សញ្ញាសម្គល់ជំងឺខ្សោយបេះដូងនៅដំណាក់កាលដំបូង

ជំងឺខ្សោយបេះដូង អាចកើតមានឡើងនៅពេលបេះដូងខ្សោយខ្លាំង ឬមិនអាចស្រូបបង្រួមបានល្អ ដើម្បីបូមឈាមគ្រប់គ្រាន់ទៅចិញ្ចឹមផ្នែកផ្សេងៗនៃរាងកាយ។ ពាក្យ “ខ្សោយបេះដូង” មិនមានន័យថា បេះដូងឈប់ដំណើរការទេ ប៉ុន្តែសំដៅលើស្ថានភាពដែលបេះដូងមិនអាចបូមឈាមបានគ្រប់គ្រាន់ទៅទូទាំងរាងកាយ។

រោគសញ្ញានៃជំងឺខ្សោយបេះដូង ពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្លាស់ប្តូរដែលកើតមាននៅបេះដូង និងរាងកាយទាំងមូល អាចមានកម្រិតស្រាល មធ្យម ឬធ្ងន់ធ្ងរ អាស្រ័យលើសុខភាព និងមុខងាររបស់បេះដូង។

មូលហេតុបង្កជំងឺខ្សោយបេះដូង អាចបណ្តាលមកពីជំងឺបេះដូងផ្សេងៗ ដូចជា៖

• ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង (បេះដូងខ្វះឈាម)
• ជំងឺសន្ទះបេះដូង ឬរចនាសម្ព័ន្ធបេះដូងមិនប្រក្រតី
• ភាពរំខាននៃការបម្លែងសារធាតុក្នុងរាងកាយ
• ជំងឺសម្ពាធឈាមខ្ពស់

ជំងឺខ្សោយបេះដូង អាចកើតមាននៅគ្រប់វ័យ ចាប់ពីទារក កុមារ និងមនុស្សពេញវ័យ ប៉ុន្តែជំងឺនេះជាញឹកញាប់ជាងគេនៅមនុស្សអាយុលើសពី ៦៥ ឆ្នាំ។

មូលហេតុដែលបណ្ដាលឱ្យបេះដូងខ្សោយ?

ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង (Coronary Artery Disease – CAD) កើតឡើងនៅពេលការកកជាតិខ្លាញ់ ឱ្យសរសៃឈាមបេះដូងតឹងខ្លាំង បណ្តាលឱ្យបេះដូងត្រូវបូមឈាមខ្លាំងជាងធម្មតា ដើម្បីបញ្ជូនឈាមឆ្លងកាត់សរសៃឈាមដែលតឹង ហើយមិនអាចទទួលបានបរិមាណឈាមគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ដំណើរការធម្មតាបាន។ តាមរយៈពេលវេលា ស្ថានភាពនេះអាចធ្វើឱ្យបេះដូងខ្សោយបន្តិចម្តងៗ និងនាំឱ្យកើតជំងឺខ្សោយបេះដូង។

ជំងឺគាំងបេះដូង (Myocardial Infarction) គឺជាជំងឺបេះដូងសង្គ្រោះបន្ទាន់មួយ ដែលបណ្តាលឱ្យមានអាការៈឈឺចុកចាប់នៅទ្រូង (ឬហៅថា ឈឺបេះដូង)។ នៅពេលមានកំណកឈាមជាប់នៅក្នុងសរសៃឈាមមួយ ដែលផ្គត់ផ្គង់ឈាមទៅបេះដូង វាអាចរាំងស្ទះលំហូរឈាម និងបង្កឱ្យកើតជំងឺគាំងបេះដូង។

បើបេះដូងមិនទទួលបានអុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់ ផ្នែកសាច់ដុំបេះដូងដែលត្រូវរាំងស្ទះអាចស្លាប់។ ការខូចខាតនេះធ្វើឱ្យបេះដូងខ្សោយ ហើយអាចនាំឱ្យកើតជំងឺខ្សោយបេះដូង (Heart Failure)។

