP.HCM. Giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh số 230/BYT-GPHĐ do Bộ Y Tế cấp.