ជំងឺទឹកនោមផ្អែម៖ មូលហេតុ រោគសញ្ញា រោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

ជំងឺទឹកនោមផ្អែមគឺជាអ្វី?

ជំងឺទឹកនោមផ្អែម (ឬហៅថា ជំងឺស្ករ) គឺជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ដែលកើតឡើងនៅពេលតម្រង់លំពែងផលិតអាំងស៊ុយលីនមិនគ្រប់គ្រាន់ ឬរាងកាយមិនអាចប្រើប្រាស់អាំងស៊ុយលីនបានមានប្រសិទ្ធភាព។
ជំងឺនេះបណ្ដាលឱ្យជាតិស្ករក្នុងឈាមឡើងខ្ពស់យូរអង្វែង បង្កឲ្យមានការរំខានដល់ការបំលែងសារធាតុអាហារ ដូចជា កាបូអ៊ីដ្រាត ប្រូតេអ៊ីន និងខ្លាញ់ ហើយអាចបង្កការខូចខាតដល់អង្គងាយសំខាន់ៗ ជាពិសេស បេះដូង សរសៃឈាម តម្រងនោម ភ្នែក និងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ។

មូលហេតុនៃជំងឺទឹកនោមផ្អែម

នៅស្ថានភាពធម្មតា ពេលយើងទទួលទានអាហារដែលមានកាបូអ៊ីដ្រាត (ដូចជា នំប៉័ង អង្ករ មី) រាងកាយនឹងបំបែកសារធាតុទាំងនេះទៅជាជាតិស្ករ (glucose)។
នៅពេល glucoseស្ថិតក្នុងឈាម វាត្រូវការជំនួយមួយដើម្បីចូលទៅក្នុងកោសិកា និងត្រូវបានប្រើប្រាស់។ ជំនួយនោះគឺ “insulin”។

នៅពេលនេះ លំពែងនឹងបញ្ចេញអ័រម៉ូន insulin ដើម្បីជួយឲ្យកោសិកាស្រូបយកជាតិស្ករក្នុងឈាម (glucoseឈាម) ហើយបម្លែងវាទៅជាថាមពល សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃរបស់រាងកាយ។

បើមួយថ្ងៃណា រាងកាយកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែម មានន័យថា៖

• លំពែងមិនអាចបញ្ចេញអ័រម៉ូន insulin បានគ្រប់គ្រាន់ ឬមិនផលិត insulin ទៀតទេ។
• ឬលំពែងនៅតែបញ្ចេញ insulin ប៉ុន្តែកោសិកានៅក្នុងរាងកាយមិនឆ្លើយតប និងមិនប្រើប្រាស់ insulin ទៀត។

លទ្ធផលគឺ ជាតិស្ករ (glucose ក្នុងឈាម) មិនអាចចូលទៅក្នុងកោសិកាបាន ហើយនឹងស្ថិតក្នុងឈាមកាន់តែច្រើន បណ្តាលឲ្យកើតមានផលវិបាកគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗនៅពេលក្រោយ។

ប្រភេទជំងឺទឹកនោមផ្អែមដែលជួបញឹកញាប់

យោងតាមការបែងចែករបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ជំងឺទឹកនោមផ្អែមមានប្រភេទសំខាន់ៗ ៤ រួមមាន៖

• ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ប្រភេទទី 1
• ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ប្រភេទទី 2
• ជំងឺទឹកនោមផ្អែមពេលមានផ្ទៃពោះ
• ស្ថានភាពមុនទឹកនោមផ្អែម (Pre-diabetes)

ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ប្រភេទទី 1

ជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី 1 (មុននេះហៅថា ជំងឺទឹកនោមផ្អែមពឹងផ្អែកលើ insulin) មានលក្ខណៈដោយការខ្វះការផលិត insulin ហើយអ្នកជំងឺត្រូវការចាក់ insulin ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ មូលហេតុគឺដោយសារប្រព័ន្ធភាពស៊ាំវាយប្រហារបំផ្លាញកោសិកាបេតានៅក្នុងលំពែង ធ្វើឲ្យលំពែងមិនអាចផលិត insulin បាន។

ជំងឺនេះភាគច្រើនកើតមាននៅកុមារ និងយុវជន ហើយបច្ចុប្បន្នមានការកើនឡើងនៅមនុស្សអាយុក្រោម 30 ឆ្នាំ។

ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ប្រភេទទី 2

ជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី 2 (មុននេះហៅថា មិនពឹងផ្អែកលើ insulin) កើតឡើងដោយសាររាងកាយមិនអាចប្រើប្រាស់ insulin បានមានប្រសិទ្ធភាព។ ជាង 95% នៃអ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែម ស្ថិតក្នុងប្រភេទទី 2។ ជំងឺនេះភាគច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងការលើសទម្ងន់ និងការខ្វះសកម្មភាពរាងកាយ។

ទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី 2 វិវឌ្ឍដោយស្ងៀមស្ងាត់ ប៉ុន្តែមានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង និងជាមូលហេតុនៃការស្លាប់ឈរលំដាប់ទី 3 ក្នុងចំណោមជំងឺមិនឆ្លង។ អ្នកដែលមានប្រវត្តិគ្រួសារមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម មានហានិភ័យខ្ពស់ជាងមនុស្សទូទៅ។

លើសពីនេះ អ្នកដែលមានរបបអាហារ ការហាត់ប្រាណ និងរបៀបរស់នៅមិនមានសុខភាពល្អ ក៏ងាយប្រឈមនឹងជំងឺនេះដែរ។ ការរំលាយខ្លាញ់កើនឡើងធ្វើឲ្យអាស៊ីតខ្លាញ់សេរីក្នុងឈាមកើន បណ្ដាលឲ្យការដឹកជញ្ជូន glucose ដោយ insulin និងការសំយោគ glycogen នៅសាច់ដុំថយចុះ។ ជាលទ្ធផល ជាលិកាខ្លាញ់បញ្ចេញសារធាតុមិនអំណោយផល (TNF-α, IL-6, leptin, resistin) ដែលរំខានដល់ការគ្រប់គ្រងជាតិស្ករក្នុងឈាម។

ជំងឺទឹកនោមផ្អែមពេលមានផ្ទៃពោះ (Gestational Diabetes)

ជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទនេះ កើតឡើងនៅស្ត្រីមួយចំនួនក្នុងអំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ។ ជំងឺទឹកនោមផ្អែមពេលមានផ្ទៃពោះ ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យនៅស្ត្រីមានផ្ទៃពោះក្នុងត្រីមាសទី 2 ឬត្រីមាសទី 3 នៃការមានផ្ទៃពោះ ដោយមិនមានភស្តុតាងបង្ហាញថា មានជំងឺទឹកនោមផ្អែមពីមុន។

ជំងឺនេះភាគច្រើននឹងធូរស្រាល ឬបាត់បង់បន្ទាប់ពីសម្រាលកូន។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រសិនបើអ្នកមានជំងឺទឹកនោមផ្អែមពេលមានផ្ទៃពោះ អ្នកម្តាយ និងទារក បន្ទាប់ពីកំណើត មានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី 2 នៅពេលក្រោយក្នុងជីវិត។

ជំងឺស្ថានភាពមុនទឹកនោមផ្អែម (Pre-diabetes)

នេះជាដំណាក់កាលមុននៃជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី 2។ ស្ថានភាព ការថយចុះសមត្ថភាពទទួលយក glucose ថយចុះ (Impaired Glucose Tolerance – IGT) និង ភាពរំខានជាតិស្ករក្នុងឈាមពេលពោះទទេ (Impaired Fasting Glucose – IFG) គឺជាស្ថានភាពកណ្ដាលរវាងភាពធម្មតា និងជំងឺទឹកនោមផ្អែម។

កម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាមរបស់អ្នកខ្ពស់ជាងធម្មតា ប៉ុន្តែមិនទាន់ខ្ពស់គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីវិនិច្ឆ័យថាជាជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី 2 យ៉ាងផ្លូវការនៅឡើយទេ។

រោគសញ្ញាជំងឺទឹកនោមផ្អែម៖

រោគសញ្ញា “៤ យ៉ាងជួបច្រើន” ជាលក្ខណៈពិសេស ដែលជាទូទៅបង្ហាញឡើងនៅពេលអ្នកមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម៖

• នោមញឹកញាប់ និងបរិមាណទឹកនោមច្រើន
• អស់កម្លាំងខ្លាំង រាងកាយទន់ខ្សោយ
• មាត់ស្ងួត ស្រេកទឹកខ្លាំង និងរមាស់ស្បែក
• ញ៉ាំច្រើន ប៉ុន្តែស្រកទម្ងន់