សម្ពាធឈាមខ្ពស់ កើតឡើងនៅពេលឈាមប៉ះទៅលើជញ្ជាំងសរសៃឈាមដោយកម្លាំងខ្លាំងជាងធម្មតា ដែលបណ្តាលឲ្យសម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់។ ស្ថានភាពនេះធ្វើឲ្យបេះដូងត្រូវធ្វើការខ្លាំងជាងមុន ដើម្បីបូមឈាមទៅទូទាំងរាងកាយ ហើយអាចធ្វើឲ្យបេះដូងធំឡើង និងខ្សោយបន្តិចម្តងៗ។ ប្រសិនបើសម្ពាធឈាមខ្ពស់មិនត្រូវបានគ្រប់គ្រងបានល្អ វាអាចបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺខ្សោយបេះដូងឡើងពីរដង ឬបីដង។

ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ជាជំងឺដែលអ័រម៉ូន insulin មិនត្រូវបានផលិតគ្រប់គ្រាន់ ឬរាងកាយមិនអាចប្រើប្រាស់ insulin បានមានប្រសិទ្ធភាព។ ជាធម្មតា insulin ជួយនាំជាតិស្ករពីឈាមចូលទៅក្នុងកោសិកា ដើម្បីបង្កើតថាមពល ឬរក្សាទុកសម្រាប់ពេលក្រោយ។ នៅពេលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម កម្រិតជាតិស្ករនៅក្នុងឈាមឡើងខ្ពស់ អាចបង្កការខូចខាតដល់សរសៃឈាម និងធ្វើឲ្យបេះដូងខ្សោយ។ ស្ថានភាពនេះអាចនាំឲ្យកើតជំងឺខ្សោយបេះដូង។

ជំងឺគាំងដង្ហើមពេលគេង កើតឡើងនៅពេលដែលអ្នកគេង ហើយការដកដង្ហើមត្រូវបានផ្អាកជាបណ្តោះអាសន្ន។ រាល់ពេលគាំំងដង្ហើម ខួរក្បាលនឹងបញ្ជូនសញ្ញាឲ្យរាងកាយភ្ញាក់ឡើង ដើម្បីចាប់ផ្តើមដកដង្ហើមវិញ។ ស្ថានភាពនេះអាចពាក់ព័ន្ធនឹងជំងឺរញ្ជួយបេះដូង (បេះដូងបេះលឿន ឬមិនទៀងទាត់) និងសម្ពាធឈាមខ្ពស់នៅសួត ដែលអាចនាំឲ្យកើតជំងឺខ្សោយបេះដូង។

ជំងឺធាត់ បង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជំងឺខ្សោយបេះដូង ដូចជា សម្ពាធឈាមខ្ពស់ ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ឬជំងឺគាំងដង្ហើមពេលគេង។

ជំងឺរបួសសាច់ដុំបេះដូងគឺជាជំងឺដែលបំផ្លាញសាច់ដុំបេះដូង ធ្វើឲ្យបេះដូងខ្សោយ និងមិនអាចបូមឈាមបានប្រក្រតី។ ជំងឺនេះអាចបណ្តាលមកពីមូលហេតុបេតិកភណ្ឌ ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង ឬការឆ្លងមេរោគវីរុស។

ជំងឺសន្ទះបេះដូងមិនប្រក្រតី៖ សន្ទះបេះដូងទាំង ៤ មានតួនាទីគ្រប់គ្រងលំហូរឈាមចូល និងចេញពីបេះដូង ដើម្បីបញ្ឈប់ការហូរឈាមត្រឡប់ក្រោយ។ ប្រសិនបើអ្នកមានជំងឺសន្ទះបេះដូង សន្ទះមួយ ឬច្រើនអាចមិនដំណើរការបានត្រឹមត្រូវ។ សន្ទះបេះដូងមិនប្រក្រតីអាចកើតឡើងពីកំណើត ឬបណ្តាលមកពីការខូចខាតបេះដូង ដូចជា ជំងឺគាំងបេះដូង ឬការឆ្លងមេរោគ។

នៅពេលសន្ទះបេះដូងមួយមិនបិទ ឬមិនបើកបានត្រឹមត្រូវ តាមមុខងាររបស់វា បេះដូងត្រូវធ្វើការខ្លាំងជាងមុន ដើម្បីបូមឈាម។ បញ្ហាសន្ទះបេះដូង ប្រសិនបើមិនបានព្យាបាល អាចនាំឱ្យកើតជំងឺបេះដូងខ្សោយ ។

ស្រា គ្រឿងញៀន និងបារី៖ ការផឹកស្រាប្រហែល ១–២ កែវក្នុងមួយថ្ងៃ អាចមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លះចំពោះបេះដូង ប៉ុន្តែការផឹកលើសពីនេះ អាចបណ្តាលឱ្យធាត់ខ្លួន សម្ពាធឈាមខ្ពស់ និងជំងឺបេះដូងខ្សោយ។

គ្រឿងញៀនដូចជា កូកាអ៊ីន (cocaine) និង ថ្នាំ (MDMA/Ecstasy) អាចធ្វើឱ្យបេះដូងបេះលឿន និងបង្កើនសម្ពាធឈាម។ ការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនទាំងនេះ អាចបណ្តាលឱ្យកើតជំងឺគាំងបេះដូង ហើយនៅទីបំផុតធ្វើឱ្យបេះដូងខ្សោយ។

ការជក់បារីក៏បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់បេះដូង និងធ្វើឱ្យសម្ពាធឈាមកើនឡើងផងដែរ។ សារធាតុគីមីក្នុងផ្សែងបារី ធ្វើឱ្យឈាមមិនអាចដឹកអុកស៊ីសែនបានគ្រប់គ្រាន់ទៅកាន់រាងកាយទាំងមូល។ នេះធ្វើឱ្យបេះដូងត្រូវធ្វើការខ្លាំងជាងមុន។ ការជក់បារីក៏ធ្វើឱ្យសរសៃឈាមរឹងតឹង និងបង្កើនហានិភ័យឈាមកក (កំណកឈាម) ផងដែរ។

ការទទួលស្គាល់រោគសញ្ញាដំបូងនៃជំងឺបេះដូងខ្សោយ

ដើម្បីជួយឲ្យវេជ្ជបណ្ឌិត និងអ្នកជំងឺអាចសម្គាល់បានឆាប់រហ័សពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃរោគសញ្ញាដែលអាចបញ្ជាក់ពីជំងឺបេះដូងខ្សោយ សមាគមជំងឺបេះដូងខ្សោយសហរដ្ឋអាមេរិក (Heart Failure Society of America) បានអភិវឌ្ឍឧបករណ៍មានប្រយោជន៍មួយ ដែលរួមមាន ៥ សញ្ញាសំខាន់ ជាមួយពាក្យកាត់ “FACES”។

F (Fatigue) = អស់កម្លាំង / ងាយនឿយហត់
នៅពេលបេះដូងមិនអាចបូមឈាមដែលសម្បូរអុកស៊ីសែនបានគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការថាមពលរបស់រាងកាយ អ្នកជំងឺនឹងមានអារម្មណ៍អស់កម្លាំងជាទូទៅ។ អារម្មណ៍នឿយហត់អាចកើតមានពេញមួយថ្ងៃ ហើយបង្កការលំបាកក្នុងសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ ដូចជា ទៅទិញទំនិញ ឡើងជណ្តើរ កាន់កន្ត្រកផ្សារ ឬដើរចម្ងាយខ្លីៗ។

A (Activity limitation) = កម្រិតសកម្មភាពត្រូវបានកំណត់
អ្នកជំងឺមានជំងឺបេះដូងខ្សោយ ជាញឹកញាប់មិនអាចអនុវត្តសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃដូចធម្មតាបានទេ ព្រោះងាយនឿយហត់ និងមានអាការៈខ្វះខ្យល់ ឬដង្ហើមខ្លី ពេលធ្វើសកម្មភាពសាមញ្ញៗ។

C (Congestion) = ការកកស្ទះ / សភាពសុងហេត (សុងហេតឈាម និងសារធាតុរាវ)
សារធាតុរាវដែលកកស្ទះនៅក្នុងសួត អាចបណ្តាលឲ្យមានការក្អក ដង្ហើមខ្លី ដង្ហើមខ្លឹបខ្លាប់ និងអាការៈខ្វះខ្យល់យូរអង្វែង។ ការក្អកអាចភ្ជាប់មកជាមួយស្លេស្មពណ៌ស ឬពណ៌ផ្កាឈូកស្រាលដែលមានឈាមលាយ។

E (Edema or ankle swelling) = ហើម / ហើមកែងជើង
នៅពេលបេះដូងមិនមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបូមឈាមពីអវយវៈខាងក្រោមត្រឡប់មកវិញ សារធាតុរាវអាចកកស្ទះ និងបណ្តាលឲ្យហើមកែងជើង ជើង ភ្លៅ និងពោះ។ សញ្ញាដែលងាយសង្កេតឃើញគឺ ស្បែកជើងមានអារម្មណ៍តឹងជាងមុន។ សារធាតុរាវលើសនេះ ក៏អាចបណ្តាលឲ្យទម្ងន់ឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សផងដែរ។