ក្រៅពីនេះ អាចមានរោគសញ្ញាផ្សេងៗទៀត ដូចជា៖

• ការមើលថយចុះ មើលមិនច្បាស់
• ងាយឆ្លងមេរោគ និងរបួសជាសះស្បើយយឺត

ទោះជាយ៉ាងណា នៅពេលបង្ហាញរោគសញ្ញា “៤ យ៉ាងជួបច្រើន” ជាធម្មតា ជំងឺបានឈានដល់ដំណាក់កាលយឺតហើយ។
ដូច្នេះ ការពិនិត្យសុខភាពជាប្រចាំ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំង ដើម្បី រកឃើញជំងឺទឹកនោមផ្អែមនៅដំណាក់កាលដំបូង និងព្យាបាលបានទាន់ពេលវេលា។

អ្នកណាខ្លះគួរតែទៅត្រួតពិនិត្យ (តាមដាន) ជំងឺទឹកនោមផ្អែម?

• អ្នកដែលមានសន្ទស្សន៍ម៉ាសរាងកាយ (BMI) ≥ 23 គីឡូក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ
• ឬមានទម្ងន់លើសពី 120% នៃទម្ងន់ល្អប្រសើរតាមស្តង់ដារ

ជាពិសេស ប្រសិនបើបុគ្គលនោះមាន កត្តាហានិភ័យមួយ ឬច្រើនជាងមួយ ក្នុងចំណោមកត្តាខាងក្រោមនេះ គួរតែទៅត្រួតពិនិត្យជំងឺទឹកនោមផ្អែមឱ្យបានឆាប់រហ័ស។

• អត់ហាត់ប្រាណ ឬហាត់ប្រាណតិច
• មានប្រវត្តិគ្រួសារកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែម (ឪពុក ម្តាយ បង ប្អូន ប្អូនបង្កើត)
• មានជំងឺលើសសម្ពាធឈាម
  (សម្ពាធឈាមខាងលើ ≥ 140 mmHg និង/ឬ សម្ពាធឈាមខាងក្រោម ≥ 90 mmHg ឬកំពុងប្រើថ្នាំបញ្ចុះសម្ពាធឈាម)
• កម្រិត HDL cholesterol ទាប (< 35 mg/dL [< 0,9 mmol/L])
  ឬ Triglyceride ខ្ពស់ (≥ 250 mg/dL [2,82 mmol/L])
• ពោះធំ (ជំងឺអង្គធាតុខ្លាញ់តំបន់ពោះ)
  • បុរស ≥ 90 សង់ទីម៉ែត្រ
  • ស្ត្រី ≥ 80 សង់ទីម៉ែត្រ
• ស្ត្រីមានជំងឺពហុគ្រាប់អូវែ (Polycystic Ovary Syndrome – PCOS)
• ស្ត្រីដែលធ្លាប់មានជំងឺទឹកនោមផ្អែមពេលមានផ្ទៃពោះ

• លទ្ធផលតេស្ត HbA1c ≥ 5.7% (39 mmol/mol) ការថយចុះជាតិស្ករតមអាហារ 
  ឬការថយចុះភាពមិនទទួលយកនៃជាតិស្ករក្នុងការធ្វើតេស្តមុន។

• មានសញ្ញាធន់នឹង insulin លើការពិនិត្យរាងកាយ
  (ដូចជា ធាត់ខ្លាំង ឬមានស្នាមស្បែកខ្មៅ – Acanthosis Nigricans)
• មានប្រវត្តិជំងឺបេះដូង និងសរសៃឈាម ដោយសារការកកខ្លាញ់ក្នុងសរសៃឈាម (Atherosclerosis)
• សម្រាប់អ្នកដែលមិនមានសញ្ញា ឬកត្តាហានិភ័យខាងលើ
  គួរចាប់ផ្តើមធ្វើ តេស្តរកឃើញជំងឺទឹកនោមផ្អែមមុនគេ ចាប់ពីអាយុ ≥ 45 ឆ្នាំ។

ដើម្បីគ្រប់គ្រង និងបង្ការជំងឺទឹកនោមផ្អែមបានយ៉ាងសកម្ម អ្នកគួរធ្វើការពិនិត្យសុខភាពជាប្រចាំតាមកាលវិភាគដែលបានណែនាំ។
មន្ទីរពេទ្យNam Sai Gon កំពុងផ្តល់ជូន កញ្ចប់ពិនិត្យសុខភាព ដែលសមស្របតាមអាយុ ភេទ និងតម្រូវការផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អតិថិជនម្នាក់ៗ ជាមួយនឹង តម្លៃសមរម្យ និងគោលនយោបាយតម្លៃច្បាស់លាស់។