S (Shortness of breath) = ខ្វះខ្យល់ / ដង្ហើមខ្លី
អាការៈខ្វះខ្យល់អាចកើតឡើងពេលធ្វើសកម្មភាព (ជាទូទៅជាញឹកញាប់បំផុត) ពេលសម្រាក ឬសូម្បីតែក្នុងពេលដេក។ អាការៈនេះអាចកើតឡើងភ្លាមៗ ហើយធ្វើឲ្យអ្នកភ្ញាក់ពីដំណេក។
អ្នកជំងឺជាញឹកញាប់មានអាការៈខ្វះខ្យល់នៅពេលដេកផ្ទាល់លើផ្ទៃរាបស្មើ ដូច្នេះត្រូវការលើកផ្នែកខាងលើនៃរាងកាយ និងគេងក្បាលលើខ្នើយ ២ ដើម្បីងាយដកដង្ហើម។
មនុស្សជាច្រើនមានការត្អូញត្អែរថា ភ្ញាក់ឡើងមានអារម្មណ៍នឿយហត់ មានភាពបារម្ភ និងមិនស្ងប់ចិត្ត។

មូលហេតុគឺដោយសារឈាម “កកស្ទះ” នៅក្នុងសរសៃឈាមវ៉ែនសួត (សរសៃឈាមដែលនាំឈាមពីសួតត្រឡប់ទៅបេះដូង) ព្រោះបេះដូងមិនអាចបូមឈាមឲ្យទាន់តម្រូវការបាន។ ស្ថានភាពនេះធ្វើឲ្យសារធាតុរាវជ្រាបចូលទៅក្នុងសួត បណ្តាលឲ្យមានអាការៈខ្វះខ្យល់។

សារធាតុរាវកកស្ទះក្នុងសួត ធ្វើឲ្យការប្ដូរឧស្ម័ន CO₂ ចេញពីឈាម ដើម្បីទទួលយក O₂ ថ្មី កាន់តែពិបាក។ នេះក៏ជាមូលហេតុដែលបណ្តាលឲ្យមានអាការៈខ្វះខ្យល់នៅពេលដេកផ្ទាល់ ព្រោះអំណាចទំនាញធ្វើឲ្យសារធាតុរាវពីផ្នែកខាងក្រោមនៃសួត ឡើងទៅកាន់ផ្នែកខាងលើនៃរាងកាយ។

បន្ថែមពីនេះ នៅពេលមានជំងឺស្រ្តេសបេះដូង (សុយបេះដូង) អ្នកអាចមានអារម្មណ៍ មិនឆ្ងាញ់អាហារ ចង់អោម ធ្ងន់ពោះ ឬឈឺក្រពះ។ មូលហេតុគឺដោយសារប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ ទទួលបានឈាមតិច ធ្វើឲ្យកើតបញ្ហាការរំលាយអាហារ។
អ្នកក៏អាចមានអារម្មណ៍ថា បេះដូងដូងលឿន ឬឈឺចាប់ចុកចាប់នៅទ្រូង។

ចំពោះមនុស្សចាស់ អាចងាយសង្កេតឃើញរោគសញ្ញាដូចជា ចងចាំខ្សោយ ច្រឡំ សមត្ថភាពគិតយឺត។ល។ ដែលបណ្តាលមកពីការផ្លាស់ប្តូរកម្រិតសារធាតុខ្លះក្នុងឈាម ដូចជា សូដ្យូម (Natri)។

⚠️ សូមចងចាំថា សញ្ញាព្រមាន ៥ ខាងលើ មិនមែនជាការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យច្បាស់លាស់ថាជាខ្សោយបេះដូងនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាសញ្ញាព្រមានថា អាចមានហានិភ័យខ្សោយបេះដូង។ ដូច្នេះ គួរទៅកាន់មណ្ឌលសុខភាពឲ្យបានឆាប់ និងជួបវេជ្ជបណ្ឌិត ដើម្បីទទួលបានការពិគ្រោះ និងពិនិត្យព្យាបាលត្រឹមត្រូវ។